Saigon Vietnam

Ngày Xuân Tân cổ giao duyên

2012-02-04T16:50:00.000-08:00

Chủ nhật 22 Tháng Giêng 2012

Ngày Xuân Tân cổ giao duyên

Ông "đồ" thời nay ngồi viết chữ nho đầu xuân

REUTERS/Kham

Đối với người Việt Nam, ngày Tết thường để lại những kỷ niệm sâu xa trong lòng. Nói đến Tết là nói đến mùa Xuân và mùa Xuân là mùa khởi đầu cho bốn mùa trong năm: mùa Xuân gợi lên những nồng nàn, những tươi xanh ấm áp … cái mùa của bao điều đẹp đẽ nở hoa, mùa Xuân của tin yêu và hy vọng và còn là mùa gợi nhớ đến những phong tục tập quán đã ăn sâu vào truyền thống của người dân Việt.

Nhân dịp đón Xuân Nhâm Thìn 2012, soạn giả Nguyễn Phương đưa chúng ta đến với vẻ đẹp của mùa Xuân qua những cung đàn giọng ca tân cổ giao duyên của các nghệ sĩ cổ nhạc và tân nhạc nhiều thế hệ.

"Ngày đầu xuân ở Việt Nam, từ thành thị đến thôn quê, mỗi gốc phố, chợ búa, mỗi thôn xóm, mỗi gia đình, từng mỗi con người, tùy theo tuổi tác và nghề nghiệp, theo khả năng và hoàn cảnh riêng của mình, tất cả đều nô nức chuẫn bị đón những ngày tươi đẹp nhứt trong năm.

Trời vào Xuân ở Việt Nam thì không khí se lạnh, cây thay lá, hoa trổ bông, mọi người đều hân hoan chưng dọn, mua sắm và vui chơi trong dịp Tết cổ truyền của dân tộc. Người ta đi chùa lễ bái, xin xăm, người có đạo Công giáo cũng đi lễ ở nhà thờ, nói chung ai theo đạo giáo nào cũng đều thành tâm cúng kiếng hay hành lễ theo đạo giáo đó. Người ta đi thăm viếng nhau và chúc Tết cho nhau. Cái không khí ồn ào náo nhiệt và hân hoan được thể hiện ở từng người, từng nhà, từng xóm và dân Việt Nam mình ăn Tết nhiều ngày, như câu hát xưa từng lưu lại: Tháng Giêng là tháng ăn chơi, tháng hai cờ bạc, tháng ba rượu chè …

Xin mời quí thính giả nghe bài vọng cổ Câu Chuyện Đầu Năm do các nghệ sĩ Chí Tâm, Phi Nhung, Khả Tú ca và xin thả hồn về quê cũ, nhớ những mùa xuân thanh bình xưa, nhớ lại những giây phút vui xuân đầm ấm và hạnh phúc trong gia đình.

Bài ca Câu Chuyện Đầu Năm:

Trên đường đi lễ Xuân đầu năm,
Qua một năm ruột rối tơ tầm,
Năm mới ước vọng chờ mong
May nhiều rủi ít ngóng trông
Vui cùng pháo đỏ rượu hồng
Xuân dù thay đổi biết bao lần
Xin khấn nguyện kết chặt tình thân,
Nhìn cành lộc bỗng bâng khuâng
Năm này chắc gặp tình quân …

(Nói lối) Mân mê cành lộc mới trong tay nghe lòng cũng say men mùa Xuân mới. Mai nở trên cành cao hoa đào cười trong gió hồn lâng lâng rộng mở đón xuân …

(Vọng cổ Câu 1) … Nghe bước Xuân đi nhè nhẹ trong lòng , Sương khói nào vương trong nắng mới, hay chút Đông buồn còn quyến luyến bước chân. Cánh mai vàng hé nhụy mừng xuân mới, bỗng nghe động trong lòng giọt lệ cũ mùa Đông. Bỗng chợt nghe lẫn lộn nỗi buồn vui, thoáng bâng khuâng nào vương trong hồn rộn rã ….

Chí Tâm : Dạ, chào hai cô!
Phi Nhung : Dạ, chào anh !
Chí Tâm : Hai cô đi dự hội Xuân đó hả.
Phi Nhung : Cái anh này hỏi chuyện huề vốn không hà. Tới đây không đi dự hội Xuân chờ đi đâu.
Chí Tâm : Hỡi người bạn chưa quen, ngày đầu Xuân đi lễ, hai cô có thấy chăng nắng Xuân đang trải lụa đón từng bước xuân hồng… Hai cô có nghe nhiều mơ ước ở trong lòng…Khi nhẹ tay hái cành lộc mới, mà má ửng hồng, mà đôi mắt xa xăm, chắc đến Xuân này mà hai cô vẫn còn cô đơn, cho nên mới lên chùa thì thầm khấn nguyện. Lá xăm đầu năm, chắc Đức Thánh ngày có dạy, nội năm này sẽ gặp tình quân….

Thưa quý thính giả, tập tục Tết Việt Nam thật là hay, năm cũ dù có nhiều bê bối khó khăn, nhưng năm mới thì nhứt định có nhiều ước vọng chờ mong, may nhiều, rủi ít, an khang thịnh vượng và với pháo đỏ rượu nồng, mọi người cùng nhau đón thêm mùa Xuân.

Câu chuyện đầu năm có nhắc đến các cô gái đi chùa lễ phật xin xăm, trong lòng các cô chắc là cũng thầm ước mong sang năm mới sẽ có được duyên thắm tình nồng.

Việt Nam mình cũng có một tập tục rất hay là các bậc cha mẹ thường dựng vợ gả chồng cho con trong các dịp Tết. Đám cưới trước Tết là một đề tài hấp dẫn của các nhạc sĩ tân cổ nhạc, vì đó là dịp cho nhạc sĩ và ca sĩ hốt bạc khi đi ca đám cưới. Tuy nhiên việc gả cưới trong dịp Tết cũng là một nỗi khổ của dân nghèo, khi họ không đủ tiền mua sắm trong dịp Tết, mà lại phải đi vay mượn một số tiền để làm quà tặng cho cô dâu, chú rể khi họ được mời đi dự tiệc cưới.

Bài tân cổ Rượu Cưới Ngày Xuân (nghệ sĩ Kim Tử Long trình bày)
(Ca nhạc rap )

Tết quê mình năm nay quá chịu chơi,
Tiếng nổ vang hai đám cưới qua mời
Thì khăn đống, áo dài, đi nhậu ké
Mừng đàn gái đầu Xuân thêm chú rể
Bên gia đình chàng trai có cô dâu
Hai ông bà hạnh phúc thích như nhau,
Hai trẻ đẹp đôi thì cô chú cũng đẹp lòng.
Chén rượu này tôi chúc cho đàn trai
Chén thứ hai tôi chúc cho đàn bà
Nè đàn trai, tôi mời anh một chén
Mời Đàn gái cụng ly, ta góp đẹp
Thêm ly này tôi chúc cháu Tân Lang
Thêm ly này tôi chúc gái Giai Nhân
Chúc hết làng ta đều ăn Tết rần rần …

Nói lối : … Anh Hai ôi! Cứ mỗi lần Tét nhứt đến nơi thì tôi lại nhận được ba bốn cái thiệp mời ăn đám cưới - Mới đi cho đám cưới của con gái anh Tư rồi lại tới con trai của vợ chồng chị Bảy, rồi tới con trai của anh chị Thảo Nguyên nơi xứ lạnh….

Vọng cổ : …. tình nồng …xin anh nghe tôi nói mà thông cảm cho bạn mình … hễ mỗi lần tôi thấy cái thiệp ai mời ăn đám cưới thì trời ơi lần đó mổ hôi mồ kê nó tuôn ra ào ào vậy đó anh Hai ôi. ( SL ) Anh nghĩ coi trong xã mình suốt tháng quanh năm tôi chỉ biết đổi bát cơm bằng công sức của mình, làm việc nhọc nhằn mà tiền công chẳng có bao nhiêu nên làm được bữa nào là tôi xào tiêu bữa nấy.

Vọng cổ : Tôi nhớ có câu thơ vầy: “ Có tới có hơn, hơn tới có. Không đi không phải, phải đi không “mà tôi ái ngại trong lòng, … Nếu như mình không đi thì còn đâu là tình nghĩa láng giềng … Chỗ làng xóm với nhau, bà con mời thì phải tới, ngặc vì tiền hõng có, hõng lẽ tới đó ăn no bụng rồi về coi sao được phải vậy hông anh Hai . ( SL) Bởi vậy đêm hôm rồi tôi nằm trằn trọc không yên, ngồi hút thuốc tới khi trời sang trắng, thôi thì lác qua đó rồi tùy cơ ứng biến, giữa tiệc đông người đừng để bị cười chê.

Nhạc : Một… Hai… Ba… Vô !
Xin mời cô bác ta cùng giải khát,
Xin uống mừng xuân sang,
Quê mình sang trang,
Xin đừng sợ tốn… Cho tôi nhậu tràn… Vô… vô .. vô!
Cô nào ở góa… Anh nào ở vá…
Năm mới làm ăn ra… Tôi thề xông pha…
Qua nhà mai mối…Cho ấm êm tình già … Vô! Vô!,… Vô!
Trước khi tới đám tân hôn tôi chạy qua nhà thằng Tư Hú mượn cái áo mặc vô cho tươm tất, chạy qua chú Hai Mẹo mượn đôi giày mới rồi mượn cậu Năm cái nón để…

Vọng cổ : … che đầu … Tôi mượn tùm lum làm cả xóm phát rầu… Đâu đó xong xuôi, nhắm tới nhắm lui coi bộ cũng hơi được được, tôi bèn lên đường qua xã Trà Biên. ( SL ) Trời đất quỷ thần ơi, đôi giày nó chật như nêm, mới đi có một khoảng đường gót lột da đau gần chết nhưng tôi cũng ráng bậm môi đi riết kẻo bà con cô bác họ đang chờ.

Vọng cổ :
Uống đi nào, ly tôi hết rồi đây
Đám cưới vui ai đâu có la rầy
Nè ! Anh Tám nhìn chi chị Sáu,
Cụng ly với bà Suôi đi cái đã
Xuân năm này anh đám cưới cho con
Rồi sang năm có bạn già nào cưới tiếp cho vui
Xuân của lòng ta là không có tuổi già!
Chú rể cô dâu tới chào quan khách, tôi lẹ lẹ đưa ra một cái gói lì xì ( SL )
Tôi làm bộ ôm hôn chú rể một cái rồi tôi kề tai nói nhỏ cho nó nghe:” Ê! Này cháu…Có hai vé số trong này, chúc vợ chồng mày thành triệu phú cho vui.

Thưa quý thính giả, vừa rồi quý vị đã thưởng thức giọng ca của nghệ sĩ Kim Tử Long. Kim Tử Long đã diễn tả đúng thực trạng của một số người quá nghèo, nhưng ở trong một cái xã hội mà khoảng cách giữa người giàu và kẻ nghèo quá xa như ở Việt Nam, thì những người nghèo không những phải vay mượn tiền bạc, mà còn phải vay mượn cái hình thức khá giả một chút, khi họ buộc phải có mặt nơi những người giàu và kẻ khá giả đang sống.

Ngày Tết ở Việt Nam, dân chúng già trẻ bé lớn đều nô nức chuẫn bị đón những ngày tươi đẹp nhứt trong năm.

Nghệ sĩ cải lương cũng không ngoại lệ, nhưng nghệ sĩ có cách ăn Tết khác người thường. Khi mọi người vui Xuân, chơi Tết thì người nghệ sĩ phải biểu diễn, cống hiến niềm vui cho mọi người. Vậy nên từ ngày 25 tháng chạp âm lịch, sau suất diễn cuối cùng trong năm, bầu gánh hát, soạn giả, nghệ sĩ và công nhân sân khấu tập trung trên sân khấu, trước bàn thờ Tổ nghiệp, làm lễ cúng và đưa ông Tổ về thiên đình, giống như người dân bình thường cúng và đưa ông Táo về trời ngày 23 tháng chạp. Sau đó là tiệc cuối năm, có ê hề rượu thịt, có đờn ca tài tử để nghệ sĩ vui chơi đón Tết trước. Cuộc vui kéo dài thâu đêm suốt sáng. Ai say thì lăn ra trên sàn diễn mà ngủ, đợi sáng maì người nhà đến đưa về. Từ 25 tháng chạp đến 30 tháng chạp, các đoàn hát đều nghĩ hát để cho nghệ sĩ có thời gian lo cho gia đình, hoặc đi tảo mộ, hoặc về quê thăm viếng bà con.

Đêm 30 Tết, người dân thường cúng rước Ông Bà thì người nghệ sĩ cúng rước ông Tổ nghề hát để rồi trưa ngày mồng 1 Tết, đoàn hát hát khai trương tuồng mới nhân dịp đầu năm mới.

Trước năm 1975, các đoàn hát khai trương những tuồng rất hạp với ý của khán giả như đoàn Thanh Minh Thanh Nga thì có tuồng "Tình Xuân Muôn Tuổi", đoàn Dạ Lý Hương có vở "Đại Phát Tài", đoàn Kim Chưởng có vở "Bến Hẹn Chiều Xuân", đoàn Kim Chung có vở "Suối Mơ Rền Pháo Cưới", đoàn Minh Tơ có vở "Lưu Bị Cầu Hôn Giang Tả", trước khi hát tuồng chánh, đoàn Minh Tơ còn hát thêm màn "Lục Quốc Phong Tướng".

Tuồng hát hát Tết phải: Vui, Hên, Có Hậu, không được có cảnh chết chóc, đổ máu hay chia ly. Tôi còn nhớ ông bầu Long có nhiều đoàn Kim Chung, nên không dễ gì kiếm được nhiều tuồng vui, hên và đoàn tụ như ý của khán giả đi coi hát để bói tuồng, nên khi đoàn Kim Chung 2 hát Tết ở huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai, tuồng "Cỗ Xe Độc Mã" của soạn giả Thể Hà Vân phải đổi tựa "Cỗ Xe Song Mã".

Tuồng hát ngày Tết tránh cảnh đổ máu, chia ly nhưng có một năm, không phải là loại tuồng có chia ly đổ máu mà chính là cả thành Sai gòn và các tỉnh thành khác đã xảy ra cảnh chết chóc chia ly ngay trong những ngày Tết. Đó là cái Tết Mậu Thân máu lửa năm 1968, mà nghệ sĩ Văn Hường nhắc đến trong bài ca vọng cổ hài "Văn Hường Đội Sớ về trời".

Nhân dịp đầu xuân Nhâm Thìn 2012, Nguyễn Phương xin kính chúc quý thính giả một năm An Khang Thịnh Vượng, Gia đình hạnh phúc và một năm mới đầy may mắn.

source

RFI Vietnamese

Phong tục ngày Tết Việt Nam

2012-01-20T06:15:00.000-08:00

Phong tục ngày Tết Việt Nam
Friday, January 13, 2012 4:00:39 PM

Pao Lâm

Nếu cuộc sống thường nhật đầy tất bật không cho người ta nhiều thời gian để chú ý tới nó thì “đến hẹn lại lên,” mỗi độ Xuân sang, những ước vọng, niềm tin về một khởi đầu tốt đẹp, may mắn vào năm mới lại đưa mọi người tìm về với những phong tục Tết truyền thống.

Vàng mã ông Táo. (Hình: Ciao Travel cung cấp)

Dù theo thời gian, có những phong tục vẫn được lưu giữ đến ngày nay, có những phong tục đã bị thay đổi hoặc biến mất cùng sự phát triển của đời sống xã hội, ngày Tết ôn lại phong tục đón tết dường như đã trở thành “một phần không thể thiếu.”

Tiễn ông Táo về trời

Ngày 23 Tháng Chạp là ngày tiễn ông Công ông Táo về trời. Ðây là “hoạt động” đầu tiên trong những ngày cuối năm báo hiệu một cái Tết sắp đến. Theo dân gian, ông Táo là người canh giữ bếp và nắm mọi hoạt động trong nhà. Ngày 23 Tháng Chạp là ngày ông về trời để báo cáo hoạt động một năm qua của gia chủ với Ngọc Hoàng Thượng Ðế.

Ðể ông Táo “đi” được nhanh chóng và báo cáo tốt thì buổi tiễn phải long trọng với đầy đủ lễ vật, gồm có: nhang (hương), nến, hoa quả, mũ đàn ông, đàn bà và giấy tiền đều bằng vàng mã, cá chép sống bơi trong chậu nước. Cá chép sẽ giúp ông Táo vượt vũ môn để lên trời gặp Thượng Ðế. Ngày nay, đôi khi cá chép sống cũng được thay bằng vàng mã. Tiễn ông Táo đi, người ta cũng không quên đón ông về vào chiều ngày 30 (hoặc 28, 29 nếu là tháng thiếu), trước Giao Thừa.

Tống cựu nghinh tân

Có thể hiểu nôm na là “đón cái mới - tiễn cái cũ,” bằng cách dọn dẹp sạch sẽ trong nhà ngoài ngõ, vứt bỏ những thứ rác rưởi, hoặc những đồ cũ không dùng tới, để dành chỗ đón cái mới - quần áo mới, vật dụng mới.

Từ đêm Giao Thừa, người lớn tuổi trong nhà đã nhắc nhở anh em, con cháu không được cãi nhau, gây bất hòa, trẻ nhỏ không nghịch phá, đánh nhau, mọi người tránh nói những điều gở, tránh nói tục chửi bậy, gặp nhau tay bắt mặt mừng, nói cười vui vẻ, hòa nhã, mong năm mới sẽ được tốt đẹp. Phong tục này là một thói quen tốt, vẫn được duy trì dù ở thôn quê hay thành phố.

Trồng cây nêu

Câu nêu ngày Tết. (Hình: Ciao Travel cung cấp)

Trong dân gian, phong tục trồng cây nêu của người xưa tức là trồng một cây tre cao khoảng 5-6m trước nhà, mỗi bên một cây, trên ngọn cây treo những thứ có thể tạo ra tiếng động hoặc hình ảnh phất phơ trong gió (khác nhau tùy theo vùng miền), với ngụ ý là để đánh động, xua đuổi ma quỷ không dám đặt chân vào nhà. Ngày nay, phong tục này ở thành phố ít người còn làm vì khó thực hiện được. Không có cây tre nên nhiều nhà dùng hai cây mía để hai bên trên bàn thờ, bên trên ngọn cây mía treo một cành cây như xương rồng hay cay khác mang tính tượng trưng.

Gói bánh chưng bánh tét

Bánh chưng ngày Tết. (Hình: Ðỗ Dzũng/Người Việt)

Phong tục gói bánh chưng, bánh tét là để nhớ về cội nguồn cũng như cầu mong cho năm mới mọi thứ sinh sôi nảy nở (như hạt nếp), no đủ, mọi sự thành công, vuông tròn, tốt đẹp. Ở miền Bắc, người ta gói bánh chưng còn miền Nam gói bánh tét. Công việc gói bánh trải qua nhiều công đoạn, cần sự hợp tác của nhiều người, mỗi người phụ trách một khâu như rửa lá, lau lá, vo gạo, ngâm gạo, nấu đậu, ướp thịt, rồi lại cùng nhau ngồi trông nồi bánh, ôn chuyện cũ, bàn chuyện mới,sum họp đầm ấm. Ngày nay, do cuộc sống bận rộn, điều kiện ở thành phố hạn chế nên phần nhiều người ta không tự gói bánh mà mua ở ngoài hàng hoặc được biếu để dùng.

Cúng giao thừa

Mâm cỗ cúng giao thừa. (Hình: Ciao Travel cung cấp)

Theo dân gian, nguồn gốc của phong tục này là để tạ ơn trời đất. Hầu như nhà nào cũng có một mâm cỗ cúng giao thừa với một con gà luộc để nguyên không chặt, trái cây, mứt, bánh kẹo mỗi thứ một ít, hai cây nến, giấy tiền vàng mã và nhang (hương). Khi thời khắc Giao Thừa đến thì đặt mâm cúng ở trước sân, đối diện giữa cửa chính, người chủ gia đình sẽ thắp nhang lạy tạ trời đất và cầu xin mọi điều tốt lành cho gia đình mình.

Hái lộc đầu xuân

Hái lộc đầu Xuân. (Hình: Ciao Travel cung cấp)

Vào đêm Giao Thừa hoặc sang mùng Một, hái một cành lộc mới, đem chồi non về nhà để mong sao năm mới mọi thứ nảy lộc đâm chồi tươi tốt. Ngày nay ở thành phố, việc hái lộc là một điều khó khăn vì biết hái lộc ở đâu bây giờ? Thế nên nhiều nhà chùa thường bị bẻ sạch cành cây trong đêm 30 khi người ta đến viếng. Phong tục hái lộc hầu như ít thấy ở thành phố.

Xông nhà, xông đất

Xông nhà đầu năm. (Hình: Ciao Travel cung cấp)

Theo dân gian, kể từ sau đêm Giao Thừa, người nào đặt chân đến nhà đầu tiên gọi là xông đất (xông nhà). Người được chọn xông nhà thường là hàng xóm láng giềng, lớn tuổi, có đạo đức, thành công, tính tình vui vẻ, nhanh nhẹn, có uy tín trong cộng đồng. Hầu như người được mời xông nhà đều không từ chối vì có niềm tin, niềm vui là mình đang làm điều tốt.

Nếu không tìm được người xông nhà thì người chủ gia đình - thường là người đàn ông năm vai trò trụ cột - sẽ tự xông nhà mình, để “phần” cho người khác “nặng vía” hoặc có điều xui xẻo, có tang xông. Những người gia đình có tang cũng kiêng không đến nhà người khác chúc Tết. Mặc dù mang yếu tố tâm linh, không có cơ sở khoa học, đa phần người ta đều theo vì tin rằng “có thờ có thiêng, có kiêng có lành.”

Chúc Tết

Ngày Tết chúc nhau những điều tốt đẹp là một trong những phong tục không thể thiếu. Trẻ nhỏ cũng được dạy để chúc những lời hay đến ông bà, cha mẹ, anh chị, người thân quen. Thường thì người ta chúc nhau sức khỏe, tiền tài, chúc làm ăn phát tài, gia đình hạnh phúc, thành công. Chỉ lưu ý để lời chúc có ý nghĩa, phù hợp từng đối tượng, chẳng hạn người lớn tuổi thì chúc có sức khỏe, sống lâu, nhiều phúc, người làm ăn thì chúc phát tài, trẻ con thì chúc hay ăn chóng lớn, ngoan ngoãn, học giỏi.

Mừng tuổi

Ði kèm với chúc Tết là phong tục mừng tuổi. Người lớn sẽ mừng tuổi trẻ con một ít tiền nhỏ để trong một phong bì đỏ (gọi là bao lì xì) để “tặng lộc” cho bé. Món tiền chỉ là tượng trưng, không nặng về vật chất, miễn sao đồng tiền mới, phẳng phiu, không dùng tiền cũ nát. Ngày nay, đây có lẽ là phong tục chịu “thương mại hóa” nhiều nhất vì khá nhiều người tạo cho mình, con em mình thói quen đòi nhận tiền mừng tuổi với giá trị lớn, và một phần người lớn biến việc mừng tuổi thành việc trao đổi khi tặng món tiền giá trị lớn cho trẻ em nhằm “lấy lòng” cha mẹ chúng để được cái lợi nào đó.

Phong tục ngày Tết, việc biếu quà Tết, tỏ ân nghĩa tình cảm, học trò mừng tuổi thầy giáo, bệnh nhân cám ơn thầy thuốc, con rể chúc Tết bố mẹ vợ... không nên đánh giá theo giá cả thị trường. Nhưng cũng đừng nên gò bó câu nệ vì như thế sẽ hạn chế tình cảm, không có quà ngại không đến.

Ở Việt Nam, vào dịp đầu Xuân, người ta thường tổ chức mừng thọ lục tuần, thất tuần, bát tuần, cửu tuần, tính theo tuổi âm lịch. Ngày Tết cũng là dịp mọi người rảnh rỗi, con cháu tụ tập đông vui. Cũng vào dịp đầu Xuân, người có chức tước khai ấn, học trò, sĩ phu khai bút, nhà nông khai canh, người buôn bán mở hàng lấy ngày. Sĩ, nông, công, thương (“Tứ dân bách nghệ”) của dân tộc Việt Nam vốn cần cù, ai cũng muốn năm mới vận hội hanh thông, làm ăn suôn sẻ.

Sau ngày mùng Một Tết, dù có mải vui Tết cũng chọn ngày “khai nghề,” “làm lấy ngày.” Nếu như mùng Một tốt thì chiều mùng Một bắt đầu. Riêng khai bút thì Giao Thừa xong, chọn giờ Hoàng Ðạo không kể mùng Một là ngày tốt hay xấu. Người thợ thủ công nếu chưa được ai thuê mướn đầu năm thì cũng tự làm cho gia đình một sản phẩm, một dụng cụ gì đó. Người buôn bán, vì ai cũng chọn ngày tốt, nên phiên chợ đầu Xuân vẫn đông, mặc dầu người bán chỉ bán lấy lệ, người đi chợ phần lớn là đi chơi Xuân.

CIAO TRAVEL

Add: 1st Floor, 3 Phan Huy Ich Street, Hanoi, Vietnam

Tel: 84 4 39290270; Fax: 84 4 39290271

E-mail: info@ciaotravel.vn

Website: www.ciaotravels.com

source

Nguoi-Viet Online

Tây Ninh Quê Mình Đẹp Lắm

2012-01-05T20:17:00.001-08:00

Tuesday, 27 December 2011 18:18

Nước Việt Nam có “truyền thống” ăn bánh tráng. Nhiều em bé không biết bánh tráng là gì. Thiệt ra thì nó đơn giản lắm, lấy gạo xay ra thành bột, dùng bột đó tráng trên một “cái khuôn” là tấm vải quấn tròn trên miệng nồi nuớc đang sôi, khi bột chín thành bánh và mang ra nắng phơi khô…that’s it, đó là bánh tráng.

Nói thì dễ như vậy, kể cả người lớn nếu chưa bao giờ nhìn cách làm khó có thể tưởng tượng được cách làm bánh của người nông dân ở thôn làng Việt Nam. Qua Mỹ, khi nghe “la-dô” quảng cáo một loại bánh …(có cách làm giống bánh tráng) ướt tráng hơi, nhiều bà nhiều chị…ngạc nhiên vì…bánh tráng, hay bánh ướt nếu không tráng bằng hơi …nước không lẽ tráng…nhựa đường? Thì ra, ở Mỹ cái gì cũng văn minh, tiên nghi …cho nên có loại bột pha sẵn mang về nhà quậy nước tráng chảo…như “tráng” bánh xèo…thành bánh ướt, bánh cuốn,…cho nên người ta mới có cái quảng cáo “dị hợm” là bánh ướt tráng hơi. Ở Việt Nam làm gì có cái “bánh tráng ăn liền” như vậy chớ.

Bánh tráng Tây Ninh

Má Năm “Trảng Bàng” nói một hơi dài…làm con cháu há hốc miệng ra nghe quên nhai, quên nuốt. Bà kể về bánh tráng, và cảnh đẹp nhà quê cho lủ nhỏ nó nghe.

“Làm cái gì mà dòm tao như thể là là người cung trăng vậy bay?”

“Ăn đi các con. Ăn rồi má Năm kể chiện cho nghe”

Bà đề cập đến cái bánh tráng…rồi bà kết “lựn”

“Bánh tráng ở đâu tao không biết, nhưng ngon nhứt, công phu nhứt hết thảy chỉ có bánh tráng phơi sương.”

Bà nói có cái lý của bà. Nếu nói về bánh…thì Việt Nam có nhiều loại bánh: Bánh in, bánh ướt, bánh cuốn, bành tầm bì, bánh bột lọc, bánh canh, bánh nổ, bánh thuẩn, bánh lá, bánh đậu xanh, bánh tét, bánh chưng, bánh giò…bánh…biết cơ man nào mà kể; chỉ có bánh tráng là đều trân, nơi nào cũng có, và cũng biết cách làm; tuy nhiên, mỗi miền mỗi khác.

Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long, nói đến "bánh tráng Mỹ Lồng, bánh phồng Sơn Đốc" ai cũng biết, đó là “đặc sản” của miệt Giồng Trôm, Bến Tre. Đức Hoà được coi là cái nôi bánh tráng của tỉnh Long An, ở Ninh Thuận có một làng chuyên làm ra một loại bánh tráng nổi tiếng thơm ngon, đó là làng An Thạnh, xã An Hải, vùng Hòa Đa Phú Yên chế biến món thịt heo luộc dùng bánh tráng cuốn với rau sống, Bánh tráng Đại Lộc Quảng Nam cũng nổi tiếng khắp miền…v.v.

Nói thì nói như vậy, cách làm giống nhau, bột gạo tráng trên miếng vải trên nồi nước đang sôi, dùng hơi mà tráng bánh sau đó đem phơi nắng để dành. Chỉ có Trảng Bàng tráng cái bánh mới là kỳ công đặc biệt.

Nếu bắt xe đò tại Sài Gòn, những chuyến xe mà bên hông xe có những tên Trảng Bàng, Gò Dầu, Tây Ninh… hành khách sẽ đi đến nơi đó: Quê hương của món Bánh Canh Trảng Bàng, Báng Tráng Phơi Sương. Đây là một thị trấn nhỏ thuộc tỉnh Tây Ninh-Một tỉnh miền Đông Nam Kỷ. Tây Ninh ở cuối đường quốc lộ I nằm bên bờ Đông của giòng Vàm Cỏ nước xanh leo lẻo; nhưng, Tây Ninh “nắng cháy da người” và đất rẩy, đất trảng – có những địa danh như Trảng Bàng, Trảng Lớn, Trảng Sụp.

Xe qua khỏi Bà Điểm, An Sương, Quang Trung, Hóc Môn, Suối Cụt, Suối Sâu…đến ngả ba vựa heo là đến thị trấn Trảng Bàng. Có cái tên Trảng Bàng, người cố cựu ở đây kể lại, vì nơi đây là cánh đồng mọc nhiều bàng, một loại thân thảo, họ nhà cói, năng, lát...vật liệu dùng làm bao cà ròn, đệm, nóp. Bây giờ có lẽ, nơi ấy, đã không còn nhiều bàng?

Cửa ngõ vào tỉnh Tây Ninh bắt đầu từ Trảng Bàng, cách Sài Gòn 50 cây số. Trảng Bàng, vùng quê hương nổi tiếng với món bánh canh và bánh tráng phơi sương nổi tiếng khắp đất nước-Bánh Canh Trảng Bàng. Chỉ có đến đó mới thưởng thức hết hương vị của món bánh tráng mà không ở nơi nào có thể làm ngon hơn được. Có thể bạn đã đi du lịch nhiều, ăn đủ sơn hào hải vị, “ăn cơm tàu ở nhà tây lấy gái Nhựt”. Bạn đứng chiêm ngưỡng cái tháp Eiffel, ăn món beefsteak, uống rượu Bordeaux, ngắm dòng Potomac, nhìn tháp Bút chì, tượng Nữ Thần Tự Do, thưởng thức món New York Steak…hay bất kỳ món nào khác: Vịt Tứ Xuyên, hùng chuởng, yến sào… xin đến Trảng Bàng một lần để kiểm chứng.

Đầu tiên phải nói đến cái nét đặc thù làm nên bánh tráng Trảng Bàng-Bánh Canh Trảng Bàng. Món bánh canh là do rau ở đây có hương vị đặc biệt...và cái bánh tráng hai lớp đã nướng được phơi sương mềm và dẻo, gạo làm nên bánh cũng chỉ có ở Trảng Bàng. Rau dùng để ăn với bánh canh ngoài các loại như đọt đinh lăng, lá trâm, đọt ổi, lá xoài, lá bứa, rau lụa, giá, hẹ, giấp cá, rau thơm, húng, quế, tía tô…cần phải có 2 loại rau “đặc sản” của Trảng Bàng là (Tai) Vị và Cần Nước…thiếu hai vị này thì bánh tráng hay bánh canh…chỉ còn xác nhưng mất cái hồn, cũng giống như ăn chả cá Thăng Long không có thì là, ăn hủ tíu Mỹ Tho quên rau cần và miếng thịt heo quay, ăn bê thui chấm tương…tàu vị yểu…v.v.

Bánh Canh Trảng Bàng: Một tô bánh canh nhiều hành lá, rắc nhiều tiêu có thêm một cái móng heo…bên cạnh đó một dĩa rau sống, một dĩa thịt heo luộc, một chén nước mắm pha sẵn với đồ chua của cải, cà rốt, và không thể thiếu bánh tráng nướng phơi sương. Cái độc đáo là chỗ đó; cứ nhìn tô canh chứa những cọng bánh trắng ngần, trắng nõn nà như làn da con gái đương thì lấp ló ẩn hiện dưới lớp hành lá xắt hoa xanh biêng biếc, hạt tiêu rải lao xao trên mặt bánh và tất cả nằm bên cạnh dĩa rau mượt mà và bánh tráng phơi sương có màu trắng ngà nõn nà là ta có thể thấy cả cuộc sống tràn đầy trong đó.

Bánh Canh + Bánh Tráng Giò Heo Trảng Bàng

Như đã nói, bánh tráng nướng phơi sương mới là một kỳ công. Loại bánh tráng này rất đặc biệt khi tráng có hai mặt, hai lớp. Bánh phải được nướng lên không cháy, không trở màu mà vẫn giữ được màu trắng trinh nguyên. Bánh làm chín rồi phải đem phơi sương một đêm mới dùng được. Sau khi phơi sương bánh trở nên dẽo nhưng không mất độ dòn cần thiết của cái bánh tráng. Cái khéo là chỗ đó. Mà cũng khó tìm ở nơi nào khác loại bánh với các giai đoạn đặc biệt nầy. Bánh tráng phơi sương là thứ bánh tráng độc đáo, được chế biến công phu. Người Trảng Bàng cho biết bánh phải được làm bằng gạo “Nàng Miên” của Tây Ninh, thêm chút muối để khi ăn có vị đậm hơn, và tráng bánh dày hơn các loại bánh tráng khác.

Tiếp tục đi về Tây Ninh, qua khỏi Trảng Bàng khoảng 10 cây số đến Gò Dầu, trước khi vào Gò Dầu đi qua cây cầu, (cây cầu đã được xây mới rộng hơn và bề thế hơn.) Đến ngả 3 rẻ về bên trái đi Mộc Bài qua Miên. Ở tại biên giới có siêu thị miễn thuế. Tại đây có thể mua những món mà ở những siêu thị lớn ở Sài Gòn không thể nào có được. Đồ của Mỹ và giá cũng của Mỹ. Mộc Bài là nơi làm ăn của mọi tầng lớp; có những dịch vụ rất “độc” như cho mướn thẻ Chứng Minh Nhân Dân (ID Card) nhẹ nhàng và có tiền, hoặc chuyên chở hàng qua biên giới..v.v. Ngoài ra Gò Dầu còn nổi tiếng với muối ớt (khi nào có dịp kể sau).

Chạy thêm 40 cây số theo quốc lộ đã đến trung tâm thị xã Tây Ninh. Tây Ninh bây giờ khác xưa, nhiều nhà mới xây cất, thị xã dường như đổi mới, nhưng con người Tây Ninh vẫn hồn hậu như xưa. Con đường Gia Long dẫn đến cầu Quan thay ngôi đổi chủ, chỉ còn cây cầu Quan là cũ thôi (1924), hai bên thành cầu vẫn còn 3 vòng bán nguyệt, nước sông đục hơn xưa, bên kia cầu vẫn là những ngôi nhà cũ kỷ, mái lợp âm dương đang chen lấn với sự đổi thay, cố giấu tiếng thở dài.

Long Hoa như xưa, Tòa Thánh Tây Ninh đón nhiều du khách. Cửa Chánh Môn vẫn sừng sững thi gan cùng tuế nguyệt.

Từ thị xã Tây Ninh khoảng 8-9 cây số là đến núi Bà Đen, có độ cao 986m, được xem là nơi cao nhất của Nam Kỳ. Núi Bà Đen là điểm kết thúc của dãy Trường Sơn, như con rồng uốn khúc che chở Việt Nam, đến Tây Ninh là phần đuôi rồng, và ẩn hiện Thất Sơn là những phần cuối cùng của long mạch Việt Nam, sanh chín cửa Cửu Long.

Núi Bà Đen với chùa chiền linh thiêng. Núi Bà Đen không còn “kín cổng cao tường” như xưa, nay đã thành trung tâm thu hút khách phương xa hàng năm đón hàng triệu du khách. Có dây cáp treo đưa du khách lên đỉnh, viếng chủa, hành hương, đi bằng cáp treo lên Điện Bà chỉ 15 phút. Khi xuống có thể đi bằng máng trượt. Cũng có thể dùng đường bộ lên núi khoảng 3,4 tiếng đồng hồ. Khi cáp treo đi lên núi du khách có thể nhìn ở bên tay phải xa xa phía chân trời là hồ Dầu Tiếng. Là một hồ nhân tạo cách thị xã Tây Ninh 25 cây số về hướng đông, với diện tích mặt nước là 270 cây số vuông, và 45.6 cây số vuông đất nửa ngập nước, dung tích chứa 1.58 tỷ mét khối nước. Hồ có 2 kinh chính là Kinh Đông và Kinh Tây để tưới cho các cánh đồng mía, mì và lúa cho Tây Ninh. Ngoài ra còn cung cấp nước cho Củ Chi và Sài Gòn.

Núi Bà Đen còn 2 món ăn đặc biệt mà ít người biết là ốc núi và thằn lằn. Món ốc thì có hương vị đặc biệt thơm thơm. Nhưng món thằn lằn núi …thì …món này phái nữ không dám ăn. Nói về hình dáng, Thằn Lằn núi giống con thằn lằn ở nhà, nhưng bự hơn rất nhiều, gấp 2, gấp 3. Thằn lằn núi chiên, ăn với muối tiêu chanh. Gần đây vì bắt quá nhiều nên bị cấm. Muốn bắt thằn lằn thì phải câu mới được.

Sự Tích Núi Bà Đen: Nổi tiếng phong cảnh hữu tình và nhiều huyền thoại tại Tây Ninh. Núi Bà Đen là ngọn núi cao nhất miền Đông Nam Phần, nằm cách thị xã Tây Ninh 8-9 km về phía Tây Bắc.

Núi Bà trải rộng 24 km², gồm 3 ngọn núi tạo thành: Núi Heo, Núi Phụng, Núi Bà Đen. Núi Bà Đen cao nhất. Chùa Điện Bà có chùa Hạ, chùa Trung, chùa Thượng, chùa Hang và một số hang động được các tăng ni, phật tử sửa chữa làm nơi thờ phượng như động Thanh Long, động Ông Hổ, động Ba Cô, động Ba Tuần, động Thiên Thai, động Ông Tà... Ngọn núi này thu hút khách thập phương vì cảnh núi non hùng vĩ, nhiều hang động, nhiều ngôi chùa nguy nga tráng lệ. Trước đây vốn là nơi ẩn cư của nhiều sư sãi. Đặc biệt, nơi đây còn gắn liền với câu chuyện truyền kỳ, nàng Lý Thị Thiên Hương (Bà Đen).

Tương truyền rằng vào khoảng nửa cuối thế kỷ 18, những cuộc tranh giành giữa Chúa Trịnh và Chúa Nguyễn, dân lâm vào cảnh khốn khổ lầm than. Nguyễn Huệ dẹp thù trong giặc ngoài. Bấy giờ có người thanh niên tên Lê Sỹ Triệt, quê ở Quang Hóa (Trảng Bàng ngày nay) tài cao, chí lớn, vì nước vì nhà nên chia tay người yêu là Lý Thị Thiên Hương lên đường phò Nguyễn Huệ giữ nước. Lý Thị Thiên Hương là cô gái xinh đẹp và có đức hạnh (Người ta nói gái Trảng Bàng đẹp nhất Tây Ninh). Người yêu lên đường vì nghĩa lớn, cô ở nhà sống trong vòng vây của cường hào ác bá nhưng vẫn một lòng chung thủy với người yêu. Một hôm, cô bị cưỡng bức, vì giữ tiết hạnh nên cô lên núi gieo mình xuống núi quyên sinh. Sau đó ít lâu, Thiên Hương về báo mộng cho sư trụ trì biết nơi thân thể cô đang bị nắng, gió, sương bào mòn đen cháy nhưng không hủy nát. Thi thể cô được đem về mai táng, phụng thờ. Tin này lan rộng ra, và từng đoàn người về tụ họp trên núi để lễ bái và cầu nguyện vì sự linh thiêng của người con gái tiết hạnh, xin cô phù hộ độ trì. Nhà chùa đã cho lập đền thờ riêng để người ta cúng bái. Việc hành hương về chùa vào mùa xuân đã trở thành tập tục quen thuộc từ đây.

Tây Ninh quê mình đẹp lắm, có những ai chưa đến Tây Ninh, có dịp ghé qua 1 lần cho biết. Đến Trảng Bàng ăn tô bánh canh, dùng thử bánh tráng phơi sương, ăn trái mít ở Mít Một, thăm Tòa Thánh, đi qua Cầu Quan, đến Điện Bà… để thấy nơi quê hương đó còn những điếu đáng nhớ.

Lê Bình

source

Calitoday.com

Tà Áo Trắng

2011-12-22T01:39:00.001-08:00

Hoàng Nhã

Tà Áo Trắng

... Nhớ ngày nao áo trắng
Trên nắng mai thướt tha
Ửng hồng đôi gò má
Khi anh nhìn người ta

Trưa nào anh lại đón
Đưa ra ngoài công viên
Nắng trưa chạm vào nón
Che trước ngực làm duyên

Buổi chiều anh đưa về
Muốn đường dài thêm ghê
Mắc cỡ em chẳng nói
Đường dốc cũng gồ ghề

Mẹ chẳng cho đi tối
Chúng mình ngồi trước nhà
Trăng tình soi ngập lối
Quỳnh đêm ấy nở hoa

Em vẫn áo dài trắng
Trăng đêm vẫn chiếu hòa
Quỳnh hương vẫn nở hoa
Còn anh sao lại vắng?

Được bạn: ND đưa lên
vào ngày: 14 tháng 12 năm 2011
source
Việt NamThư QuánSee More

Đền thờ công chúa Huyền Trân

2011-12-08T20:03:00.001-08:00

(VienDongDaily.Com - 02/12/2011)

Từ ngoài nhìn vào chính diện: Cổng, Đền và Điện thờ một hàng thẳng cao dần theo thế đất, cân đối với toàn cảnh, uy nghiêm trang trọng.

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Ngay chỗ ngả ba rẽ vào khu di tích Chín Hầm, đi thẳng là đến khu Trung Tâm Văn Hóa Huyền Trân (1), nơi có đền thờ Công Chúa và điện thờ Thái Thượng Hoàng Trần Nhân Tông. Khu Đền và Điện thờ xây dựng trên một diện tích rộng 28 hecta. Tổng số vốn đầu tư khoảng 6,8 tỷ đồng
Lên Đền qua 4 trụ biểu cao lớn, chân có Lân chầu, chóp đắp hoa búp. Phối trí mẫu trụ đơn giản, chỉ có câu đối và chóp trụ thếp vàng còn toàn bộ màu xám xi măng, trông trang nhã và nghệ thuật. Hai trụ giữa có hai câu đối chữ Hán, hai trụ ngoài dịch âm:

Ô châu hoang địa biến tác Thuận Hóa thần kinh nhất cõi sơn hà cẩm tú
Nhân Tông doãn hứa thành vi đạo tái quyết sách thiên trùng ân nghĩa khắc minh.

Nguyễn Quan Hà dịch:
Cảm nghĩ Ô Lý đất xa, giờ đã kinh thành Thuận-Hóa, non sông một dải,
Ghi lòng Nhân Tông hứa cũ, thoắt hóa non sông kế sách, ân nghĩa muôn đời!

Hai câu đối trên hai trụ biểu

Bốn trụ biểu chia làm ba lối đi lát gạch đỏ, có dải bồn hoa ngăn cách, lối giữa rộng gấp mấy lần hai bên. Một lư hương sơn vàng cao cả mét đặt ngay lối đi chính. Từ ngoài nhìn vào chính diện: Cổng, Đền và Điện thờ một hàng thẳng cao dần theo thế đất, cân đối với toàn cảnh, uy nghiêm trang trọng. Sau lưng khu Đền là núi Ngũ Phong, rừng cây mượt mà với bầu trời xanh phơn phớt mây.

Đền thờ Công Chúa

Cảnh trí êm đềm lắng đọng, không bị bất cứ thứ gì quấy rầy (2), đây là giây phút thú vị dành cho những ai đi tìm danh lam thắng tích, tìm ánh hào quang của lịch sử nghìn năm. Tôi có một cảm giác thật lạ, như hãnh diện chứng kiến trang sử đẹp lung linh, trang sử mở rộng quê hương bằng một mối tình. Tôi bồi hồi lắng mình vào quá khứ để chiêm ngưỡng trọn vẹn vẻ đẹp của đền đài trước mặt và tự hào về một khúc sử ca bi tráng của tiền nhân. Nhưng chỉ trong giây lát, khi quay về với thực tại không khỏi buồn cho đất nước hôm nay. Ngày nay phụ nữ Việt Nam nổi tiếng khắp nơi nhưng vinh thì ít, nhục thì nhiều. Nhiều chị em không vì quốc gia đại sự mà chỉ vì miếng cơm manh áo, vì cha già mẹ ốm phải “hy sinh” làm một món hàng trao đổi kiếm sống để rồi không có ngày trở về. Lỗi vì ai!

Trụ biểu trước Đền

Qua sân ngoại Đền khá rộng, có bồn cỏ hoa hai bên nhưng chưa được cắt tỉa đúng cách, cây trang trí hoa viên còn non chưa thành hình, trước cổng vào Đền hai bên đặt mấy chiếc ché (lu) gốm nung, phải chăng muốn gợi lại đôi nét về Chế Mân? Nếu thế, tưởng nên sử dụng sản phẩm gốm Champa Ninh Thuận (3), thích hợp và ý nghĩa hơn.
Lên đền thờ công chúa Huyền Trần qua hai cổng. Cổng đầu tiên là Phước Sơn Môn, xây kiểu vọng lâu (cách điệu) hai tầng 8 mái, hoa văn họa tiết rất tinh tế do tay nghề của bậc thầy nghệ nhân cung đình thuở trước truyền lại. Vòm cổng cũng như những ô trống thượng lâu đều đắp Rồng Lân trang trí hài hòa. Nhìn kỹ chi tiết vảy rồng, móng rồng, râu rồng, toàn bộ được chăm chút vô cùng cẩn thận, không như những nơi khác tạc khắc tùy tiện cho có. Mặt tiền cổng vào là cả một tác phẩm nghệ thuật cổ điển. Nổi bật là sự kết hợp giữa màu sắc các công trình, màu khói nhang làm nền cho những nét cần tô điểm bằng màu vàng của nhà Phật, một phong cách trang nhã không khuấy động tâm tưởng người xem, trái lại đưa dần du khách vào cõi tĩnh lặng Thiên Thai, xa hẳn thứ màu sắc lòe loẹt xanh đỏ, thứ nghệ thuật đồng quê dân dã ồn ào.
Trong cổng là con đường lát đá lục lăng nhiều màu, hai hồ nước hai bên (chưa thả sen súng) có thành lan can. Tại sao lại lát đá màu, đủ hình dáng, đang ngang bằng đứng đắn nghiêm trang lại chen vào hình dáng xiên xẹo méo mó, làm hỏng sự nhịp nhàng về đường nét, màu sắc, của cấu trúc tổng thể. Thiết nghĩ, cứ dùng gạch thường hay gạch Bát Tràng mà hay. Năm 2008 công trình xây dựng Đền còn dang dở, trên thành lan can đặt nhiều chậu hoa đủ loại: Sống đời, bông giấy, bông trang, lá màu, thần tài, v.v., trang trí như ở một nhà hàng. Nay đã dẹp bỏ, theo tôi, nên đặt một số kiểng vừa (medium bonsai) sẽ tạo được nét cổ kính trầm mặc, sẽ mang lại cho du khách nhiều cảm xúc thi vị nhẹ nhàng hơn (4), phản ảnh nét văn hóa Á Đông.

Tam Quan

Tam Quan chính lên đền, rộng lớn, cũng dạng vọng lâu có 3 lối đi như thường thấy, ngoài nhìn vào có bốn chữ Hán: Huyền Trân Công Chúa Điện, trong nhìn ra cũng bốn chữ này viết bằng quốc ngữ. Trước Đền là sân lát gạch Bát Tràng, trưng bày nhiều cây cảnh tuy có lớn nhưng bình dân. Ở một khía cạnh nào đó không tăng thêm vẻ tôn nghiêm của ngôi đền. Việc trang trí một câu đối, một bức hoành phi hay một chậu kiểng đòi hỏi nhiều yếu tố nghệ thuật chuyên môn mới không làm hỏng giá trị đại thể của công trình.

Bàn thờ Công Chúa

Trong Đền thiết trí bàn thờ đầy đủ tam sự ngũ sự, liễn đối hoành phi, chạm khắc tinh xảo, sơn thếp rỡ ràng oai nghi đúng mức, không quá rườm rà (nhiều đền thờ miền Bắc thường phạm lỗi ôm đồm). Tượng Công Chúa trong trang phục áo dài, đầu đội khăn, nét mặt hiền từ, và đúng độ tuổi khi Công Chúa sang Chiêm Thành (nhiều nơi tạc tượng chỉ để cho có, đã vô hồn còn không đúng tuổi). Thông thường tượng thờ sơn son thếp vàng, tuy nhiên theo tôi, ở đây nếu được một nhà điêu khắc có tâm hồn (cỡ Lê Thành Nhơn làm tượng cụ Phan Bội Châu) tạc tượng Công Chúa bằng một khối gỗ thị đen tuyền, có lẽ thể hiện sâu sắc hơn về ý nghĩa cuộc đời và sự nghiệp của Công Chúa. Bởi sau khi hoàn mãn sứ mạng, Công Chúa đã trở thành vị Bồ Tát, không còn lưu luyến cõi Ta Bà, lẽ nào lại ham “lầu son gác tía”! Trên bàn thờ có bài vị chữ Hán, anh Thanh Dần trông coi Đền đọc cho tôi ghi:
“Phụng vị Khai Quốc An Dân, Huyền Trân Công Chúa Trai Tĩnh Trung Đẳng Tôn Thần”. Hai bên có hai câu đối chữ Hán thếp vàng:

Bồ liễu cô thân Nam hướng Đồ Thành mã đầu chướng vụ trùng hồi thủ
Cơ đồ vạn cổ Bắc cố phụng khuyết nhãn đề giang sơn tái cứu tham

Việt ngữ (Nguyễn Quang Hà):
Một thân sang chốn Đồ-bàn, đất cũ mãi nhìn về, mù che đầu ngựa
Muôn thuở mệnh vâng Bắc-khuyết, nước xưa luôn nhớ lại, lệ chắn lòng người.

Sau Đền thờ có đài lục giác, đặt một tượng Công Chúa trong bộ áo nhà tu màu trắng, dáng hiền từ đạo hạnh, tay phải cầm hoa sen búp, tay trái lần tràng hạt, như ngài Bồ Tát Quán Thế Âm (chỉ khác hoa sen thay vì thủy bình).
Đền thờ Huyền Trân Công Chúa tại thôn Ngũ Tây, xã Thủy An, thành phố Huế có thể nói là một công trình lịch sử xứng đáng với công trạng của Công Chúa. Nghệ thuật kiến trúc thời Trần được thể hiện khá rõ nét. Hy vọng với ngày tháng, Đền sẽ sáng đẹp hơn, thu hút du khách mỗi năm mỗi nhiều, hài hòa với bao nhiêu đền đài lăng tẩm cố đô, những chứng tích lịch sử văn hóa nước nhà tồn tại hàng trăm năm qua. Tuy thời cuộc có thịnh suy nhưng giá trị lịch sử vẫn không thể bị xóa nhòa chối bỏ, nhất là đối với người con xứ Huế. Đến chiêm ngưỡng đền thờ Công Chúa Huyền Trân, tôi cảm thấy hãnh diện về một trang sử của nước nhà. Mong sao đừng để Đền đi vào vết xe đổ của những di tích khác, xây dựng chỉ để khai thác kinh doanh, vô tình làm phai mờ nét son lịch sử, thiệt thòi cho con cháu mai sau.

Tháng 9 - 2011

(1) Người làm tuyên truyền hay dùng chữ nghĩa lòe thiên hạ. Đã không ít người nhận xét về điều này. Văn hóa và nghệ thuật đôi khi bị cưỡng bức, lợi dụng cách quá đáng. Biểu ngữ văn minh, văn hóa, thân thiện… căng đỏ đường nhưng cứ nhìn lối chạy xe, sinh hoạt đường phố thì biết như thế nào. Một người bị tai nạn, người đi đường xúm hôi của, không ai giúp nạn nhân một tay (tin báo). Như vậy gọi là văn hóa?
(2) Thường các điểm du lịch người bán hàng rong chèo néo quấy rầy khách rất khiếm nhã.
(3) Làng gốm Bàu Trúc đã in.
(4) Có lẽ do trở ngại trộm cắp không thực hiện được (dù đã được tiếng một nước “đạt chuẩn văn hóa”).
Bia Ký: Đền Công Chúa Huyền Trân
Thường nghe: Người có công đức lớn thì được phong thần, thờ phụng. Công đức càng lớn, đẳng thần càng cao. Sống tận lực vì nước, thác hiển thần hộ quốc an dân. Người như vậy, thần như vậy ắt được lập đền, dựng bia đá ghi công tích đặc biệt, lưu truyền việc tốt đời sau.
Công chúa Huyền Trân sinh năm Đinh Hợi, 1287, là ái nữ của vua Trần Nhân Tông và Khâm Từ Hoàng hậu, quê làng Tức Mặc, tỉnh Nam Định. Từ lúc thiếu thời đến tuổi cài trâm, Công chúa nổi tiếng thiên hương, tư chất thông minh, hiếu nghĩa vẹn toàn, ví như huyền ngọc quốc bảo.
Mùa hạ, tháng 6 năm Bính Ngọ, 1306, thực hiện lời hứa của vua Nhân Tông, lấy hòa hiếu với lân bang làm căn bản, Huyền Trân sang Chiêm quốc làm dâu, trở thành Hoàng hậu Paramesvari. Đáp lại mối thâm tình ấy, trước đó mấy tháng, vua Chế Mân đã cắt đất hai châu Ô, Lý dâng lên nhạc phụ Thượng Hoàng làm lễ dẫn cưới. Kể từ đấy, hai châu này được sáp nhập vào bản đồ Đại Việt, tức vùng đất phía nam sông Hiếu, tỉnh Quảng Trị, đến bờ bắc sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam ngày nay. (1)
Mùa hạ, tháng 5 năm Đinh Mùi, 1307, Chế Mân qua đời. Tháng 9, người Chiêm sang nước ta dâng voi trắng, báo tang. Theo tục của Chiêm Thành “hễ vua chết thì hoàng hậu phải vào đàn thiêu để chết theo”. Vua Anh Tông biết vậy, sợ Công chúa bị hại; tháng 10, vua sai đại thần sang Đồ Bàn viếng, mong cầu giải cứu Huyền Trân.
Mùa thu, tháng 8 năm Mậu Thân, 1308, Công chúa về tới Thăng Long.
Theo di mệnh của Thượng hoàng Nhân Tông, năm sau Công chúa xuất gia đầu Phật ở núi Trâu Sơn, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Dưới sự ấn chứng của Quốc sư Bảo Phác, Công chúa thọ Bồ tát giới, được ban pháp danh Hương Tràng.
Cuối năm Tân Hợi, 1311, thừa mệnh Bổn sư, Hương Tràng xuống núi, cùng người thị nữ trước đây, bấy giờ đã qui y, đến làng Hổ Sơn, huyện Thiên Bản, nay thuộc tỉnh Nam Định, lập am dưới chân núi Hổ để tu hành. Thấm thoắt mấy hạ, duyên lành phổ độ chúng sinh, am tranh trở thành điện Phật, tức chùa Nộn Sơn, tên chữ Quảng Nghiêm Tự.
Trụ trì chùa Nộn Sơn, Ni sư khiêm nhẫn chăm lo Phật sự, tạo lập ruộng vườn, giáo hóa cho lớp đồng ấu, làm thuốc cứu chữa dân lành. Những lúc nhàn rỗi, Ni sư thường đến tận các thôn ấp trong vùng, khuyến dân thực hành phép tu Thập thiện... Công đức vô lượng của Ni Sư được nhân dân hết lòng kính ngưỡng.
Mấy chục mùa kiết hạ, đến khi đắc pháp, mọi sự viên thành. Ngày 9 tháng giêng năm Canh Thìn, 1340, Ni sư xã báo an tường, thảnh thơi trở về cõi Tịnh. Dân chúng vô cùng thương tiếc, tôn làm Thần Mẫu, lập đền thờ cạnh chùa Nộn Sơn.
Một đời Công chúa tận sức với nước, khi thác hiển linh phò trợ giúp dân. Chính vì vậy mà các triều đại sau đều sắc phong Công chúa làm thần hộ quốc. Vào đầu thế kỷ XX, các vua nhà Nguyễn lại ban cho Công chúa chiếu báu nâng bậc tăng thêm là “Trai Tĩnh Trung Đẳng Thần”.
Nay vừa gặp vận: Mùa xuân Bính Tuất, 2006, kỷ niệm 700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Thừa Thiên Huế, nhớ ơn công đức của Huyền Trân năm xưa dấn thân ngàn dặm đi mở nước; thừa lệnh chính quyền, hợp sức lòng dân, Công ty Du lịch Hương Giang đã khởi dựng đền thờ Công chúa, vừa đúng một năm thì an vị tượng thần.
Ngôi đền tọa lạc về phía nam sông Hương, cách kinh thành Huế chừng vài dặm, tương truyền là nơi danh thắng phước địa. Kiến trúc theo lối truyền thống: trụ biểu vươn cao, nền móng kiên cố, lương đống vững chắc, điện thờ tôn nghiêm. Phía sau, thế núi Ngũ Phong trấn giữ. Phía trước, dòng tiểu khê quầy thành hồ Trường Xuân soi bóng nhật nguyệt, sơn mạch tả hữu trườn xuống như hai bức trường thành. Nội điện đặt tượng Huyền Trân, hậu điện phối thờ các bậc công thần mở nước. Sân sau xây lầu bát giác, dựng tượng Ni sư, mở vườn Bồ Đề; sau nữa là điện Trúc Lâm, nhà đọc sách, tượng Di Lặc, miếu Sơn thần, Thủy thần, gác chuông Hòa Bình… tất cả tạo thành một trung tâm văn hóa tâm linh ở chốn Thiên Thai…
Ngẫm lại, thời gian tạo lập ngôi đền không thể sớm chiều. Nhờ uy lực của thần và cũng nhờ ở sức người tỏ niềm tri ân mới làm nên.
Thì ra, từ xưa đến nay, bậc hiền nhân dày công nghiệp với đất nước ắt được phụng thờ, chưa hề bị lãng quên bao giờ.
Những lần đến dâng hương, nghe chuyện nhiệm mầu ở chốn Bồng Lai này khiến nhiều người lấy làm lạ. Phải chăng: Núi không cần cao, có tiên ắt thiêng. Sông không cần sâu, rồng chầu thành nổi tiếng. Có lẽ nơi đây, Thần nữ đã thị hiện. Bởi vậy, ngôi đền mới dựng mà đã linh ứng lan truyền.
Nghĩ rằng thần thiêng vốn do tú khí tinh anh của đất trời hun đúc, ngầm phò giúp cho cơ đồ xã tắc, giữ nền phúc lớn, ngày mỗi thêm xán lạn vững bền.
Trước đền Công chúa Huyền Trân, kẻ hậu sinh nguyện trọn lòng thành, đốt nén tâm hương, kính soạn bia ký này.

Ngày tốt, trọng thu Đinh Hợi
Phụng soạn Phụng lập
Dương Phước Thu Công Ty Du Lịch Hương Giang

(1) Không hiểu tại sao bia ký lại ghi địa danh 2 châu Ô, Lý từ Quảng Trị vào tận sông Thu Bồn Quảng Nam? Trong khi các nguồn sử liệu khác đều ghi Quảng Trị và Thừa Thiên (!)

Bia ký và Lễ hội

Bồ Tát Hương Tràng

Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 12, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Độc giả muốn có sách nguyên bộ 12 tập (discount), xin liên lạc:
Tòa soạn Nhật Báo Viễn Đông, 14891 Moran Street, Westminter, CA 92683.
Điện thoại: 714-379-2851.
Những sách khác, liên lạc tác giả qua P.O. Box 254, Lawndale, CA 90260. Website: www.ltcn.net

source
VienDongDaily

Cảnh biển Cam Ranh

2011-11-14T00:43:00.000-08:00

Cam Ranh ngày nay

(VienDongDaily.Com - 28/10/2011)

Cam Ranh tiếng là thành phố (loại 3) nhưng xe cộ không bao nhiêu, chỉ trục lộ chính, QL 1A thỉnh thoảng có xe đường dài chạy qua, gây ồn ào chốc lát.

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Cảnh biển Cam Ranh

Hôm sau tôi dậy sớm, chạy vào cầu Trà Long phía nam thành phố Cam Ranh. Sáng tinh mơ, thành phố nào cũng tương đối yên tĩnh mát mẻ. Cam Ranh tiếng là thành phố (loại 3) nhưng xe cộ không bao nhiêu, chỉ trục lộ chính, QL 1A thỉnh thoảng có xe đường dài chạy qua, gây ồn ào chốc lát. Tôi dừng nơi cầu, chụp mấy tấm ảnh của xóm chài bên hữu ngạn (nay một số biến thành quán nhậu) rồi quay lại rẽ xuống con đường nhỏ về hướng biển. Hình ảnh chung chung sinh hoạt buổi sáng, nơi nào cũng giống nhau: Cà phê ăn sáng. Đa số quán lề đường, hoặc hàng gánh bày trên vỉa hè: Bún riêu, bún bò, cháo… Dân cà phê thì dài dài hai bên hàng phố. Phải phục người mình, điểm tâm bát bún, uống ly cà phê mà nửa ngày chưa dứt, nhưng ngả tư đèn đỏ còn 10 giây đã nhấn còi giục nhau chạy. Thế giới ít có dân tộc nào nhàn nhã như người Việt Nam. Ăn uống, buôn bán, từ trên lề xuống lòng đường, họp chợ ngay bảng cấm, chẳng ai nói gì. Nếu có chú công an cảnh sát nào rắn mắt đi qua thì người dân lại “dấm dúi” tí ti là xong. Luật pháp Việt Nam “linh động dễ sống” chứ không rạch ròi cứng ngắc như xứ tư bản.
Ra đến mé biển mới thấy hết những sinh hoạt của dân chài, nhà cửa chống đỡ xiêu vẹo, bến bãi chẳng ra bến bãi, vừa bến thuyền vừa bến rác. Nhưng tách ra, cảnh vẫn đẹp nhờ “chất liệu” đơn sơ mộc mạc của đời sống. Một góc nhà sàn soi bóng lung linh, đôi ghe câu neo nghỉ gần bờ, ngoài xa vài ba tàu đánh cá, đến hậu cảnh dãy đảo xanh, nền trời mấy vệt mây mỏng dài chéo góc. Nghệ thuật không cần cao sang, đơn sơ mà gợi cảm.
Đi lần về phía có một bãi đóng tàu, trông lộn xộn không chuyên nghiệp tí nào. Đây là bãi đóng tàu tư nhân: Bà Né. Nhiều tàu đánh cá nằm ụ mà không thấy thợ thầy làm việc. Ra phía ngoài nữa là cầu tàu, loại tàu 8 máy đậu san sát. Bạn đánh cá phần lớn là trai tráng khỏe mạnh, họ đang túm tụm trên mui tàu uống cá phê. Tôi hỏi chuyện một thanh niên:
- Tàu Cam Ranh có đánh cá xa bờ?
- Dạ có, xa bờ mới có cá.
- Có khi nào bị “tàu lạ” bắt chưa?
- Dạ, không ra Hoàng Sa nên không bị. Tàu Quảng Ngãi bị nhiều vì họ đánh sát Hoàng Sa.
- Tàu mình thường đánh cá gì nhiều nhất?
- Cá chuồn, cá thu.

Bến cá mồi

Nhìn tàu đánh cá lớp lớp hàng hàng tôi không nghĩ Cam Ranh lại nhiều tàu như thế mà toàn tàu lớn. Thì ra có cả tàu Quảng Ngãi vào neo. Tuy nhiều tàu cập bến nhưng không có cảnh mua bán như ở cầu tàu Cửa Bé hay Lương Sơn (Nha Trang). Tôi trở lên QL1A ra xem cảng Cam Ranh. Trên đường ra cảng lại gặp một bến cá khá tấp nập ồn nào, ngay trên đường Nguyễn Trọng Kỷ. Tôi lấy làm lạ, không phải bến tàu sao cá đâu tuôn về nhiều thế mà toàn cá nhỏ. Xe ba gác, xe máy thồ, xe đạp, xích lô…bạn hàng xúm nhau cân mua đưa lên xe, họ chen nhau, mặc cả, la lối huyên náo. Màu sắc những vỉ nhựa đựng cá vàng đỏ thật vui mắt. Ngay đó có nhà máy xay nước đá để cung cấp cho con buôn ủ cá trước khi chở đi. Tôi quan sát, chụp ảnh chẳng ai để ý, tôi hỏi người đứng cạnh:
- Sao đây không phải bến tàu, cá đâu nhiều vậy, mà không thấy cá lớn.
- Đây là cá tạp nham các tỉnh chở về bán cho những nhà nuôi cá.
- Họ nuôi cá gì?
- Cá chẻm, cá mú, cá rô Phi, cá lóc.
Cam Ranh ngày nay có hẳn một ngành nuôi cá công nghiệp. Nhưng nuôi cá cho ăn cá thế cũng tốt hơn thức ăn tăng trọng. Bây giờ nhà chăn nuôi nào cũng dùng thực phẩm tăng trọng thúc ép heo, gà, cá lớn nhanh. Người ăn vào cũng gián tiếp ảnh hưởng, cứ nhìn những trẻ con mới 8, 9 tuổi mà thân hình đã mập phì là biết.

Phố Đá Bạc

Trước khi rẽ qua đường vào Cảng Cam Ranh, có phố Đá Bạc, tôi không ngờ con phố vắng vẻ buồn hiu như vậy, cứ như đường phố thời chiến tranh. Vắng đến rợn người, tôi chỉ chạy một đoạn rồi quay lui ra Cảng. Vào cổng tôi bị “bảo vệ” chận lại. Người ngoài không được phép vào. Tôi hỏi đây không phải khu quân sự sao cấm? Có bảng cấm đâu? Người gác cổng gầm gừ “Cảng sản xuất cấm vào”. Nhớ mấy tên gác siêu thị (Sài Gòn) đánh học sinh mềm xương, tôi im lặng lui xe. Biết đâu trong đó không sản xuất, mua bán thứ quốc cấm. Tránh cho yên thân.

Quán “Gà Chỉ”

Tôi đi tìm quán “gà chỉ”. Lời đồn “gà chỉ” là món gà đặc biệt của Cam Ranh. Thực tình thì tìm cho biết chứ không hẳn chuyện ăn uống. Mấy năm trước, tôi đã đi tìm thưởng thức món gà nấu lá giang ở tận xã Ninh Quang huyện Ninh Hòa (Khánh Hòa). Đi để biết cảnh biết người chứ món ngon thì chưa chắc đã có gì hấp dẫn. Do lời đề nghị của một tay văn nghệ địa phương, tôi cứ tưởng chỉ hai người, anh lại kéo thêm cô bồ. Lúc ghé trạm xăng anh nói nhỏ vào tai tôi: “Đổ cho cổ bình xăng cho cổ vui”, ra quán Gió gọi thêm một bạn, ra Ninh Hòa rủ thêm hai ông (ngành văn hóa) kéo vào quán cà phê. Ra đi 2 người giữa đường thành 6, đến nơi không biết sẽ bao nhiêu. Đây cũng là kiểu “đậm đà bản sắc dân tộc”. Nhưng gà lá giang cũng chẳng có gì đặc biệt, chỉ thêm vị chua chua của lá rừng mà thôi. “Gà Chỉ” Cam Ranh không biết ra sao. Hỏi đường một ông xe ôm, ông đòi 10 nghìn dẫn đi. Chẳng phải kỳ kèo, nhanh cho được việc. Chạy theo xe ôm chưa được 5 phút, đã thấy quán “Gà Chỉ”. Một đoạn dài trên đường Lê Duẩn, con đường như đất đồi mới khai hoang lại nhiều quán nhậu. Hầu như các quán đều chung món gà chỉ. Tôi vào quán Hai Lễ, quán vắng khách, mỗi bà già ngồi dưới góc xoài. Nghe tiếng tôi hỏi, có chị đàn bà trong nhà bước ra, chị cho biết thế nào là “Gà Chỉ”. Chị đưa tôi ra xem chuồng gà vườn sau, chị nói “Gà nuôi thả trong vườn, mỗi ngày bắt nhốt chuồng mươi con, cho ăn thóc. Khách tùy thích lựa, chỉ con nào bắt làm thịt con đó”. Tôi cười: “Gà chỉ nghĩa là chỉ con gà mình thích”.

Xóm chài

- Rồi nấu những món gì?
- Vài món đơn giản như gà hấp, nướng, nấu lá giang, luộc, bóp gỏi, chiên mắm, nấu cháo, rang muối… Tùy khách yêu cầu.
- Thời gian làm lâu mau? Giá cả thế nào?
- Từ 20 đến 30 phút. Con 1kg 500g làm thành món giá 195 ngàn.
- Nhanh vậy làm sao kịp?
- Mỗi người một khâu, nhanh thôi.
- Như vậy, muốn ăn gà phải vài ba người?
- Dạ.
- Chị biết quán nào có món gà làm bán sẵn chỉ dùm.
- Chú ra quán Vui ngoài QL 1 có cơm gà cũng ngon. Quán nớ đông khách.
Nghe người đàn bà nói giọng Huế, tôi hỏi thêm trước khi đi:
- Chị vô đây từ hồi nào?
- Đây nhà người em, nó vô từ năm 75.
- Một nhà mà đất rộng quá vậy?
- Hồi đó rừng rú có ai mô. Muốn khai hoang mấy không được.
- Người Huế quanh đây nhiều không?
- Không nhiều, họ vô cả Long Khánh, lên Buôn Mê Thuộc. Ở Huế thì mần chi sống nổi.

Tàu đánh cá

Quán Vui phía ngoài khách sạn Thạnh Mỹ một đoạn. Quán không lớn, đông khách. Dĩa cơm, một phần tư con gà giá 85 nghìn, ăn được nhưng tính theo giá “gà chỉ” thì hơi đắt. Cam Ranh là phố biển mà nổi tiếng lại là món gà. Tiếc là chưa có dịp thực sự nếm món “gà chỉ” xem ra sao. Đôi khi thiên hạ ưa đồn đãi cho có chuyện chứ ngon thì đã chắc gì. Có điều tuy đã nâng lên “thành phố loại 3” nhưng Cam Ranh chưa thoát ra khỏi nếp sống của làng chài, nhất là vấn đề vệ sinh. Nhà cửa lem nhem đường phố rác bẩn bụi bặm rất tệ. Phố Đá Bạc là hình ảnh tiêu biểu. Dẫu sao, đến Cam Ranh, có nơi để tìm xem, có món để thưởng thức cũng là điều thú vị rồi.

Tháng 7 - 2011

Sách mới: QHQOK tập 12, đã phát hành đầu tháng 10-2011.
Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 12, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Độc giả muốn có sách (discount 50% 10 tập đầu, 126 Mỹ kim luôn cước phí gửi), xin liên lạc: Tran Cong Nhung, P.O. Box 254, Lawndale, CA 90260.
Điện thoại: (310) 978-4182 - Email: trancongnhung@yahoo.com - Website: www.ltcn.net
source
VienDongDaily

Làng nghề Sơn Đồng

2011-11-14T00:21:00.001-08:00

(VienDongDaily.Com - 04/11/2011)

Sau khi thăm làng nghề Lai Xá tôi theo đường 32, chạy tiếp chừng cây số đến ngã tư Trôi (1), rẽ trái là vào làng Sơn Đồng.

Trần Công Nhung/ Viễn Đông

Sau khi thăm làng nghề Lai Xá tôi theo đường 32, chạy tiếp chừng cây số đến ngã tư Trôi (1), rẽ trái là vào làng Sơn Đồng.
Tên làng Sơn Đồng song nghề lại chuyên điêu khắc gỗ. Xưa nay trùng tu tái tạo chùa đền, nhà cổ, đều rước thợ Hà Tây, thợ Huế. Riêng ngành điêu khắc tượng Phật Thánh và chạm đồ thờ là nghề truyền thống của dân Sơn Đồng (2).

Cổng làng Sơn Đồng

Con đường vào làng Sơn Đồng rộng như quốc lộ nhưng chỉ được một đoạn hơn trăm mét ngang qua UBND huyện Hài Đức, còn thì đường hẹp bằng nửa, lại ổ gà ổ vịt, chưa thoát khỏi hình ảnh một làng xưa, nhiều cổng cổ còn tìm thấy đầu các lối rẽ vào làng. Qua khỏi trụ sở huyện, đã thấy một hai nhà tiện gỗ bên đường. Nhà cửa mở toang, thợ thầy làm ngay phía trước. Thấy bảng hiệu ghi thợ Đồng Kỵ Bắc Ninh, tôi thắc mắc hỏi người thợ trẻ, anh bảo “Sơn Đồng bác chạy vào mấy cây nữa”. Mấy cây số nhà thưa thớt, có chỗ nền nhà bên hồ nước, cảnh quê mà hay. Đây là trục lộ chính qua làng, vào gần ngả tư Sơn Đồng thì nhà thợ tiện san sát hai bên đường. Tiếng đục đẽo lách cách nhà nọ sang nhà kia. Một thứ âm thanh rộn ràng mà không ồn ào. Đa số thợ ở tuổi thanh niên, sức lực dồi dào rất hợp với nghề vất vả chân tay. Hỏi một hai người thợ về sự tích làng nghề, họ tỏ ra không hiểu lắm, kế nghiệp cha ông qua nhiều đời, họ chỉ biết sản phẩm của làng đã có từ hàng trăm năm nay. Những tượng Phật Thích Ca, Phật Di Đà, Phật Bà nghìn mắt nghìn tay, tượng ông Thiện, ông Ác, tượng La Hán, kiệu bát cống, những bức hoành phi, câu đối, cuốn thư.... Nói chung nghề tạc tượng thờ đã mang lại vinh quang cho làng, đã có nhiều nghệ nhân từng được vua Khải Định (1916-1925) ban thưởng.

Mỗi năm, làng làm ra hàng nghìn sản phẩm xuất đi khắp các miền Trung Nam Bắc, và có cả một số sản phẩm đưa ra nước ngoài. Dừng lại ở một cửa hàng đồ thờ, tôi hỏi ông chủ:
- Thưa bác, hàng đặt của khách hay hàng bày bán?
- Những đồ tế tự, tượng Phật lớn phải có người đặt, hàng nhỏ thì làm sẵn để bán.
- Nhà bác có bao nhiêu thợ chuyên làm?
- Mười thợ, thợ làm chỗ khác, đây là nơi trưng bầy sản phẩm.
- Sản phẩm thường làm bằng gỗ gì hả bác?
- Nhiều thứ, mít, gụ…
- Như cái uốn thư này khi hoàn tất giá bao nhiêu?
- Khoảng 8 – 9 triệu.
- Sơn Đồng có đền thờ Tổ nghề chứ bác?
- Có đấy, ông lên ngả tư trên, rẽ phải chừng trăm mét, có đền thờ.

Tôi đi ngay, đã quá trăm mét vẫn không thấy đền Tổ làng nghề, chỉ có nhà liền nhà, bày tượng, đồ thờ ra sát lề đường. Một hai nhà kê nguyên pho tượng Phật cao cả 2 mét trước cửa nhà, tượng đã đổi màu mốc bạc. Có lẽ khách hàng đặt rồi bỏ chăng. Lối buôn bán của người mình, thứ gì cũng muốn phô ra đường, trái với người phương Tây, mọi thứ bày trong nhà kín đáo, không quấy rầy khách đi đường. Lúc mới đặt chân lên đất Mỹ tôi khá ngạc nhiên về lối buôn bán của họ. Đi trên đường phố tưởng như phố không người, nhà nào cũng kín cửa, chỉ có bảng hiệu. Vào trong mới thấy hàng hóa đầy ắp cửa hàng.
Chợt thấy cổng ngôi miếu nhỏ bên đường tưởng đền thờ Tổ, trên cổng có đề: “Ai về Tam Phủ dừng chân trình ngài Quan Án”. Chữ mới tinh mà cổng thì rõ xưa. Người đi đường cho biết đó là mộ Quan Án Sát ngày trước ở hạt này. Nhìn qua song cửa sắt thấy một bi ký khá cao lớn, phong đen chữ Hán trắng rất nét, nhưng chung quanh toàn đồ tạp nham phế thải bừa bãi, chẳng ai trông nom. Tôi hỏi một nhà bán đồ thờ đền Tổ làng nghề, họ chỉ ngay ngõ bên kia đường vào một trăm mét. Tôi ngờ ngợ như đi vào chùa, cuối có một cổng trên đắp 3 chữ Tàu. Không nhận ra dấu hiệu đền thờ, tôi quay ra đường cái hỏi lại, một bà già bảo: “Đền ở sau lưng chùa, ông cứ đi qua cổng ấy rồi ra sau, có người trông Đền”. Quay lại, đẩy cửa bước vào, không thấy ai nhưng có con chó buộc bên góc tường sủa inh tai. Mãi mới có một bác già ra tiếp.

Tượng Phật đồ thờ

- Thưa bác, đây là đền thờ Tổ làng nghề, bác là Thủ Từ giữ Đền?
- Vâng, tôi Nguyễn Xuân Dừng, trông Đền, mời ông vào.
Bác thủ từ có vẻ mau mắn và hiếu khách, bác trả lời tất cả những điều tôi thắc mắc, bác cũng tỏ ra rành rẽ mọi sự tích về ngôi Đền. Bác cho biết: “Đền có từ thời Lê đã hơn nghìn năm. Lúc đầu chỉ là ngôi miếu tranh tre, qua thời gian được trùng tu tôn tạo lớn như hôm nay”. Hỏi về gốc gác Thánh Tổ, bác cho biết Thánh sinh năm 960, năm 20 tuổi, ngài xếp bút nghiên lên đường giúp vua Lê Đại Hành đánh quân Tống. Sau khi đuổi được giặc, nhà vua mời Ngài vào kinh giúp việc nước, Ngài từ chối và xin về địa phương này dạy dân cấy lúa nước, trồng dâu nuôi tằm và nghề mộc. Trước khi đi đánh giặc ngài làm thầy dạy chữ Hán. Năm 986 Ngài bay về Trời, như Thánh Gióng thuở trước. Ngài có công lớn, được Vua Lê Đại Hành phong: Lê Tướng Công Nguyên Soái Thượng Đẳng Thần. Hữu Công Ư Dân. Thánh cũng là người truyền dạy chữ Hán cho dân làng.
Bàn thờ nhà tiền tế sơn son thếp vàng, nét chạm trổ tinh vi đúng là sản phẩm của làng nghề Sơn Đồng. Trên bàn thờ bày biện đơn giản cân phân, không quá rườm rà hoa quả lọ bình. Hai Hạc vàng cao lớn chầu hai bên. Nghi môn cẩn thếp vàng sáng sủa. Tôi nhờ bác Thủ từ thắp nhang để chụp tấm hình. Khi tôi ngõ ý xin vào hậu điện, nơi thờ Tổ, ông định mở cửa thì bà vợ nhảy xổng vào cản. Từ lúc tôi vào hòi chuyện bác thủ từ, bà này cứ theo dõi và hay ngăn chặn vô cớ. Không hiểu bà có ý gì nhưng trông điệu bộ thật khó ưa. Có lúc ông chồng gắt lên: “Thì bà đi lo chuyện của bà”. Một nơi di tích mà cung cách của người coi ngó như vậy thật đáng tiếc. Khách ra về làm sao không khỏi có lời than phiền. Dẫu sao làng nghề truyền thống Sơn Đồng cũng được tiếng là nơi giữ gìn và phát triển những tinh hoa văn hóa trong nghệ thuật điêu khắc của nước nhà. Trải qua bao thăng trầm sóng gió cùng với lịch sử dân tộc, làng nghề Sơn Đồng cho đến ngày nay vẫn là nơi được lựa chọn đầu tiên khi mọi người cần đến những hoành phi, câu đối, những tượng phật, đồ thờ….

Theo sử liệu, Sơn Đồng là một làng khoa bảng, với tám tiến sĩ qua các triều đại trước đây. Trong đó, nổi danh nhất là tiến sĩ Nguyễn Viết Thứ, từng làm đến chức Tham Tụng (Tể Tướng) dưới triều Lê Trung Hưng. Làng nổi tiếng với nghề làm hoành phi, câu đối. Đâu đâu cũng thấy chữ Hán, chữ Nôm trong các xưởng mộc. Ngày nay Sơn Đồng có lớp Hán Nôm của thầy giáo Vết rất được hâm mộ. (3)
(Kỳ tới: Chùa Diên Phúc và Thánh Tổ Đào Trực)

Tháng 8 - 2011

(1) Hà Nội, Sài Gòn thường gọi các ngả tư bằng tên thị trấn, phường… Ngả tư Trỗi, ngả tư Sở, ngả tư Vọng, ngả tư Bảy Hiền, ngả tư Bình Phước, ngả tư Gò Mây.
(2) Làng Sơn Đồng huyện Hoài Đức trước thuộc Hà Tây, nay thuộc Hà Nội. Làng Nhị Khê, quê của Nguyễn Trãi cũng làm nghề tiện, nhưng không tinh xảo chỉ chuyên về bát nhang, độc bình, đồ thờ nho nhỏ. Đọc “Ao Huê Trại Ổi” trang 101, QHQOK tập 10.
(3) Ông đồ Vết tên thật là Nghiêm Quốc Đạt. Ông vốn dòng dõi Nho gia, ông nội là thầy đồ có tiếng. Ông học chữ Hán Nôm từ chính ông, cha mình. Không một ngày học trường sư phạm, nhưng ông Vết vẫn được người làng gọi là ông giáo, ông đồ. Ông giáo Vết nổi tiếng cả vùng, bởi ông là người duy nhất dạy chữ Hán Nôm ở huyện Hoài Đức, và cả mạn phía tây của Hà Nội. Hơn nữa, lại dạy miễn phí. Hiện giờ, lớp Hán Nôm có 70 học trò, mỗi tuần đều đặn hai buổi học. Tuổi đã ngoại thất thập, ông không chịu nghỉ ngơi. Được hỏi, ông Vết tâm sự: "Tôi thấy bọn trẻ bây giờ có điều kiện học hành hơn trước. Nhưng nhiều đứa không biết đến gia phong, không biết kính trên nhường dưới. Tôi mở lớp dạy Hán Nôm để dạy chữ, đồng thời, để dạy đạo làm người cho các cháu". Năm 2006, lớp học của ông Vết ra đời, với tên gọi lớp học Hán Nôm Sao Khuê. Truyền thống hiếu học, truyền thống khoa bảng của đất này được khơi dậy. Rất nhanh chóng, lớp Hán Nôm đã thu hút khoảng 40 học trò. Ban đầu, môn sinh theo học phần lớn là người Sơn Đồng, dần dần, có cả người nơi xa mấy chục cây số cũng đến học.
Lớp học Sao Khuê đủ hạng tuổi, cụ già tóc bạc ngồi chung với trẻ tiểu học. Học trò cao tuổi năm nay đã 82, học trò lớp tuổi từ 10 đến 12 khá đông. Khác nhau về lứa tuổi, nhưng lớp học Hán Nôm Sao Khuê luôn diễn ra trong tiếng cười rộn rã. Đấy là cái tài của người dạy học. Những lễ Tết, ông giáo Vết tổ chức cả đoàn "ông đồ nhí" đi viết chữ tặng mọi người. Những cô, cậu học trò chừng 14, 15 tuổi, đã biết bày mực tàu, giấy đỏ, nắn nót những chữ "Phúc", chữ "Thọ"... mừng tuổi ông bà, bố mẹ. Sau năm năm, lớp Hán Nôm Sao Khuê đã có 420 môn sinh tốt nghiệp.

Sách mới: QHQOK tập 12, đã phát hành đầu tháng 10-2011.
Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 12, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Độc giả muốn có sách (discount 50% 10 tập đầu, 126 Mỹ kim luôn cước phí gửi), xin liên lạc: Tran Cong Nhung, P.O. Box 254, Lawndale, CA 90260. Điện thoại: (310) 978-4182 -
Email: Trancongnhung@yahoo.com - Website: www.ltcn.net

Trần Công Nhung/ Viễn Đông
source
VienDongDaily

Điểm mặt 'tứ đại gia' giàu nhất Sài Gòn

2011-09-07T20:12:00.001-07:00

Cập nhật 07/09/2011 04:15:00 PM (GMT+7)

Điểm mặt 'tứ đại gia' giàu nhất Sài Gòn

Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, ở Sài Gòn nổi lên tứ đại hào phú lẫy lừng: “Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Định”.
TIN BÀI KHÁC
Sát thủ Luyện phải chịu mức án hơn 18 năm tù?
Vụ cô gái chết, Viện trưởng miễn cưỡng nhậu?
Cụ ông trúng vé số 7,6 tỷ đồng giờ ra sao?
Bebe Phạm rời sàn catwalk vì có bầu?
Một cháu bé bị đánh chết vì hái trộm ổi
Cận cảnh Cường ĐôLa trong hành trình siêu xe

Họ không chỉ giàu nhất Sài Gòn, mà còn giàu nhất Nam Kỳ lục tỉnh và Đông Dương. Tuy nhiên, theo một số tài liệu, vị trí thứ tư còn được dành cho một số đại phú hộ khác: Tứ Trạch, Tứ Hóa hoặc Tứ Bưởi.

Nhất Sỹ - Lê Phát Đạt (1841-1900)

Lê Phát Đạt, còn có tên gọi là Sỹ, về sau được Pháp phong Huyện hàm, nên còn được gọi là Huyện Sỹ và có tên thánh Philipphê.

Nhà thờ Huyện Sỹ tại quận 1, TP.HCM.

Huyện Sỹ sinh ra trong một gia đình theo đạo công giáo tại Cầu Kho (Sài Gòn) nhưng quê quán ở Tân An (Long An). Thuở nhỏ, ông được đi học trường Dòng tại Penang (Malaysia), nên thông thạo các ngôn ngữ: La tinh, Pháp, Hán và quốc ngữ (chữ Việt mới sơ khai). Do trùng tên với một người thầy dạy nên đổi tên thành Lê Phát Đạt.

Khi về nước, ông được Chính phủ Nam Kỳ bổ dụng làm thông ngôn, rồi làm Ủy viên Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ (từ năm 1880). Tuy nhiên, phần lớn thời gian ông dành cho hoạt động phát triển nông nghiệp và truyền bá đạo thiên chúa. Nhà thờ Huyện Sỹ (tại quận 1, TP.HCM ngày nay) và nhà thờ Hạnh Thông Tây (tại quận Gò Vấp) do ông bỏ tiền ra xây cất trên đất của mình.

Các con của Huyện Sỹ như: bà Lê Thị Bính (mẹ của Nam Phương hoàng hậu), Lê Phát Thanh, Lê Phát Vĩnh, Lê Phát Tân… đều là những đại điền chủ có rất nhiều đất đai ở Tân An, Đức Hòa, Đức Huệ và Đồng Tháp Mười… Riêng con cả Lê Phát An được vua Bảo Đại phong tước An Định Vương, là người duy nhất trong lịch sử Nam Kỳ thuộc hàng dân dã, không là “hoàng thân, quốc thích” được lên ngôi vị cao quý nhất của triều đình.

Tương truyền, năm 1934, nhân dịp gả cháu gái Nguyễn Hữu Thị Lan cho vua Bảo Đại, Lê Phát An đã tặng cho Nam Phương hoàng hậu 1 triệu đồng tiền mặt để làm của hồi môn (tương đương 20.000 lượng vàng lúc bấy giờ).

Năm 1900, ông Lê Phát Đạt mất. Sau khi vợ ông - bà Huỳnh Thị Tài qua đời năm 1920, người ta mới đưa xác hai ông bà chôn ở gian chái sau cung thánh nhà thờ Huyện Sĩ như một nhà mồ.

Nhì Phương – Đỗ Hữu Phương (1844-1914)

Do được Pháp phong Tổng đốc hàm nên Đỗ Hữu Phương còn được gọi là Tổng đốc Phương. Ông sinh tại Chợ Đũi (Sài Gòn), gốc người Minh Hương, biết chữ Hán, nói được một số tiếng Pháp.

Đỗ Hữu Phương còn được gọi là Tổng đốc Phương, được mệnh danh là người giàu thứ nhì Sài Gòn xưa.

Năm 1872, Đỗ Hữu Phương được Thống đốc Nam Kỳ chỉ định làm hội viên Hội đồng thành phố Chợ Lớn. Năm 1879, ông làm phụ tá cho Xã Tây Chợ Lớn. Ở chức việc này, ông Phương không bỏ qua cơ hội để làm giàu, làm trung gian để các thương gia hối lộ cho viên chức Pháp. Nhờ vậy, sự nghiệp của ông trở nên đồ sộ nhất nhì ở Sài Gòn thời đó.

Đỗ Hữu Phương chính là một trong những người đề xướng và đã bỏ tiền ra xây trường Collège de Jeunes Filles Indigènes vào năm 1915, tức trường Nữ Trung học Sài Gòn, mà người dân thường gọi là trường Áo Tím (nay là Trường Trung học Phổ thông Nguyễn Thị Minh Khai)…

Trước 1975, ở Chợ Lớn có con đường Tổng Đốc Phương, mà bây giờ là Châu Văn Liêm thuộc quận 5.

Tam Xường - Lý Tường Quan (1842-1896)

Bá hộ Xường, tên thật là Lý Tường Quan, tự Phước Trai, sinh năm 1842, mất năm 1896.

Khu nhà thờ Bá hộ Xường.

Cuộc đời và sự nghiệp của Bá hộ Xường, sách vở biên chép rất ít, chỉ biết đại khái ông là người Minh Hương, lánh nạn phong kiến nhà Thanh, sang đất Nam Kỳ, vào học trường Tây, rồi làm thông ngôn cho chính quyền Pháp - rất được yêu mến và trọng dụng bởi sự thông minh, đắc dụng. Năm 30 tuổi, ông bỏ nghề thông ngôn bước vào lĩnh vực kinh doanh lương thực dịch vụ, thầu cung cấp vật dụng thức ăn, độc quyền cung cấp thịt cá cho Sài Gòn và các tỉnh lân cận.

Sách Sài Gòn năm xưa của Vương Hồng Sển chép: Hộ Xường vốn là thông ngôn xuất thân. Sớm xin thôi, ra lãnh thầu cung cấp vật dụng thức ăn cho thị xã, rồi mua đất xây cất biệt thự tại vùng Chợ Lớn để cho thuê và bán. Nhờ khéo tay thêm gặp thời, ông trở thành cự phú không mấy hồi… Thế nhưng, sau khi ông chết, số tài sản kếch sù đều bị con cháu nhanh chóng bán tiêu xài hết. Cái mà nay còn lại là khu nhà mồ cổ khá kiên cố do “tôn tử tương tề đồng tâm” xây dựng vào tháng 12/1896, hiện ở gần di tích Địa đạo Phú Thọ Hòa, thuộc phường 18, quận Tân Bình, TP.HCM.

Tứ Định – Trần Hữu Định

Người xếp hạng tư là bá hộ Định, tên thật Trần Hữu Định. Xuất thân là chủ tiệm cầm đồ, rồi được chính quyền Pháp cho làm Hộ trưởng (bấy giờ, Chợ Lớn là một tỉnh riêng biệt gồm 20 hộ, độc lập cùng với tỉnh Gia Định) kinh doanh đất đai, xuất nhập khẩu vải sợi, ông phất lên nhanh chóng nhờ biết nắm thời cơ những lúc hàng khan hiếm.

Có biệt thự ở nhiều nơi và cũng như bá hộ Xường, danh xưng bá hộ Định hay Hộ Định là do dân Chợ Lớn thấy ông giàu có nên gọi như vậy. Sau khi ông mất, con cháu không biết giữ của, tiêu xài và xoá sạch vết tích của nhà cự phú này.

Năm 1960, trong tác phẩm Sài Gòn năm xưa, Vương Hồng Sển mô tả cơ ngơi của Trần Hữu Định như sau: “Nhà ở khoảng giữa đường Trần Thanh Cần, gần dốc cầu Palikao một đầu và chợ Quách Đàm một đầu. Ngôi nhà năm căn trệt chạm trổ thật khéo, cột cẩm lai bóng ngời ngó thấy mặt; trong nhà từ cái bàn, cái ghế, cái đôn sành đều có vẻ cũ xưa. Mấy năm trước chính mắt tôi còn thấy làu làu vững chắc tuy khuỷnh vườn sân trước đã bị cắt xén sát mặt tiền nhường chỗ làm thềm và đường cái mở rộng nên lấp kênh.

Gần đây, vì đất chợ cao giá nên tuy nhà lập làm phần hương hỏa mà con cháu đã bán và dỡ đi. Thay vào đó là một dãy phố lầu tiệm buôn khách trú. Phần hoa lợi tuy có thêm, nhưng thiệt hại về cổ tích từ đây và cứ theo đà này, đô thành Sài Gòn ngày một mất dần những dấu vết xưa...”.

(Theo Đất Việt)

source

http://www.vietnamnet.vn/vn/kinh-te/38503/diem-mat--tu-dai-gia--giau-nhat-sai-gon.html

Góa phụ tử sỹ Hoàng Sa kể chuyện

2011-07-29T20:58:00.000-07:00

Góa phụ tử sỹ Hoàng Sa kể chuyện

Cập nhật: 15:35 GMT - thứ năm, 28 tháng 7, 2011

Chồng bà Sinh nằm trong số 58 người lính Việt Nam Cộng hòa hy sinh trong trận hải chiến

Lễ tưởng niệm các liệt sỹ Việt Nam của cả hai chế độ trong các cuộc chiến chống Trung Quốc kể từ năm 1974 tới nay đã diễn ra ở thành phố Hồ Chí Minh vào ngày Thương binh liệt sỹ 27/7.

Trong số những người tới dự có bà Huỳnh Thị Sinh, quả phụ của Thiếu tá Ngụy Văn Thà, hạm trưởng chiến hạm Nhật Tảo của hải quân Việt Nam Cộng hòa, người nằm trong số 58 binh lính hy sinh trong trận hải chiến Hoàng Sa với hải quân Trung Quốc hồi năm 1974.

Nguyễn Hùng của BBC đã hỏi chuyện bà Sinh ngay sau khi bà tham dự buổi lễ tưởng niệm đầu tiên cho chồng bà từ năm 1975.

Khi Thiếu tá Ngụy Văn Thà rời nhà đi công tác trong những ngày giáp Tết Giáp Dần hồi năm 1974, ông ôm hôn và tạm biệt vợ con như các chuyến đi trước đó.

Nhưng bà Huỳnh Thị Sinh, vợ ông, nói ông có vẻ bịn rịn hơn bình thường.

Ông, bà Sinh và ba cô con gái, khi đó lên ba, sáu và chín tuổi sống trong một căn hộ chung cư trên tầng hai ở đường Lý Thường Kiệt.

Căn hộ có một chiều 12 mét và một chiều 3,5 mét. Bà Sinh nói vì "không có tiền nên mới phải ở vậy".

Bà nhớ lại buổi chia tay chồng: "Trước khi ông đi, ông cứ đi ra lại đi vô.

"Rồi ông đứng dưới đường nói 'tàu đang vô dầu, sửa chưa xong".

Phỏng vấn bà Huỳnh Thị Sinh

Vợ góa của liệt sỹ Hoàng Sa Ngụy Văn Thà kể với BBC về ngày bà biết tin chồng hy sinh trong trận hải chiến chống Trung Quốc.

Bạn cần mở JavaScript lên và cài phần mềm Flash Player mới nhất để nghe/xem.

Đó là cuộc nói chuyện cuối cùng giữa Thiếu tá Thà, 31 tuổi và bà Sinh, 26.

Trong trận hải chiến một, hai ngày sau đó, chiến hạm Nhật Tảo - HQ10 của ông được cho là đã đã bắn hỏng một trong số các tàu của hải quân Trung Quốc nhưng HQ10, vốn chưa sửa xong hỏng hóc và chỉ còn một máy hoạt động, phải hứng những làn mưa đạn.

Theo lời kể của những người sống sót, máu các chiến sỹ loang đỏ trên boong, và Hạm trưởng Thà đã tử trận khi đạn bắn trúng đài chỉ huy.

Sau khi trận hải chiến ban đầu bất phân thắng bại, hai tàu chiến tăng viện của Trung Quốc đã tới Hoàng Sa và bắn chìm chiến hạm Nhật Tảo, hậu thân của tàu vớt mìn Hoa Kỳ USS Serene.

Xác của hạm trưởng Thà cùng hàng chục binh sĩ đã ra đi cùng chiến hạm vào lòng biển.

Đau buồn

Nói chuyện với BBC hôm 27/7, bà Sinh nói:

"Cái chuyến công tác sau cùng mà ông Thà đi, ổng đâu có nói đi để đánh nhau với Trung Quốc hay là cái gì đâu. Cũng bình thường như mình nghĩ ông ấy đi công tác hàng tháng vậy thôi.

"Có khi ông ấy đi một tháng ông ấy về mười ngày rồi ông ấy lại đi nữa. Mà có khi ông ấy đi hai, ba tháng ông ấy mới về một lần. Mình cũng nghĩ ông ấy đi công tác vậy thôi.

"Trời ơi, lúc đó tôi cũng đau buồn lắm. Chứ cũng đâu biết sao bây giờ. Tôi hết hồn luôn đó."

Bà Huỳnh Thị Sinh, vợ góa của Thiếu tá Ngụy Văn Thà

"Ông ấy nói chuyến công tác này ông ấy đi Đà Nẵng đó.

"Mà tôi không biết làm sao, qua ngày sau thấy báo tin là ổng chết, đánh nhau với Trung Quốc.

"Trời ơi, lúc đó tôi cũng đau buồn lắm. Chứ cũng đâu biết sao bây giờ. Tôi hết hồn luôn đó."

"...Lúc đó mấy cháu nó còn nhỏ quá. Cháu nhỏ nhất là ba tuổi, còn cháu lớn hình như nó biết.

"Nó ra ngoài cầu thang nó ngồi... nó buồn lắm.

"Lúc đấy nó cũng học lớp hai, lớp ba rồi... nó đọc báo nó thấy, nó hỏi tôi.

"Thì tôi cũng kể cho nó là ba nó chết vậy đó thôi."

Mất xác

Bà Sinh nói bà nhớ chính quyền thông báo cho bà vào ngày 27 Tết Quý Sửu.

Thiếu tá Ngụy Văn Thà và hàng chục đồng đội đã chết mất xác cùng chiến hạm Nhật Tảo

"Lúc chồng tôi mất thì Bộ Tư lệnh Hải quân cũng có tới nhà tôi làm lễ truy điệu.

"Tại vì ảnh chết không có xác, chỉ có làm lễ thôi.

"Lúc đó nghe ông Tư lệnh ông ấy nói chết... mất xác luôn rồi.

"Tại vì chồng tôi chết trên chiếc tàu, mà tàu nó chìm xuống là mất xác luôn rồi.

"Hổng có đem xác về được mà cũng hổng có nơi chôn cất gì hết, chỉ có làm lễ truy điệu và mình để cái ảnh của anh lên để thờ vậy thôi.

"Hàng năm đúng ngày đó làm đám giỗ vậy à."

Tưởng niệm

Bà quả phụ nói kể từ tháng Một năm 1974 cho tới khi Sài Gòn sụp đổ hồi tháng Tư 1975, bà được nhận tiền "cô nhi quả phụ" của chính quyền Việt Nam Cộng hòa để bà và ba con có thể sinh sống.

Sau khi Việt Nam thống nhất, các khoản trợ cấp không còn nữa.

Bà đi làm hợp tác xã và ở vậy nuôi ba cô con gái.

Hiện bà Sinh đang ở nhờ nhà người em gái do người ta đã phá chung cư cũ của bà đi để xây mới nhưng việc xây dựng còn chưa bắt đầu.

"Làm được như vậy cho mình thì mình cũng mừng lắm. Mấy anh cũng nghĩ tới vậy thì mình cũng cảm ơn."

Bà Huỳnh Thị Sinh nói về lễ tưởng niệm cho chồng bà và các liệt sỹ

Bà nói với BBC bà rất vui khi đi dự buổi lễ tưởng niệm những liệt sĩ hy sinh khi chiến đấu chống Trung Quốc.

"Cái đó thì tôi hổng dám nghĩ tới.

"Mấy anh ở bên đây muốn làm sao thì cũng được.

"Làm được như vậy cho mình thì mình cũng mừng lắm.

"Mấy anh cũng nghĩ tới vậy thì mình cũng cảm ơn".

Chồng bà Sinh nằm trong số 58 người lính Việt Nam Cộng hòa hy sinh trong trận hải chiến mà Trung Quốc đã chiến thắng và chiếm toàn bộ đảo Hoàng Sa hồi năm 1974.

Kể từ đó tới nay, ngoài cuộc chiến biên giới đẫm máu năm 1979, hải quân Trung Quốc cũng bắn chết 64 lính Việt Nam ở Trường Sa hồi năm 1988 và chiếm bãi đá Gạc Ma từ tay Việt Nam.

Hồi cuối tháng Năm và trong tháng Sáu, (...) đã ngầm cho phép một số cuộc biểu tình phản đối Trung Quốc diễn ra sau khi Bắc Kinh cho tàu gây hấn với tàu thăm dò dầu khí của Việt Nam ở khu vực đảo Trường Sa.

Tuy nhiên, một số cuộc biểu tình trong tháng Bẩy đã bị trấn áp dưới sức ép của Trung Quốc và ý muốn kiểm soát tối đa của (...).

source

BBC Vietnamese

Bối cảnh biển Đông từ thời điểm này

2011-06-22T22:53:00.000-07:00

Cập nhật: 13:37 GMT - thứ bảy, 18 tháng 6, 2011

Bối cảnh biển Đông từ thời điểm này

Trần Tiến Dũng

Viết cho BBCVietnamese.com từ Sài Gòn

Tàu tuần duyên của Trung Quốc chuẩn bị đi qua khu vực tranh chấp Hoàng Sa và Trường Sa vào ngày 23 tháng Sáu.

Theo dõi tình hình biển Đông, nhiều người dễ bị cuốn theo các sự kiện như Đài Loan, Philippines, Mỹ, Trung Quốc đưa hạm đội tới vùng tranh chấp hoặc tổ chức tập trận phòng vệ, cũng như sẽ tiếp tục có những diễn đàn ngoại giao bàn về những nguyên tắc ứng xử, những định hướng giữ hoà bình ổn định vùng biển trọng yếu này.

Nhưng toàn bộ những nội dung trên sẽ thành những yếu tố phụ nếu nhà cầm quyền Trung Quốc đặt để thành công giàn khoan dầu khổng lồ xuống biển Đông.

Với Việt Nam, ý đồ của Trung Quốc dùng thế và lực của một nước lớn áp đặt giàn khoan này cũng tương tự như hành động dùng vũ lực xâm chiếm Hoàng Sa năm 1974.

Không thể lấy chuyện cầu xin Thượng Đế hoặc trông chờ vào Công pháp về biển, tình hữu nghị truyền thống Việt-Trung để lấy lại Hoàng Sa hay ngăn cản Trung Quốc tiến một bước dài nữa xuống phía nam.

Thông qua việc đặt giàn khoan khổng lồ vào biển Đông, Trung Quốc đang đi lại nước cờ cũ như ở Hoàng Sa, với tham vọng thu tóm toàn bộ biền Đông và khoá cửa ra biển của Việt Nam cùng các nước trong vùng Đông Nam Á.

Những nhà quan sát cho rằng, Trung Quốc sẽ không rút nước cờ chiến lược này cũng như không lùi lịch đưa giàn khoan xuống biển Đông vào tháng 7/2011.

Việc Trung Quốc không cần che dấu mưu đồ, không ngừng leo thang hành động bá quyền đang khiến trật tự thế giới biến động khó lường

Trần Tiến Dũng

Nhà cầm quyền Trung Quốc đã chọn đánh mất thể diện văn minh và uy tín của một nước lớn để đạt mục tiêu bá quyền trên biển và an ninh năng lượng.

Thời gian qua, ở Việt Nam với hai cuộc biểu tình phản đối của công chúng, các phát ngôn từ chính phủ hiện hành, các nguồn dư luận từ lề trái, lề phải, trong nước, hải ngoại đều có tính thống nhất quan điểm và nhận thức về thực trạng xâm phạm chủ quyền quốc gia từ Trung Quốc.

Ý thức bảo vệ chủ quyền biển Đông, một lần nữa, đã trở thành động lực để mọi người Việt Nam mài sắc ý thức yêu nước. Một cán bộ phong trào sinh viên học sinh trước năm 1975 nói:

“ Theo tôi, đất nước không còn hoàn toàn hoà bình nữa.” Khi được hỏi rằng ông xác định đất nước đang trong tình trạng nào.

Ông “sửa” câu nói của chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh đất nước năm 1946 để cho thấy tình trạng đất nước thời điểm này.

“Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, giặc Trung Quốc càng lấn tới…”

Tính hiếu hoà của người Việt và mưu cầu yên ổn để phát triển đang bị thách thức. Trung Quốc đang giành cho mình cái quyền áp chế các nước nhỏ trong vùng Đông Nam Á như một chiến lược để trở thành một cường quốc.

Việc Trung Quốc không cần che dấu mưu đồ, không ngừng leo thang hành động bá quyền đang khiến trật tự thế giới biến động khó lường.

'Bá quyền Trung Quốc'

Một giàn khoan dầu khí của Trung Quốc củng cố và vận hành ở Biển Đông vào năm 2004.

Khi nội dung về chủ quyền và quyết tâm bảo vệ chủ quyền biển đông được minh bạch như thời gian vừa qua và tiếp tục minh bạch hơn nữa thì hiệu quả không chỉ là sáng rỏ chính nghĩa trước dư luận thế giới mà cốt lỏi là sẽ đạt được một hội nghị Diên Hồng ở tầm vóc toàn dân tộc.

Không thể có sự ủng hộ của dư luận thế giới nếu chính bản thân quốc gia có chính nghĩa bảo vệ chủ quyền không phản ứng thích đáng.

Một giáo viên về hưu nói: “Đừng nói nhà cầm quyền Trung Quốc không sợ mất nhân tâm Việt Nam. Nếu họ mù quáng ỷ vào thế và lực từ kinh tế đến quân sự của một nước lớn thì điều đó là hố sâu thất bại có sẵn ngay dưới chân họ.”

Nhưng liệu nhà cầm quyền Việt Nam mở rộng kho vũ khí yêu nước tối thượng hay chỉ vừa hướng dư luận đến cánh cửa nửa mở, nửa khép.

Nếu vẫn còn thái độ thiếu dứt khoát sẽ chỉ khiến dư luận hoài nghi. Bạch hoá dư luận để xác định chủ nghĩa bá quyền Trung Quốc là tư tưởng mà các triều đại trong lịch sử Việt Nam luôn xác định dứt khoát.

Tiến trình dư luận trong và ngoài nước hiện nay đã đưa đến thống nhất ý chí, mở ra chiến lược cứng rắn để bảo vệ hoà bình và phát triển.

Ai cũng biết việc đòi lại chủ quyền sau khi để mất về tay Trung Quốc như trường hợp Tây Tạng đau đớn và tuyệt vọng như thế nào

Trần Tiến Dũng

Dư luận cho rằng giới (...) hiện nay vẫn còn đó khả năng sai lầm nghiêm trọng nếu vẫn chỉ ỷ lại vào vũ khí, tiềm lực kinh tế, khả năng ngoại giao và kinh nghiệm chiến tranh.

Dù là xung đột cục bộ hay chiến tranh toàn diện, chiến thắng luôn thuộc về quốc gia hoàn thiện vũ khí yêu nước và chính nghĩa chống xâm lăng.

Một cô thợ hớt tóc nói với một người khách.“Nghe nói dạo này có chuyện Trung Quốc ăn hiếp nước mình. Trung Quốc mà làm tới dân mình sẽ chiến đấu đến cùng.”

Ngay cả một cô thợ hớt tóc cũng quan tâm đến vận mệnh quốc gia trước hiểm hoạ từ Trung Quốc, thái độ đó của cô và hàng triệu triệu công dân Việt Nam như cô đã minh định quyền và nghĩa vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Ai cũng biết việc đòi lại chủ quyền sau khi để mất về tay Trung Quốc như trường hợp Tây Tạng đau đớn và tuyệt vọng như thế nào.

Tư tưởng cầu yên bằng mọi cách, từ thời điểm này sẽ trở thành một trọng tội, bởi vì nó có nghĩa làm vô hiệu thứ vũ khí yêu nước tối thượng, mà nhờ đó, trải qua hàng ngàn năm dân tộc này tự tin đấu tranh giữ trọn vẹn quyền tồn tại.

Bài viết phản ánh cách hành văn và quan điểm riêng của tác giả, ký giả tự do Trần Tiến Dũng, hiện sinh sống ở Sài Gòn.

source

BBC Vietnamese

Đền thờ Bà Triệu

2011-05-21T07:00:00.000-07:00

Cập nhật lúc 7:11:58 PM - 04/02/2011

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Tam quan đền Bà Triệu.

Rời Lam Kinh tôi chạy xe thẳng về Thanh Hóa theo QL 217; lúc còn cách Thanh Hóa chừng mươi cây số, thấy bên trái QL1A một ngôi đền lớn, cổng tam quan đồ sộ, tường vách màu khói nhang, tôi chậm xe rẽ vào, không ngờ đây là đền thờ Bà Triệu.
Trời đã chiều, tôi mau chân lên Đền quan sát và chụp ít ảnh. Đền Hai bà Trưng, đền Thánh Trần thì nhiều,mà đền bà Triệu tôi mới gặp lần đầu. Đền nằm bên sườn một ngọn núi, phải hai chục tam cấp mới lên tới sân đền.
Lịch sử Bà Triệu, con dân Việt Nam ai cũng biết từ khi cắp sách đến trường. Bà tên thật là Triệu Thị Trinh, nhưng nhân dân quen gọi là Bà Triệu. Bà đã cầm đầu cuộc khởi nghĩa chống quân nhà Ngô thế kỷ thứ 3. Bà Triệu người vùng núi Nưa, huyện Triệu Sơn, Thanh Hóa. Bà nổi tiếng là một thiếu nữ có nhan sắc, có sức khỏe và giàu mưu trí. Không cam tâm chịu sống đời nô lệ, năm 19 tuổi, bà đã qui tụ nghĩa sĩ trong vùng luyện tập võ nghệ, chuẩn bị đánh giặc cứu nước. Khi nghe người thân khuyên bà nên lấy chồng để có cuộc sống bình thường như mọi người, bà đã khẳng khái đáp: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển khơi đánh đuổi quân Ngô, cởi ách nô lệ, chứ tôi không chịu khom lưng làm tỳ thiếp người”.

Hồ sen với 4 trụ biểu.

Năm 247, bà cùng người anh là Triệu Quốc Đạt, một thủ lĩnh có thế lực trong vùng, dựng cờ khởi nghĩa. Dân chúng khắp nơi nô nức hưởng ứng. Bà mặc áo giáp, cài trâm vàng, đi guốc ngà, cưỡi voi ra trận đánh thắng quân Ngô nhiều trận. Nhà Ngô hoảng sợ sai tướng Lục Dận mang binh mã sang phục thù. Sau nhiều trận ác chiến, nghĩa quân phải lui về miền núi Thanh Hóa để bảo toàn lực lượng. Trong trận đánh bên ngọn núi Tùng, Bà Triệu đã anh dũng hy sinh. Lăng mộ bà được đặt bên chân núi, thôn Phú Điền xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.
Có truyền thuyết: Sau khi bà qua đời, con voi một ngà thường đưa bà ra trận, nhớ thương chủ cũ cứ nằm phục bên mộ và hóa thành ngọn núi Gai, còn có tên là Tượng Sơn, nơi có đền thờ Bà Triệu hiện nay.
Ban đầu, ngôi đền chỉ là một nếp nhà tranh đơn sơ. Đến thế kỷ VI, vua Lý Nam Đế đi đánh giặc qua đây thì trời tối, ông cho quân lính nghỉ tạm bên Đền. Nửa đêm ông thấy có ánh hào quang vụt qua. Lấy làm lạ, Lý Nam Đế cho gọi dân làng đến hỏi. Khi biết đây là đền thờ Bà Triệu, nhà vua liền làm lễ cầu thắng trận. Sau khi dẹp xong giặc, ông cho xây dựng lại ngôi đền với quy mô lớn hơn. Đến đời nhà Nguyễn (cuối thế kỷ XVIII), đền Bà Triệu được trùng tu như hiện nay.

Tổng quát đền Bà Triệu.

So với đền Mê Linh thờ hai Bà Trưng (1), đền Bà Triệu có hẹp về khuôn viên, nhưng vóc dáng bề thế uy nghiêm hơn. Từ ngoài Quốc lộ nhìn vào, cổng tam quan hai tầng mái, sừng sững trên cao. Lối kiến trúc đơn giản, mạnh mẽ mà vẫn giữ được nét cổ kính của đền miếu. Thoạt nhìn du khách đã có ngay ý nghĩ trân trọng tôn nghiêm. Chung quanh Đền không có cảnh buôn bán lôi thôi như nhiều nơi khác. Trước mặt Đền là hồ sen, bốn bề kè đá, có 4 trụ biểu đá xanh khắc hoa văn đẹp, một bình phong cũng đá xanh, chắn giữa trụ biểu và hồ sen xanh lá không thấy hoa. Đã mùa hè mà sen chưa nở. Cây đa to nhưng không cao, nhánh nhiều và xòa ra phủ bóng râm từ trong sân ra giữa hồ... Qua một sân lát đá xanh, lên gần hai chục tam cấp mới đến cửa Tam Quan. Sân Đền lát gạch Bát Tràng, chính giữa có một lối đi lát đá xanh rộng chừng 2m, thẳng vào tiền đường có hai voi đá chầu hai bên. Tiền đường gồm 5 gian, cột đá (2) mài vuông cạnh, khắc câu đối bằng chữ Hán. Sau tiền đường là khoảng sân nhỏ còn gọi là thiên tỉnh (giếng trời để đón ánh sáng), hai bên là tả hữu vu, nhà tiếp khách và sửa soạn lễ. Tiếp đến là chánh điện, lên chánh điện bằng hệ thống tam cấp, có bốn hàng rồng đá ngăn thành ba lối, tương tự như rồng đá điện Lam Kinh, nhưng đơn giản hơn. Kiến trúc chánh điện khá cầu kỳ, mái hai tầng rất bề thế. Nóc mái không đắp lưỡng long tranh châu, nhưng đuôi mái trang trí kiểu long đao cong vút, giống mái chùa Tây Phương Hà Tây (3). Tất cả các cột đều bằng gỗ quí, có chạm trổ. Việc thờ phượng cũng lọng che phướn rủ, cờ đuôi nheo… màu đỏ thắm. Bàn thờ chỉ có bài vị và bộ tam sự đơn giản. Đặc biệt có một trống đồng trước bàn thờ. Sau cùng là hậu cung ba gian, cũng hai tầng mái dạng như chánh điện tuy nhỏ hơn. Hậu cung dựa vào vách núi. Theo thế đất các tòa kiến trúc cao cao dần, cách nhau cả chục bậc tam cấp. Đối diện với Đền, phía bên kia quốc lộ 1A là núi Tùng - nơi có lăng Bà Triệu.
Không một khách viếng Đền, cũng không thấy ai trông coi, tôi cặm cụi lo chụp ảnh mãi mới thấy có một bà già đi vào. Tôi hỏi thăm:
- Bác là người trông Đền?
- Không tui bán nước phía trước.
- Đền ít ai tới thăm bác hả?
- Có chi mô mà thăm, tới ngày lễ hội mới đông người.

Bàn thờ trong hậu cung.

Ngày hội Bà Triệu là ngày 22 tháng 2 âm lịch. Thăm đền thờ Bà Triệu (4) để thấy con cháu không bao giờ quên công trạng vì dân vì nước của cha ông, dù thời gian có qua bao lâu chăng nữa. Lịch sử nước nhà cũng có những nhân vật đã không cứu nước mà còn hại dân, như Lê Chiêu Thống, Trần Ích Tắc… thì đời đời còn bị nguyền rủa. Đó cũng là lẽ công bằng như “Ăn trái nhớ kẻ trồng cây”, “Uống nước nhớ nguồn” vậy.
Trời đã hết nắng, tôi vội chạy về Thanh Hóa. Vào đầu thành phố thấy có khách sạn Thanh Thủy bên đường, tôi vào lấy phòng ngay. Trông qua, biết đây chỉ là nhà trọ, tiếp tân giao cho một bé gái 10 tuổi thì không thể là khách sạn được. Trời tối, lạ đường, biết đâu tìm, tôi nhận đại một phòng. Điều không may, khách sạn nằm giữa hai trục lộ giao thông: Đường sắt và QL1A, chốc chốc, tàu qua xe lại, suốt đêm không sao chợp mắt.
Sáng hôm sau tôi dậy sớm, trả phòng đi vào Nghệ An. Nơi đây có nhiều di tích cần tìm: Căn nhà tranh cụ Phan Bội Châu, lăng mộ Mai Hắc Đế, Đền Hồng Sơn, đình Hoành Sơn, đền thờ Nguyễn Biểu, lăng mộ Phan Đình Phùng…

Trần Công Nhung
06 - 2008

(1). Đền Mê Linh đã đăng.
(2). Thanh Hóa là nơi có nhiều núi đá xanh, nên nhiều công trình được làm bằng đá (thành nhà Hồ, điện Lam Kinh, Nhà thồ đá ở Ninh Bình cũng lấy đá từ Thanh Hóa).
Đền bà Triệu được xây dựng trên ngọn núi Gai, cạnh quốc lộ 1, thuộc làng Phú Điền, huyện Hậu Lộc,
(3). Chùa Tây Phương trang 167 QHQOK 5.
(4). Trong Quốc Sử Diễn Ca, nhà thơ Lê Ngô Cát (thời Nguyễn) có viết:
Vú dài ba thước dắt lưng,
Cưỡi voi đánh trống trong rừng kéo ra.
Cũng toan gánh vác sơn hà,
Cho Ngô biết mặt đàn bà nước Nam.
Vua Tự Đức đọc khen hay, nhưng sửa hai chữ “cũng toan” thành “ghé vai”, và nói đùa, “Thế đàn ông nước Nam đâu cả”. (Chín chúa mười ba vua của TT Bình trang 101).
source
Vien Dong Daily

Đình Hoành Sơn

2011-05-07T19:23:00.000-07:00

Đình Hoành Sơn

Cập nhật lúc 6:56:57 PM - 29/04/2011

Bài và ảnh Trần Công Nhung/Viễn Đông

Đình Hoành Sơn

Theo lời hướng dẫn của bác nhân viên trực đền Hồng Sơn (1) tôi theo đường 558 đến cuối đường rẽ trái qua câu sắt Yên Xuân đi về xã Khánh Sơn huyện Nam Đàn, nơi tọa lạc đình Hoành Sơn. Đoạn đường không xa, chừng 20km song phải qua nhiều khúc quanh co, lúc chạy qua làng, khi chạy trên đê, phải thăm chừng luôn mới không lạc hướng.
Tôi thầm nghĩ, đình thì nơi nào cũng na ná nhau thôi. Cái thú ở đây là được đến vùng xa lạ, cảnh vật có nhiều sắc thái khác thường, lòng luôn háo hức tìm kiếm khám phá cái mới. Sự đổi thay của cảnh quan lôi cuốn và đánh thức mọi giác quan của người đi đường. Nhờ thế khách lữ hành không hề thấy mệt mõi trái lại lúc nào và nơi đâu cũng đáng biết đáng ghi.
Lúc qua cầu Yên Xuân, nhìn xuống dòng sông Lam, phải nói đẹp lạ lùng dù nước sông màu vàng đục. Ngay hạ lưu mà dòng sông uốn khúc mấy lần, hình ảnh uyển chuyển êm đềm. Những con đò hiền hòa kề bên nhau từng cụm như cùng chuyện trò. Mui đò miền này hơi khác trong Nam, mui bằng tre đan không lợp lá, phía mũi cao hơn và hai ba lớp cơi lên nhau trông như cái mai con trút. Tôi dừng lại một lúc để thưởng thức vẻ đẹp của dòng sông Lam, dòng sông của thi ca không của làng chài. Rất tiếc tôi không là thi sĩ để có đôi câu ngợi ca dòng sông và con đò xứ Nghệ. Con đò nơi đây khác với con đò của cụ Cao Bá Quát khi có ý dèm pha làng thơ xứ Huế: “Ngán cho cái mũi vô duyên. Câu thơ thi xã con thuyền Nghệ An”. Những con đò trên sông Lam không có “mùi” mà đầy thi vị.

Sông Lam

Sông Lam núi Hồng (Lĩnh) là biểu tượng đã đi vào hồn người xứ Nghệ:
“Đi mô rồi cũng nhớ về Hà Tĩnh, nhớ núi Hồng Lĩnh,
nhớ dòng sông La (một nhánh của sông Lam), nhớ biển rộng quê ta...”.
Qua Cầu Yên Xuân tôi men theo đê sông Lam, nhìn xuống dọc dòng sông, nhiều thuyền bôm cát cho ngành xây cất. Qua một đoạn, bãõi bồi từng nhóm người đang nhổ đậu phụng (lạc). Tuy công việc đồng áng mà rất nhàn nhã, chỗ vài ba người, không vội vã như ngày mùa lúa chín. Thuở trước thấy trong sách truyện hay mô tả tiếng hò cô lái đò trên sông, tiếng hát trên đồng của chị đi cấy, ngày nay tuyệt nhiên không thấy gì, kể cả tiếng chim trời, con người lầm lũi với công việc. Cảnh có đẹp và yên bình mà vắng lặng. Có thể do cuộc sống chắt buộc quá nên không mấy ai còn nghĩ đến chuyện hát hò? Ngày nay nông dân từ từ được thị hóa, một số ra đồng bằng xe máy xe đạp, quần jean, màu sắc như đi hội, xuống ruộng mang ủng, không chân trần như ngày xưa. Trên đê một con bò vàng nằm nhai lại cạnh chiếc xe máy đỏ chói, một hình ảnh mới của đồng quê hôm nay.

Mùa đậu phụng (lạc)

Lúc đến gần một xóm làng thì sên xe nổi lên “reẹc reẹc” tôi có cảm giác sên muốn đứt. Tôi giảm tay ga, thả xe lăn từ từ xuống đường rồi dắt bộ vào làng. Tôi bắt đầu lo, chỗ quê mùa vầy liệu có ai sửa xe chăng. Mấy phút sau có người đạp xe qua tôi hỏi: “Trong làng có ai sửa xe không chị”? – “Chú vô một khúc nữa có nhà sửa xe”. Tôi thở phào, và nỗi mệt mỏi lo âu tan biến ngay. Tiệm sửa xe là một mái nhà gạch nhỏ, trước sân có dựng tấm bảng “Sửa xe máy”. Dắt xe vào sân tôi gọi to: “Sửa dùm xe đi”, “Sửa dùm xe...”, la to thế mà chẳng ai lên tiếng. Chắc thợ sửa xe đi cuốc đất cũng nên. Gọi thêm mấy lần nữa, không thấy gì, tôi bắt đầu nản và chẳng biết xoay xở sao thì đúng lúc có một anh chàng đi ra, tôi phản ứng ngay: “Sửa xe gì mà kêu muốn chết” – “Dạ nay là ơ rô 82 mà chú”. Tôi bật cười, à thì ra ông này mãi dán mắt vào TV, giải World Cup Euro 82. Thảo nào. Tôi cười giả lả:
- Coi dùm sên xe chú nó kêu quá.
- Dạ được, chú chạy xe trong Nha Trang ra hả?
- Sao cháu biết?
- Số 79 của Nha Trang, cháu trước kia có làm việc trong đó.
- Thế hả, ừ giúp chú tí.

Chạm trổ đầu cột

Tự nhiên tôi thấy yên tâm hơn như thể gặp người quen. Anh thợ mang đồ nghề ra và bắt đầu việc kiểm tra “sự cố”.
- Xích chú gần đứt, may chớ đứt là bể máy luôn.
- Vậy hả, giờ sửa được không?
- Dạ, cháu cắt một mắt rồi nối lại, không sao.
Anh thợ loay hoay tháo bánh tháo sên, lâu lâu sai cháu bé 3 tuổi chạy lấy thứ này thứ nọ. Tôi ngạc nhiên thấy con bé hiểu hết công việc của bố. Xích xong đến bạc đạn, tôi bảo thay luôn. Tất cả chỉ 80 nghìn đồng. Tôi đưa anh luôn 100 nghìn (5 đô). Giữa chôn quê mùa hoang vắng mà có người giúp cho như vậy là quá hên. Tôi hỏi đường vô đình Hoành Sơn, anh thợ cho biết còn mấy cây nữa.
Tuy xe đã sửa, tôi cũng không dám chạy nhanh, không lên đê mà chạy dưới đường làng, đường nhựa mát bóng tre xanh. Chỉ mấy phút đã thấy bảng “Đình Hoành Sơn.Di Tích Lịch Sử Văn Hóa Quốc Gia” cắm trên bờ đê, đối diện cổng đình. Tôi hơi ngạc nhiên, cổng đình mà như cổng nhà ở, tường thì thấp chừng 1 mét, ai leo vào cũng được. Cổng khóa bằng xích sắt. Dưới tàn mấy cây bàng trước sân, mái đình oằn oằn, tường vôi trắng, trông thiểu não, không có vẻ gì là di tích. Lui tới không thấy ai. Lát sau có người đi qua cho hay “Chú vô theo hẻm bên hông đình, ra sau có nhà bác bảo vệ”. Tôi dắt xe luồn ra sau vườn chuối, thấy có bà già đang sàng sảy dưới hiên mái nhà tranh. Tồi lần đến và hỏi nhỏ: “Thưa bác tôi muốn hỏi thăm bác bảo vệ đình”. Bà già ngưng tay nhìn tôi mọât lúc, tôi nói rõ thêm: “Tôi ở xa nghe tiếng đình Hoành Sơn nên đến thăm”. Bấy giờ bà già mới lên tiếng:
- Ông nớ đi khỏi rồi.
- Dạ chừng nào bác ấy về?
- Không biết mô.

Sửa xe

Tôi năn nỉ bà già: “Tôi ở tuốt Nha Trang ra đây thăm Đình, bác có cách gì mở dùm cửa cho tôi vào xem ít phút thôi. Vì tôi còn phải chạy vào Đồng Hới hôm nay”. Bà già nghĩ ngợi một lúc rồi vô nhà xách xâu chìa khóa ra giao cho tôi: “Cái ni là khóa cổng, cái ni khóa cửa đình…”. Tôi rất mừng mang chìa khóa đi ngay.
Mặt tiền đình Hoành Sơn hơi tối, chỉ có cửa gỗ bàn khoa gian giữa, trên cửa treo bảng nội qui:
Nội quy
Bảo vệ di tích đình Hoành Sơn
1 Mọi người phải có trách nhiệm bảo vệ di tích văn hóa đình Hoành sơn đã được nhà nước xếp hạng số 92 ngày 10 – 7 – 80
2 Cấm: Chăn thả gia súc hoặc đưa rơm rạ, vật chất khác vào để trong khu vực đình.
Cấm: khai thác đất đá chặt phá cây cảnh trong diện tích được nhà nước và địa phương qui hoạch quản lý di tích.
3 Khách đến lễ tự, tham quan phải báo cho bảo vệ di tích biết và chấp hành các hướng dẫn của nhân viên bảo vệ không tự tiện chuyển dời di vật của đình.
4 Ai vi phạm nội quy trên phải chịu trách nhiệm theo pháp lệnh.
UBND xã Khánh Sơn
Pháp lệnh số 14 ngày 4.4.1984

Bàn thờ trong đình

Hai bên cửa chính, xây tường và trổ thêm 2 cửa “pa nô”â nhỏ. Trông bên ngoài, đình không có gì đặc biệt. Mở cửa vào trong tôi càng ngạc nhiên hơn, mấy gian trống trơn, không trống không cờ, bàn thờ là bệ xây trơ trọi có mấy pho tượng Phật lớn nhỏ bày biện lộn xộn, một bát nhang sơ sài. Tất cả bụi phủ một lớp dày. Tôi có cảm tưởng như đình bỏ hoang. Nhưng, xem kỹ thì thấy đình có mấy điểm đặc biệt:
- Cột đình bằng gỗ lim, có 32 cột, đường kính trên 40 phân, 12 cột cái cao trên 5 mét. 20 cột con cao gần 4 mét.
- Các đầu kèo và cột đều có chạm trổ công phu tỉ mỉ, lối chạm của đình Hoành Sơn khá đặc biệt: Không chạm thẳng tròn cột mà chạm riêng và gắn vào, do đó trông rất mạnh mẽ và uy nghiêm.
Vì không gặp người bảo vệ nên không biết Thành Hoàng của đình là vị nào, và nguồn gốc ban sơ của đình do ai xây dựng. Về sau tìm hiểu qua sử liệu được biết đình Hoành Sơn là một kỳ công trong kiến trúc và cũng có giai thoại rất lạ trong thời kỳ tạo lập.

(Còn tiếp)

Trần Công Nhung
Tháng 6 - 2008

(1) Đền Hồng Sơn đã đăng
source
Vien Dong Daily

Chợ Lớn Lịch sử địa lý, kinh tế và văn hóa Phần 1

2011-02-25T01:30:00.000-08:00

by Nguyễn Đức Hiệp — Cập nhật : 19/02/2011 22:24

Phần 1

Chợ Lớn
Lịch sử địa lý, kinh tế và văn hóa
Phần 1

Nguyễn Đức Hiệp

Chợ Lớn, cách Sài Gòn khoảng 6km, trước đây từng được coi là thủ đô lúa gạo của toàn Đông Dương. Vai trò của Chợ Lớn là cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế Nam Kỳ xưa kia và ngay cả ngày nay. Lịch sử Sài Gòn gắn liền với lịch sử Chợ Lớn. Chợ Lớn được thành lập trước Sài Gòn. Sài Gòn thật ra là tên trước đây đặt cho khu Chợ Lớn và chính tên Sài Gòn có thể có nguồn gốc từ “Tai Ngon” hoặc ‘Tin-Gan” (Hán Việt là Đề Ngạn, chỉ thành phố gần đê dọc kênh tàu Hủ) mà người Quảng Đông đọc là “Thầy Ngòn” hay “Thì Ngòn” (4).

Bài này có mục đích giới thiệu lịch sử địa lý, kinh tế và văn hóa thành phố Chợ Lớn trong hơn 200 năm qua từ lúc người Hoa đến định cư đông đảo từ Cù Lao phố, Biên Hòa. Sự thăng trầm của Chợ Lớn trực tiếp gắn liền với lịch sử Việt Nam trong các thế kỷ đã qua. Chủ yếu là trung tâm thương mại, không có quyền lực và ảnh hưởng chính trị, Chợ Lớn không được đánh giá đúng mức về tiềm lực văn hóa, kinh tế trong các nỗ lực ưu tiên đầu tư để phát triển kinh tế, hạ tầng cơ sở xứng đáng với tầm vóc của thành phố này, cũng như phát triển văn hóa và bảo tồn các đặc trưng mà con người, trong đó người Hoa và Minh hương là chủ đạo, đã góp phần tạo thành đặc tính con người văn hóa Nam bộ.

Trong các năm gần đây, cảnh quan đô thị thành phố Sài Gòn-Chợ Lớn đã thay đổi thật nhanh chóng qua sự bùng nổ dân số và kinh tế cùng các cơ sở hạ tầng và sự phình rộng đô thị với nhiều quận mới được thành lập. Không cần một bản báo cáo nghiêm túc về tình hình phát triển và quản lý đô thị vùng Sài Gòn-Chợ Lớn, hỏi bất cứ cư dân và của những khách viếng thăm về tổng quan về môi trường sinh thái, văn hóa thành phố Hồ Chí Minh thì tất cả đều có cùng nhận xét như người viết :

- Phát triển thiếu bền vững : quá tải, ô nhiểm môi trường khí, nước, vấn đề xử lý chất thải rắn. Giao thông ùn tắc, thiếu cây xanh, nước ngập do lấp kênh rạch (Sài Gòn - Chợ Lớn lịch sử là thành phố sông nước)

- Bảo tồn di sản và phát huy giá trị văn hóa lịch sử : sự biến mất gần đây của nhiều kiến trúc, cảnh quan có giá trị văn hóa lịch sử (Bến Bình Đông, Chương Dương, Hàm Tử) qua lợi ích trước mắt chứ không đặt trên cơ sở tìềm năng lâu dài.

Phong thái, phong cách kiến trúc, cảnh quan văn hóa và sinh thái của một thành phố làm nên cá tính của thành phố ấy. Chưa nói đến vấn đề sinh thái, cây xanh (đứng trên tòa nhà cao tầng ở quận 4, chỉ thấy nhà là nhà mới mọc chen chúc mà không có cây xanh nào trong toàn quận), tác giả đã đi qua và ghi lại những gì đã thay đổi trong các năm qua và qua bài này dóng lên tiếng báo động về sự biến mất của những khu phố cổ, những cảnh quan đô thị có giá trị văn hóa được thay bằng những tòa nhà không đồng bộ, nhếch nhác không có đặc thù kiến trúc qua sự thiếu hoạch định các khu phố của chính quyền địa phương.

Đặc biệt nhất là dọc theo rạch Bến Nghé, kênh Tàu Hủ trên đại lộ Đông Tây vừa xây và các đường tiếp cận gần đại lộ đi Chợ Lớn. Những nơi này là nơi mà sự thay đổi đã làm các khu phố thay đổi hầu như toàn diện. Các hình ảnh xưa trong bài có nguồn từ (6) và hình ảnh gần đây là của tác giả và nhiếp ảnh gia Kinh Luân, báo Thời báo Kinh tế Sài Gòn.

Sự thành lập và phát triển Chợ Lớn

Người Hoa, từ Cù Lao phố, Biên Hòa, đã kéo về đây thành lập khu định cư mới vào năm 1778 sau khi Cù Lao phố bị Tây Sơn đánh phá. Họ là hậu duệ những người theo nhà Minh chạy khỏi Trung Hoa thời nhà Thanh đến miền Nam lập nghiệp ở Cù Lao Phố và Mỹ Tho vào năm 1680 sau khi được chúa Nguyễn cho phép.

Trịnh Hoài Đức trong Gia Định thành thông chí (1) nói về vùng Chợ Lớn là nơi phố thị buôn bán sầm uất, sinh hoạt văn hóa, kinh tế nhộn nhịp cuối thế kỷ 18 như sau :

“ Phố chợ Sài Gòn :

Cách trấn về phía nam 12 dặm ở hai bên tả hữu đường cái quan, là đường phố lớn, thẳng suốt 3 đường, giáp đến bến sông, một đường ngang ở giữa, một đường đi dọc theo sông. Các đường ấy đan xuyên nhau như chữ điền, phố xá liền mái nhau, người Việt và người Tàu ở chung lộn dài độ 3 dặm. Hàng hóa trong phố bày bán có : gấm, đoạn, đồ sứ, giấy má, châu báu trang sức, hàng sách vở, tiệm thuốc, tiệm trà, tiệm hủ tíu. Hai đầu nam bắc bến sông không gì là không có. Đầu phía bắc đường lớn của bổn phố có miếu Quan Đế và 3 hội quán : Phúc Châu, Quảng Đông, và Triều Châu chia đứng hai bên tả hữu ; phía tây ở giữa đường lớn có miếu Thiên Hậu, gần phía tây có hội quán Ôn Lăng, đầu phía nam đường phố lớn về phía tây có hội quán Chương Châu. Gặp ngày tốt, đêm trăng, như Tam nguyên, rằm, mùng một thì treo đèn đặt án, tranh đua kỳ xảo trông như là cây lửa, cầu sao, thành gấm, hội quỳnh, kèn trống huyên náo, nam nữ dập dìu, thật là một phố lớn nơi đô hội náo nhiệt. Trong đường phố lớn có cái giếng xưa, nước ngọt tràn trề, bốn mùa không cạn. Sông nhỏ chảy ngang phố có bắc cầu ván lớn, trên có hai dãy hành lang mái ngói, treo màn che nắng, đường đi râm mát như đi dưới mái nhà cao. Giữa phố về phía đông đường lớn có chợ Bình An bán đủ sản vật quý ở núi biển và thổ sản các nơi, ban đêm còn thắp đèn mua bán ”.

Khi từ Cù Lao Phố đến vùng nay gọi là Chợ Lớn cũ, đã có làng Minh Hương của người Việt gốc Hoa thành lập trước từ năm 1698 cũng do người Hoa nhà Minh đến định cư. Nhưng chỉ 4 năm sau, năm 1782, Tây Sơn Nguyễn Nhạc vào trở lại đánh thành Phan Yên (Phiên An, thành Sài Gòn sau này) ở Gia Định và sau đó đánh luôn Chợ Lớn khu người Hoa ở, tàn sát họ rất nhiều.

Theo Vương Hồng Sển (4) :

“ Sau trận giặc 1782, theo Trịnh Hoài Đức thuật lại, thì hàng hóa các tiệm buôn Tàu như trà, vải lụa, thuốc men, hương liệu, giấy má đủ loại bị tuôn ra bỏ bừa bãi lềnh khên ngập đường sá, hèn lâu như vậy mà không ai dám rớ dám mót lượm về xài. Qua năm 1783, giá hàng hóa vụt lên mà ngợp : kim may mỗi cây một lượng bạc, trà Tàu tám quan tiền một cân,... Còn nói chi số binh sĩ và thường dân Tàu bị chết đâm chết lụi kể trên số muôn, thậm chí thây ma lớp nằm chật đất, ngổn ngang từ vàm Bến Nghé đến tận kinh Chợ Lớn, lớp khác bị chuồi xuống nước, xác ma da, thằng chỗng kẹo lềnh một khúc sông, làm cho ngót ba bốn tháng trường, dân nghe nhắc mà ớn xương sống không dám rớ đến miếng thịt xương thịt cá ! Nhưng người Tàu quả là giống dân giàu tính nhẫn nại nhất thế giới : tính coi họ thất bại to tát làm vậy mà họ không bỏ cơ sở làm ăn. Ít lâu sau họ gầy dựng lại cơ sở Chợ Lớn, có mòi sung túc thịnh vượng hơn trước bá bội.

Họ lấy đất đắp thêm bờ kinh chỗ mới tạo lập, cẩn đá thêm cao ráo và kiên cố. Và có lẽ để ghi nhớ công trạng này họ đặt tên chỗ mới là “Tai-Ngon”, hoặc “Tin-Gan”, mà phát âm theo giọng Quảng Đông thì nghe ra “Thầy Ngồn” hay “Thì Ngòn”. Xét theo mặt chữ, thì “Tai-Ngon”, “Tin-Gan”, “Thầy Ngồn”, “Thì Ngòn” đọc theo giọng Việt là “Đề Ngạn” :

Đề, Đê : là cái bờ, cái đê ngăn nước.

Đề : cũng có nghĩa là nắm lấy (Đề cương khiết lãnh là nắm lấy cái dây lớn của cái lưới, tức nhiên cả cái lưới sẽ trương ra ; kéo cái cổ áo thì cả chiếc áo nhấc lên. Nghĩa bóng : nắm lấy chỗ chủ yếu. Kể ra khi đi lựa địa thế, đã là đặt cả một hy vọng lớn rồi.)

Ngạn : bờ sông cao dốc.

Đề Ngạn là vùng Chợ Lớn cũ ngày nay vậy (truy ra là xóm Quảng Đông Nhai chỗ miếu Quan Đế, miếu Tam Hội) ”.

Khu cổ nhất ở vùng Chợ Lớn là xóm người Khmer chung quanh chùa Cây Mai và Phú Lâm. Chùa Cây mai, sau này thành đồn Cây Mai từ lúc Pháp đến đánh Sài Gòn đến ngày nay, nằm ở khu vưc gần các đường Nguyễn Trãi, Hồng Bàng và Nguyễn Thị Nhỏ. Chợ Lớn lúc đầu chỉ là tập hợp của nhiều làng, xóm chung quanh các kinh rạch. Nhiều làng xóm chuyên làm những nghề thủ công nghệ, sản xuất,.. mang tên đặc trưng của xóm đó như Xóm Dầu (sản xuất dầu dừa, dầu đậu phọng), Xóm Củi, Xóm Than, Xóm Lò Gốm,…

Ta hãy đọc tiếp theo, trên đường đi từ Sài Gòn đến Chợ Lớn, đoạn Trương Vĩnh Ký viết về Chợ Lớn (2) :

“ Chợ ở Chợ Lớn xưa là chợ ở vùng Chợ Rẫy ngày nay. Vùng ở giữa đường Đồng Khánh (rue des Marins) cho đến rạch Chợ Lớn (arroyo de Cholon) là nơi cư ngụ của người Minh hương, người Hoa lai Việt, mặc đồ như người Việt và có làng được đặc quyền riêng. (Chú thích : khu này gọi là làng Minh Hương, hiện nay còn lại ngôi nhà xưa nhất Sài Gòn-Chợ Lớn gọi là Minh Hương Gia Thạnh xây năm 1789. Làng Minh Hương đã có từ năm 1698. Ở Phú Thọ Hòa còn có chùa Giác Lâm, ngôi chùa cổ xây năm 1744).

Hai bên bờ rạch Chợ Lớn là những nhà kho lớn xây bằng gạch, gọi là "Tàu khậu". Những "Tàu khậu" này được cho những người Hoa từ Trung Quốc đến mướn. Họ đến một lần mỗi năm trên những ghe thuyền vượt biển. Họ mang và chứa những hàng vào các kho này. Từ những kho này, họ bán sỉ hay lẻ trong lúc họ tạm trú ở Sài Gòn. Cầu dẫn đến khu chợ lớn (Chợ Rẫy ngày nay) gọi là "Cầu đường", gọi vậy là vì tại đây họ bán đủ loại đường như viên, hủ đường etc..

Trên bờ của rạch chảy qua trước nhà của ông tổng đốc (tổng đốc Đỗ Hữu Phương, một người Minh hương) là con đường "Phố xếp" (rạch này cũng gọi là rạch Phố xếp sau này được lấp đi thành đường Tổng đốc Phương, nay gọi là Châu Văn Liêm), và cây cầu trên đường đi Cây Mai có tên là "Cầu phố". Ở góc hai kinh (Chợ Lớn và Phố xếp), từ chợ cho đến cầu sắt, là làng Quới đước và chợ "Chợ kinh".

Hình 1: Chợ Lớn 1874 – Cho thấy rõ, Kênh Tàu hủ, rạch Bãi sậy
và rạch Chợ Lớn chảy qua khắp khu vực thành phố Chợ Lớn
(ngày nay rạch Chợ Lớn đã lấp)

Hình 2 : Bản đồ Chợ Lớn 1893 (nguồn : Tour du Monde 1893)
Các rạch ở trung tâm Chợ Lớn đều còn (rạch Chợ Lớn, rạch Lò Gốm)

Hai bên rạch Chợ Lớn từ Cầu Đường cho đến Cầu Khâm Sai và Lò Gốm là nhà cửa san sát nhau. Chợ Lò rèn, ngay tại nhà thờ Chợ Lớn ngày nay (thời Trương Vĩnh Ký, tức nhà thờ Cha Tam ngày nay) là nơi ở của các thợ rèn và những thợ làm thanh sắt (Quân mậu tài). Trong lúc đi đến chùa Cây Mai, người ta gặp một cầu gọi là Cầu Ông Tiều.

Hình 3 : Canal Bonard trong Chợ Lớn
(rạch Bãi Sậy hay còn gọi là kinh Hàng Bàng)

Hình 4 : Thành phố Chợ Lớn - 1930

Chùa Cây Mai ngày xưa là chùa Cao Miên, bao bọc tứ phía bởi đầm lầy. Trong các đầm này có các cuộc đua thuyền trong ngày lể Phật. Chùa này đã được người Việt phục hồi lại. Dưới thời Minh Mạng, Nguyễn Tri Phương đến Nam Kỳ cùng với Phan Thanh Giản, đã cho xây một tầng nhà cảnh. Tên chùa và đồi nhỏ ở đây là từ cây mai, một loại cây có bông trắng rất được ưa chuộng và cho là quý bởi người Hoa và người Việt.

Nhà kiểm tra (tòa hành chánh) ở Chợ Lớn trước kia là nơi ở của tri huyện Tân Long ”.

Hình 5 : Nhà người Hoa ở Chợ Lớn 1872
nguồn: Bs Albert Morice – La revue Tour du Monde 1875 (6) (7)
(Đây có thể là khu gần chùa Cây Mai vì kiến trúc nhà
là Khmer có mái cong, không phải là nhà theo kiến trúc người Hoa)

Hình 6 : Phòng thanh tra (Bureau de l’Inspection) Chợ Lớn 1910.
Kế bên trái Phòng thanh tra là Tòa đô chánh (Hotel de ville) Chợ Lớn.
Chợ Lớn lúc này là tỉnh lỵ của tỉnh Chợ Lớn.

Hình 7 : Nhà hát Trung hoa – đường Phùng Hưng (rue de Paris) – Chợ Lớn.
Trên đường Phùng Hưng, chủ yếu là người gốc Phúc Kiến ở,
cũng có một nhà thờ đầu tiên xây năm 1866 dành cho người Hoa,
nay là văn phòng báo Sài Gòn Giải phóng.

Trong thời gian Pháp còn đang đánh chiếm Sài Gòn-Chợ Lớn, chuẩn đề đốc (contre-amiral) Page đã nhanh chóng cho xây dựng các kho hàng và mở cửa cảng Sài Gòn-Chợ Lớn cho việc buôn bán với bên ngoài. Chợ Lớn trở thành trung tâm thương mại, tiếp viện hàng, thực phẩm cho quân Pháp. Cũng chính vì yếu tố này mà Nguyễn Tri Phương từ đồn Kỳ Hòa đã cho quân đánh cắt đường của Pháp từ đồn Cây Mai vào Chợ Lớn, những trận chiến lớn ban đầu là giữa đồn Cây Mai, đồn clochetons (hình tháp chuông) và chiến tuyến chiến hào mà người Pháp gọi là đồn Redoute của quân triều đình cách đó không xa khoảng 400 hay 500m giữa đầm ruộng đầy mồ mả quanh đồn (chùa) Cây Mai (17).

Nắm được Chợ Lớn là nắm vị trí chiến lược. Rạch trong Chợ Lớn chằng chịt và vì thế các tàu chiến Pháp đều đến án trong các rạch. Tàu Jaccaréo, một loại chiến thuyền “Lorcha” gốc Bồ Đào Nha của hải quân Pháp đã tải súng đạn và tiếp viện cho đồn Cây Mai. Sau này trong Chợ Lớn, người Pháp đặt tên con đường Jaccaréo nơi chiến hạm Jaccaréo đã vào án ngự (Tản Đà ngày nay). Theo Leopold Pallu (17), trong khi đoàn quân Pháp đánh Sài Gòn thì người Pháp đã mở cảng, buôn bán với người Hoa trong Chợ Lớn trong giai đoạn này và đã thu được lợi nhuận khổng lồ :

“ Bảy mươi tàu và một trăm ghe thuyền chuyên chở sáu mươi ngàn tấn gạo trong vòng bốn tháng cho thị trường Hồng Kông và Singapore, đem đến một lợi tức khổng lồ cho ta. Đồn Cây Mai giúp cho việc buôn bán dễ dàng, người ở một số làng đổ đến vì thấy cái lợi lớn mà người Pháp đã đem tới cho họ ; số người Pháp trong đồn ít và không làm khó dễ họ gì cả. Người Hoa tiếp tục theo tính cách của họ, tìm cách bảo vệ việc buôn bán bằng cách lấy lòng cả hai bên An Nam và Pháp. ”

“ Thành phố người Hoa (tức Chợ Lớn, ghi chú người dịch) là chìa khóa của tất cả thương mại ở Nam Kỳ miền dưới (basse Cochinchine) (tức miền Tây, ghi chú người dịch). Ai kiểm soát được thành phố này là nắm hết khả năng sinh hoạt của người dân trong phần đất An Nam này ”.

Pallu nói về người Hoa ở Chợ Lớn :

“ Nhiều người thật giàu có ; một số trong họ thuê trực tiếp các tàu người Âu để liên hệ với Ấn Độ, đảo Réunion hoặc Trung Quốc. Phải xác nhận là ngày nay tình thế khó khăn do sự chiếm đóng của người Pháp, gây nên sự bất định về thông tin mà các thương gia ở Sài Gòn thì phải dựa vào giá cả ở thị trường HongKong và Thượng Hải, vì thế người Hoa họ đã lập hẳn một hệ thống chuyển thư riêng của họ giữa Sài Gòn và Quảng Châu....

Trung tâm mà người Hoa vào An Nam là thành phố Chợ Lớn, chỉ cách Sài Gòn có hai dặm. Đó là thành phố hoàn toàn người Hoa cư ngụ. Người Hoa ở đây gồm có bảy bang, mỗi bang có một người lãnh đạo gọi là Hong Phoo ; các người Hong Phoo đều đeo một nút màu vàng biểu hiện cho sự khoan dung và uy quyền. Sau trận đánh ở chùa Clochetons vào năm 1860, ta thấy hết sức rõ ràng là thị trường người Hoa sẽ vĩnh viễn lọt vào tay ta, cho nên các người Hong Phoo đều đến xin ta bảo trợ, và ta đã chấp thuận ”.

Chỉ vài năm sau khi Pháp đánh chiếm Sài Gòn - Chợ Lớn, Chợ Lớn đã thay đổi nhanh chóng. Lúc phái bộ Phan Thanh Giản trở về Sài Gòn năm 1864 sau khi qua Pháp điều đình, đại úy Boresse đã dẫn Phan Thanh Giản và một số tùy tùng đến bến cảng Chợ Lớn dọc kênh Tàu Hủ tham quan. Dưới ô lọng che, Phan Thanh Giảng đã chứng kiến sự biến dạng cảng thương mại to lớn tột cùng. Trong lòng ông, đã thay đổi, nhưng còn triều đình ?

Thị trưởng thành phố Chợ Lớn trong thời gian 1880-1884 là ông Antony Landes. Ông Landes còn là hội viên Hội nghiên cứu Đông Dương (Société des études indochinoises), tác giả nhiều bài viết và sách về văn hóa, văn minh Việt Nam và Chăm nổi tiếng (như Contes Tjames 1887, 1886, Contes et légendes annamitesNotes sur les moeurs et superstitions populaires annamites 1880, dịch tác phẩm Nhị Độ mai ra tiếng Pháp, Les pruniers refleuris ; poème Tonkinois, 1883). Ông mất lúc còn trẻ cùng với vợ và một cô bạn gái trong một tai nạn đụng tàu trên sông Sài Gòn ngày 23 tháng 2 năm 1893. Tàu Donnai (Đồng Nai) trong chuyến dạo thăm Biên Hòa, lúc trở về vào gần giữa đêm đụng phải tàu hơi nước Le Mouhot của công ty vận tải đường sông (Messageries fluviales), tàu Donnai chìm làm cả ba chết đuối, không tìm được xác (10). Hội nghiên cứu Đông Dương mất đi một nhà nghiên cứu văn hóa xuất sắc. Tất cả sách vở, bản thảo, tư liệu của ông sau này được gia đình người em trai của ông tặng cho Hội Á Châu (Société Asiatique) ở Paris (12). Gần đây, nhà khảo cổ Nguyễn Thị Hậu cho biết là năm 1998, một chiếc tàu chìm được khám phá ở thượng lưu sông Sài Gòn như sau :

“ Một di chỉ khác nằm cách thượng lưu sông Sài Gòn khoảng 1km, có niên đại khá muộn, được Bảo tàng Quân Khu 7 phát hiện năm 1998. Đó là một con tàu đắm có vỏ bọc bằng sắt, bên trong chứa nhiều hiện vật như : thanh gươm có khắc tên chủ nhân là người Pháp ; một chiếc gậy chống bằng gỗ bịt bạc ở đoạn cuối, đoạn tay cầm là một chiếc răng nanh heo rừng nối với thân gậy bởi một khoen bằng bạc chạm hình rồng, một thùng rượu bằng gỗ được ghép bằng vành đai kim loại, một đồng xu lớn đề chữ Indochine Française (Đông Dương thuộc Pháp) phát hành năm 1886, một bình bông treo tường đáy nhỏ, miệng loe bằng gốm men xanh trắng (Phúc Kiến) có đắp nổi hình một ông tiên, trên đầu là hình cây đào, cành mai chạm lộng ; một nồi Supde có đường kính thân 170cm, cao 200cm, bằng sắt đã bị hư hỏng nặng. Theo lời kể của các thợ lặn, còn có 2 sọ người nằm ở vị trí con tàu nhưng không được vớt lên. Vỏ tàu cũng đã bị rỉ sét, mục nát nhiều.

Theo các nhà nghiên cứu, đây có thể là một con tàu tuần tiễu trên sông bằng sắt, chạy bằng hơi nước của chính quyền Pháp tại Sài Gòn. Thời điểm tàu chìm là trong khoảng thời gian từ 1886 đến đầu thế kỷ XX.”

Như vậy khả năng rất lớn là chiếc tàu chìm được khám phá vào năm 1998 chính là tàu Donnai bị chìm năm 1893 mà ông Landes đã đi dạo trên thuyền cùng với vợ và bạn tháng 2 năm 1893.

Hình 8 : Tòa đô chánh thành phố Chợ Lớn (ngày nay không còn), trước kia nằm trên khu đất mà ngày nay là khuôn viên Đại học Y Khoa Sài Gòn. Tòa nhà nhìn ra đường Cây Mai (Nguyễn Trãi) và Avenue de Jaccaréo (Tản Đà) (ngay ngã ba đường Cây Mai và Jaccaréo, đường Jaccaréo đâm thẳng vào là đụng tòa đô chánh. Trong bản đồ 1893 Tour du Monde, đường Jaccaréo từ rạch Tàu Hủ đến đường Cây Mai là chấm dứt, chưa thông qua đường Charles Thomson) và đường xe tramway Chợ Lớn - Sài Gòn, bên phải là rue des Clochetons (Phù Đổng Thiên Vương) và phía sau là Boulevard Charles Thomson (Hồng Bàng) và đường xe lửa Sài Gòn - Mỹ Tho. Đường Jaccaréo được người Pháp đặt theo tên một chiến hạm Jaccaréo, trong chiến dịch vây đánh Sài Gòn - Chợ Lớn năm 1859, đã đậu trên con rạch dẫn vào Chợ Lớn và đồn Cây Mai (nay đã lấp trên đường Tản Đà) thông với kênh Tàu Hủ.

Hình 9 : Cây cổ thụ góc đường Tản Đà và Nguyễn Trãi, trong khuôn viên bệnh viện,
là vết tích duy nhất cạnh tòa đô chính Chợ Lớn còn lại.

Hình 10 : Những căn nhà của khu phố cổ còn sót lại ở đường Tản Đà

Từ năm 1889, tỉnh Chợ Lớn được thành lập gồm thành phố Chợ Lớn, huyện Bình Chánh, một phần của tỉnh Long An ngày nay (Gò Đen, Đức Hòa,..) trong khi Sài Gòn thuộc tỉnh Gia Định. Sự độc lập làm thành phố Chợ Lớn phát triển mạnh mẽ hơn. Sau khi sáp nhập tỉnh sau 1975, thì Sài Gòn - Chợ Lớn trở thành một phần của địa phận thành phố Hồ Chí Minh, Chợ Lớn không còn trở thành cái nôi kinh tế như trước đó. Tuy vậy sức mạnh kinh tế trong Chợ Lớn vẫn đa số nằm trong tay người Hoa.

Các thương gia người Hoa ở Chợ Lớn cũng thường tiếp xúc, lên hệ với các người Hoa ở Đông Nam Á : họ đã có những liên hệ thương mại mật thiết với các cộng đồng người Hoa ở Indonesia, Singapore và Mã Lai. Ở Chợ Lớn có hai câu lạc bộ của người Hoa Singapore, một thiết lập năm 1878 tọa lạc ở số 64 đường Paris (Phùng Hưng kế đường Phúc Kiến) và một thành lập năm 1886 ở số 105 đường Rue des marins (Đồng Khánh sau này là Trần Hưng Đạo nối dài) sau khi có sự đòi hỏi từ lãnh sự Anh ở Sài Gòn năm 1885 (5). Chủ yếu họ mua bán lúa gạo, nông phẩm, thầu xây dựng địa ốc, sản xuất thuốc phiện. Lúa gạo và các sản phẩm nông nghiệp từ các tỉnh miền tây mang vào Chợ Lớn - Sài Gòn và xuất khẩu qua nhiều nước ở Đông Nam Á.

Có từ hai mươi đến ba mươi gia đình người Hoa ở Malacca và Singapore trú tại Chợ Lớn, phần lớn trên đường Phúc Kiến, vì thế đường này được họ gọi là “đường Baba” (rue des Baba). Baba là tên những người Hoa ở vùng Strait Settlement (Singapore và Malaysia) tự gọi (5). Qua sự liên hệ thương mại giữa người Hoa ở Chợ Lớn và các thành phố khác ở Đông Nam Á như Singapore, Hong Kong, ta cũng không lạ gì nhiều nhà máy xay lúa ở Chợ Lớn nhập máy xay bằng hơi nước hiệu “Barley Mill” từ Anh qua Singapore hay Hong Kong mặc dầu có sự phàn nàn từ người Pháp do không mua máy của Pháp (11). Các thương gia nổi tiếng người Hoa từ Singapore là ba anh em Tan Keng Ho (Trần Khánh Hòa), Tan Keng Hoon (Trần Khánh Vân), Tan Keng Sing (Trần Khánh Tinh) và ông Gan Wee Tin (Nhan Vĩ Thiên) đều có nhà máy xay lúa hay phần hùn trong đó.

Người Pháp gọi ông Gan Wee Tin (Nhan Vĩ Thiên) bằng tên Ban-hap (Vạn Hòa). Vạn Hòa là tên công ty mà ông Wee Tin lập ra ở các tỉnh miền Nam trồng và buôn bán thuốc phiện, lúa gạo trong các năm ở thập niên 1850, trước khi người Pháp đến (5)(14). Công ty Vạn Hòa sau đó làm ăn phát đạt mở rộng đến Cam Bốt với các đặc quyền từ vua nước này cho phép trồng, sản xuất thuốc phiện năm 1869 và ở Nam Kỳ năm 1869 được chính quyền Pháp tiếp tục cho phép độc quyền mặc đầu bị sức ép của các thương gia và công ty Pháp muốn cạnh tranh ở Cam Bốt. Ban-hap còn có độc quyền ở Cam Bốt sản xuất bán vé số, mở các tiệm cầm đồ, sòng cờ bạc, trại nuôi và bán thịt heo. Ông Trần Khánh Hòa cũng thành công và có thế lực kinh tế không kém ông Vạn Hòa. Ngày 8/7/1869, đề đốc Ohier đổi tên Ủy ban thành phố (Commission municipale) mà trước đó vào năm 1867 thống đốc de la Grandière đã thành lập sau khi Pháp vừa chiếm Sài Gòn, thành tên chính thức Hội đồng thành phố Sài Gòn (Conseil municipal de la ville de Saigon), gồm 1 thị trưởng và 13 hội đồng viên với nhiệm kỳ 2 năm (7 người được bầu và 6 người được thống đốc chọn), trong đó có Trương Vĩnh Ký và Tang keng Ho (Trần Khánh Hòa). Đây là Hội đồng thành phố đầu tiên của Sài Gòn (16).

Nhà máy xay lúa bằng hơi nước đầu tiên ở Việt Nam được thành lập ở Chợ Lớn vào năm 1874. Đó là nhà máy của ông Spooner bỏ tiền ra đầu tư, hầu hết các xưởng nhỏ còn lại dùng cối xay lúa gạo là của người Hoa ở Chợ Lớn.

Nhưng không lâu sau, các người Hoa cũng xây các nhà máy xay lúa chạy bằng hơi nước. Cuộc cách mạng kỹ nghệ ở Chợ Lớn bắt đầu. Năm 1897, có 9 nhà máy xay lúa (8 ở Chợ Lớn và 1 ở Khánh Hội), trong đó có 7 nhà máy là vốn của người Hoa và 2 nhà máy vốn của người Pháp, Đức và Hoa. Đến đầu thế kỷ 20, năm 1900 thì cả thảy 9 nhà máy ở Chợ Lớn đều là của chủ người Hoa, với giám đốc điều hành là người Pháp (8).

Hình 11 : Nhà máy xay lúa, dọc kênh Tàu Hủ ở Chợ Lớn

Hình 12 : Gạo xay rồi được mang lên tàu ở kênh Tàu Hủ

Hình 13 : Gạo chất ở bến

Hình 14 : Một nhà máy xay lúa ở Chợ Lớn. Hình ảnh của ông Nadal,
nhiếp ảnh người Pháp xuất bản trong sách Album illustré de 456 gravures sur cuivre
tựa đề La Cochinchine (Nam Kỳ), xuất bản năm 1926, nguồn La Belle Indochine.

Tất cả các nhà máy xay lúa đều ở gần bờ sông rạch để tiện mang lúa xuống từ các ghe, thuyền ở các tỉnh miền Tây đến và để mang gạo mới xay đi xuất cảng ra các nước khác. Nước dùng cho máy xay bằng hơi nước lấy từ nguồn rất thuận lợi ngay tại sông, rạch dọc nhà máy. Nhiên liệu được dùng để đốt chạy máy hơi nước là vỏ trấu.

Có 3 loai gạo : gạo “Baixau” hột dài và thon (giá cao nhất), gạo Vĩnh Long hột dài và to và gạo Gò Công hột ngắn, to mập (11). Bốn nhà máy của người Hoa có bắt điện ban đêm và họ thiết lập các cột đèn (arc lamp) có độ sáng cực mạnh dọc bến tàu để hoạt động và chuyển lúa gạo lên xuống suốt đêm

Nhà máy hoạt động xay lúa cho riêng chủ hay xay lúa cho các nguời khác qua hợp đồng xay. Trong lúc xay riêng, nhà máy mua thẳng lúa từ nông dân vào lúc đầu mùa gặt vào khoảng tháng 12 và tháng 1 và được chứa trong kho để xay khi có nhu cầu xuất khẩu hay mua lúa từ các nhà buôn trong các tháng khác. Vì mua với số lượng nhiều, số vốn của nhà máy vì vậy bỏ ra rất lớn. Một vài nhà máy có trong kho trữ luợng lúa trị giá đến 1,5 triệu dollar (11).

Đường Phùng Hưng (rue de Paris) và đường Triệu Quang Phục (rue de Canton) là hai con đường chính buôn bán sầm uất, được coi là trung tâm sinh hoạt thương mại và văn hóa chính của người Hoa ở cuối thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20. Xưa kia ông Vương Thái (Wang-Tai), một triệu phú người Hoa gốc Quảng Đông từ Hồng Kông, có một nhà ở đường Triệu Quang Phục. Hai con đường này nằm ở hai bên khu chợ Chợ Lớn cũ nằm giữa. Sau này chợ Chợ Lớn được dời đến chợ Bình Tây.

Hình 15 : Một góc trên đường Triệu Quang Phục (rue de Canton) ngày nay.

Nhà văn Marguerite Durras đã có đề cập đến sinh hoạt của người Hoa ở đường Phùng Hưng trong tác phẩm L'Amant của bà. Đường Phùng Hưng là nơi nhiều người Hoa gốc Phúc Kiến đến định cư. Cũng không lạ gì mà trước đây các thương gia Singapore và Mã Lai gốc Phúc Kiến đã tụ tập ở đường Phùng Hưng. Tại đây ở số 203 Phùng Hưng là tòa nhà lớn của Tổng Thương hội Hoa kiều mà trước đây có đề cập nhiều trong sách Hoa Kiều Chí của các nhà nghiên cứu Đài Loan hồi thập niên 1960s (thông tin do bác Trần Đại Tân ở Hội Văn học Nghệ thuật người Hoa cho tác giả biết). Sau này trong thập niên 1990 là trụ sở của Ngân hàng Việt-Hoa, và ngày nay là trụ sở của báo Sài Gòn Giải Phóng.

Đường Triệu Quang Phục xưa là đường Canton (Quảng Đông) trong thời Pháp và được coi là trung tâm Chợ Lớn. Nhà Xã Tây (Hotel de Ville) ở cạnh đây (gọi là Xã Tây vì là tòa nhà hành chính của Pháp chuyên lo chuyện nhập, xuất cảnh và giấy tờ). Vùng này ngày xưa cũng được gọi là Minh Hương xã.

Hình 16 : Chợ Bình Tây – Để ý phía trái, rạch bãi Sậy vẫn còn

Rạch Bãi Sậy (còn gọi là kinh hay rạch Hàng Bàng) xưa rất trù phú, nhà cửa hai bên san sát. Rạch nối với rạch Lò Gốm và xa nữa là Rạch Cát. Rạch Bãi Sậy sau đó (bắt đầu từ năm 1968) dần bị người dân xây lấn nhà quanh rạch, và hiện nay hầu như hoàn toàn bị lấp để trở thành đường Bãi Sậy và Phạm Văn Khỏe. Trước đây, dọc theo rạch Bãi Sậy là nhà cửa người Hoa san sát nhau và hai bên có trồng các cây bàng rất đẹp mắt và cho nhiều bóng mát (vì thế gọi là kinh Hàng Bàng). Năm 1945, quân Nhật đã chặt các cây bàng để làm hầm núp phía cầu Bình Điền gần đó (4).

Hình 17 : Bến Bãi Sậy và cầu Ba Cẳng (phần phía trên của hình), cầu Palikao ở giữa hình. Ngày nay rạch bãi Sậy đã hầu như bị lấp hoàn toàn. Cầu Palikao trở thành đường Ngô Nhân Tịnh. Cầu Ba Cẳng đã sập, không còn và rạch phía sau chợ Kim Biên đã bị lấp. Cầu Palikao được người Pháp đặt tên theo một câu gần Bắc Kinh, gọi là Bát lí kiều (cầu tám dặm), nơi liên quân Anh-Pháp vào năm 1860 đánh với quân nhà Thanh. Quân Thanh thua và Bắc Kinh bị chiếm và cung điện mùa hạ bị đốt cháy. Hòa ước Thiên Tân sau đó được ký kết. Lúc này cũng là lúc quân Pháp cùng với đề đốc Page và Charner rút quân chủ lực ở Sài Gòn qua Trung Quốc, chỉ để lại số ít cầm cự với quân triều đình do Nguyễn Tri Phương chỉ huy ở đại đồn Chí Hòa (Kỳ Hòa), phản công để lấy lại Sài Gòn-Chợ Lớn.

Theo bác Nguyễn Thành Long trong ban quản trị Nghĩa Nhuận hội quán gần rạch Bãi Sậy, mà tác giả đã có dịp tiếp xúc, thì giữa cầu Ba Cẳng và cầu Palikao xưa kia có 5 kiosque bán trà, chuối, nước giải lao cho các tàu đi trên rạch Bãi Sậy. Cầu Palikao bị dẹp và trở thành đường Ngô Nhân Tịnh vào năm 2003, cùng khoảng thời gian cầu Ba Cẳng bị sập và phá bỏ hoàn toàn.

Hình 18 : Cầu trên rạch bãi Sậy

Hình 19 : Rạch Bãi sậy còn sót lại, trên Đường bến Bãi Sậy ngày nay
– hình chụp từ trên “cầu Gò Công” (cầu nhỏ chỉ xe gắn máy đi được)

Hình 20 : Tàn dư của Rạch Bãi Sậy ngày nay, hình chụp từ “cầu Gò Công”

Gần cuối rạch bãi Sậy, nơi rạch rẽ quẹo phải vào kênh Tàu Hủ có cầu Ba Cẳng (phía sau chợ Kim Biên), hai chân nằm ở bến Bãi Sậy và bến Nguyễn Văn Thành và chân kia ở bến Vạn Tượng. Đoạn cuối rạch này vẫn chưa lấp, và cầu tồn tại đến năm 1990 thì bị sập. Gần cầu Ba Cẳng, ở ngã ba rạch Bãi Sậy từ kênh Tàu Hủ và rạch chạy đến đường Kim Biên (tiếng Quảng Đông nghĩa là Cao Miên, vì trước đây gọi là đường Cao Miên hay rue de Cambodge) là đường Gò Công, đây là đường từ Chợ Lớn đi xuống Gò Công (cầu Ba Cẳng có bậc đi xuống đường Gò Công). Trụ sở và xưởng sản xuất “xà bông Việt Nam” nổi tiếng của ông Trương Văn Bền trong những thập niên giữa thế kỷ 20 nằm ngay trên đường Kim Biên.

Hình 21 : Pont des 3 arches (Cầu Ba Cẳng) xây bởi công ty Brossard et Mopin
(công ty này cũng xây Chợ Bến Thành ở Sài Gòn vào năm 1914). Nhà báo
Nguyễn Văn Sâm và nhà bên vợ (em gái ông Trương Văn Bền) bỏ tiền đứng ra xây cầu.

Hình 22 : Khu vực cầu Ba Cẳng (góc rạch trước kia nối rạch Bãi Sậy ở phía trái và rạch Tàu Hủ).
Chợ Kim Liên ở đằng sau hình. Nay hoàn toàn nghẽn.

Hình 23 : Đoạn này trên Đại lộ Đông-Tây, trước kia nối kênh Tàu Hủ
với rạch Bãi Sậy qua đoạn cầu Ba Cẳng.

Rạch Chợ Lớn (cũng gọi là rạch Cầu Đường) từ kênh Tàu Hủ đi lên trung tâm Chợ Lớn ngày nay, sau đó lên tận đến rạch Lò Gốm gần đồn Cây Mai. Khúc gần Cầu Đường là bến Gaudot (quai de Gaudot) nơi có trụ sở nhà buôn Thông Hiệp của Quách Đàm. Gaudot là tên của một trung úy hải quân Pháp, chỉ huy một nhóm thủy binh đánh đồn Kỳ Hòa ngày 25/2/1861, sau làm phó quản trị thành phố Chợ Lớn và năm 1868 chỉ huy cảng thương mại Sài Gòn. Gaudot mất ở Côn Đảo vì bệnh năm 1872 (13). Rạch Chợ Lớn chảy từ Kênh Tàu Hủ lên bến Gaudot, kế đó là đến bến Foukien (quai de Foukien, nay là đường Trang Tử - bến xe Chợ Lớn) và cho đến đoạn gần rạch Lò Gốm ngày nay (đoạn này bây giờ là đường Lê Quang Sung).

Sau khi rạch Chợ Lớn bị lấp, bến Gaudot trở thành đường Quai de Gaudot (năm 1955 là đường Khổng Tử, ngày nay là đường Hải Thượng Lãn Ông). Tương truyền Quách Đàm rất mê tín, tin phong thủy được thầy bói Tàu nói là nơi trụ sở bến Gaudot là nơi “đầu một con rồng” mà khúc đuôi nằm ở biển cả. Vì thế Quách Đàm không bao giờ đổi trụ sở dù là nhà mướn, đi nơi khác sau khi rất giàu có thành công trên đường làm ăn. Nên khi xảy ra sự việc lấp kinh thành đường thì ông tin rằng cơ sản làm ăn lụn bại vào lúc thời khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 là do việc lấp kinh Chợ Lớn này (4). Rạch Chợ Lớn trên khúc Quai de Gaudot là Quai de Fou-kien (bến Phúc Kiến) sau khi lấp đi làm thành đường Trang Tử trước bến xe Chợ Lớn ngày nay. Khu đường Hải Thượng Lãn Ông, Trang Tử và Phùng Hưng là khu mà ngày nay vẫn còn nhiều người Hoa gốc Phúc Kiến cư ngụ. Ở đây, góc đường Hải Thượng Lãn Ông và Phùng Hưng, có miếu Nhị Phủ (chùa ông Bổn) của người Phúc Kiến và kế miếu là trường trung học Trần Bội Cơ (trước gọi là Ecole de Foukien). Trường, nằm trong một phần đất của miếu, được xây từ đầu thế kỷ 20 (1907) rất đẹp với kiến trúc Pháp. Gần đấy ở góc đường Hải Thượng Lãn Ông và Đỗ Ngọc Thanh ngày nay có một kênh nhỏ (nay đã bị lấp) gọi là kinh Bến tắm ngựa vì nơi đây các ngựa xe thổ mộ làm chổ nghĩ ngơi và tắm ngựa.

Đường Hãi Thượng Lãn Ông, ngày nay bắt đầu từ Đại lộ Đông Tây ở kênh Tàu Hủ, là con đường chính ở Chợ Lớn. Ở đường này vẫn còn một ít các tòa nhà cổ, to lớn và có thể được coi là đẹp nhất ở Chợ Lớn. Xưa kia, trong thập niên 1960, “vua bột ngọt”, ông Trần Thành cư ngụ trên con đường này.

Hình 24 : Tòa nhà cổ vẫn còn ở đường Hãi Thượng Lãn Ông giữa sự thay đổi nhanh chóng
(ảnh Kinh Luân : Thời báo Kinh tế Sài Gòn)

Hình 25 : Đường Hãi Thượng Lãn Ông đang thay đổi với các tòa nhà cổ bị áp lực
(ảnh Kinh Luân : Thời báo Kinh tế Sài Gòn)

Hình 26 : Đường Hãi Thượng Lãn Ông

Hình 27 : Nhà cổ trên đường Hãi Thượng Lãn Ông

Hình 28 : Một góc đường trên đường Hãi Thượng Lãn Ông

Từ Sài Gòn vào Chợ Lớn vào đầu thế kỷ 19 có hai con đường chính : Nguyễn Trãi (route haute) và đường dọc theo rạch Bến Nghé - kênh Tàu Hủ (route basse). Sau này đầu thế kỷ 20, con đường Avenue Galliéni (Trần Hưng Đạo) và Rue des Marins (Trần Hưng Đạo nối dài) mới được thành lập nối chợ Sài Gòn vào Chợ Lớn.

Hình 29 : Một góc phố xưa trên đường Trần Hưng Đạo nối dài

Hình 30 : Phố xưa trên đường Trần Hưng Đạo nối dài

Cảnh quan đường Trần Hưng Đạo ngày nay hầu hết đều biến dạng thay đổi. Các tòa nhà đầu thế kỷ 20 gần như biến hết, chỉ còn một số ít cuối đường Trần Hưng Đạo nối dài ở Chợ Lớn.

Hình 31 : Chợ vùng Chợ Lớn

Hình 32 : Khu chợ, Chợ Lớn

Hình 33 : Chợ Lớn, Nhà máy rượu, đường Gò Công ngày nay

Hình 34 : Xe điện dọc bến rạch Chợ Lớn, nay là bến xe Chợ Lớn

Theo Eugene Bonhoure (8), năm 1900 dân số Chợ Lớn là 121 987 người, trong đó có 41 588 người Hoa, 80 061 người Việt, 166 người Âu (trong đó có 135 người Pháp, số còn lại là người Miên, Ấn, Mã Lai, Nhật và Tagal (gốc Phi Luật Tân)). Lúc này Chợ Lớn thông thương với Sài Gòn qua 1 đường xe lửa chính, 2 đường xe lửa (tram) chạy bằng hơi nước và các đường bộ và có 9 nhà máy xay lúa sản xuất gạo mà chủ là người Hoa. Số lúa xay là 96 000 picul (1 picul, hay tạ Trung quốc là 68kg), sản xuất được 44 000 piculs gạo “cargo” (không trắng và láng) và 24200 piculs gạo trắng.

Hình 35 : Phú Lâm – một góc chợ

Hình 36 : Phú Lâm – đường đi Mỹ Tho, tiệm cầm đồ

Người Hoa nổi tiếng ở Sài Gòn - Chợ Lớn cuối thế kỷ 19 là ông Cheung Ah Lum (Trương Á Lâm, hay Zhang Peilin, Trương Bội Lâm). Cũng như ông Ban-hap (Vạn Hòa, tên thật là Gan Wee Tin hay Nhan Vĩ Thiên), người Pháp gọi ông là Wang-Tai (Vương Thái). Wang-Tai là tên công ty ông lập ở Sài Gòn sau khi ông đến từ Hồng Kông vào năm 1862 để giao các tàu buồm (junks) mà một sĩ quan người Pháp, đại diện cho chính quyền Pháp mới thành lập ở Sài Gòn, đã đến Macao trước đó vào năm 1860 để đặt hàng đóng các tàu từ công ty của ông ở Macao (14). Sau khi giao tàu xong, ông quyết định ở lại định cư hẳn tại vùng Sài Gòn - Chợ Lớn. Có kinh nghiệm ở Hồng Kông khi người Anh đến ở đó để lập thuộc địa, công ty Wang-Tai đi ngay vào kỹ nghệ xây cất, thiết lập các xưởng gạch và xây các nhà kiểu Âu châu khi người Pháp còn chân ướt chân ráo. Các nhà này được cho mướn cho chính quyền Pháp và Phòng Thương mại mà ông là một hội viên từ lúc ban đầu. Ông trở thành phát đạt và giàu có còn hơn lúc ở Hồng Kông.

Lúc còn ở Hồng Kông, có lần ông suýt bị rơi vào vòng lao lý khi một hôm, vào ngày 15/1/1857, công ty làm bánh mì của ông (Esing Bakery) sản xuất bánh mì có chứa độc tố arsenic làm nhiều người bị ói mửa ngày đó. Trong số rất nhiều thợ mà ông không kiểm soát được, có một số đã bỏ arsenic để đầu độc đa số các người Anh ở Hồng Kông. Ông bị đưa ra tòa, nhưng vì không có chứng cớ và với luật sư giỏi ông được tha bổng, nhưng không được lui tới ở Hồng Kông trong 5 năm. Vì thế ông đến Macao (nơi ông học buôn bán lúc còn nhỏ với chú ông) mở tiệm và xưởng sau biến cố này, và chính ở Macao ông gặp đại diện Pháp nhờ ông đóng tàu (15).

Công ty Wang-Tai đi vào các lãnh vực khác của kinh tế như mua bán, sản xuất gạo. Ông Zhang Peilin (Trương Bội Lâm) sau được chọn bầu vào công ty China Merchants’ Steam Navigation Company (Công ty hàng hải tàu hơi nước của thương nhân Trung Hoa) để xuất khẩu gạo sang Trung quốc. Đến các năm của thập niên 1880, ông là chủ của nhiều đất đai nhà cửa ở Sài Gòn, trong đó có khu Wang-Tai (la cité Wang-tai), một khu nghèo và dơ mà các người di dân Trung quốc đến Sài Gòn - Chợ Lớn lúc ban đầu cư ngụ chung với gà, vịt, trái cây và các đồ nhập khẩu (14). Năm 1879, ông gởi con ông và một người Hoa Quảng Đông khác là Lưu Chap (Pháp gọi là A Chap hay “Taokhe” Tào Kê Chap) sang Cam Bốt mở tiệm cầm đồ ở Nam Vang. Sau này Lưu Chap là một người giàu có khét tiếng có thế lực ở Nam Vang.

Ông Trương Bội Lâm (Wang-Tai, hay Vương Thái) mất năm 1900, thọ 73 tuổi (sinh năm 1827). Các con trai và cháu nội ông ở Chợ Lớn mang quan tài ông về quê hương, làng Ya-kang, huyện Hoàng Sơn ở Quảng Đông để chôn cất. Rất nhiều người Hoa, Pháp, Việt và quan chức, chức sắc ra bến tàu để tiễn ông.

Sau ông Trương Bội Lâm, ở thế kỷ 20 có nhiều nhà kỹ nghệ và doanh nghiệp nổi tiếng ở Chợ Lớn và có ảnh hưởng khắp miền Nam như các ông Quách Đàm, Trương Văn Bền, Hứa Văn Bon, Trần Thành, Vương Đạo Nghĩa… Tinh thần thương mại, đầu óc mở đường, kiên trường và gan dạ trong thương trường của những người Hoa và người Việt gốc Hoa đã đóng góp to lớn vào sự hưng thịnh không những cho thành phố Chợ Lớn mà cho cả nền kinh tế Việt Nam trước kia và cho đến ngày nay.

Nguyễn Đức Hiệp

THAM KHẢO :

(1) Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí, Lý Việt Dũng dịch và chú giải, Nxb Đồng Nai, (bản điện tử)

(2) Jean Baptiste Pétrus Trương Vĩnh Ký (1837-1898), Souvenirs historiques sur Saïgon et ses environs, conférence faite au collège des interprètes par M. P. Truong Vinh Ky, Éditeur : Impr. coloniale (Saïgon), 1885.

(3) Les colonies françaises : notices illustrées / publ. par ordre du sous-secrétaire d'état des colonies sous la dir. de M. Louis Henrique, Quantin (Paris), 1889-1890.

(4) Vương Hồng Sển, Sài Gòn năm xưa, 1992, Nxb Trẻ.

(5) Claudine Salmon, Tạ Trọng Hiệp, De Batavia à Sài Gòn : notes de voyage d’un marchand chinois (1890), Archipel, 1994, Vol. 47, pp. 155-191.

(6) Hình ảnh, tư liệu belleindochine

(7) Albert Morice, Voyage en Cochinchine pendant les années 1872-73-74, H. Georg (Lyon), 1876.

(8) Eugène Bonhoure, Indo-Chine, Challamel (Paris), 1900.

(9) Lê Văn Lưu, Pagodes chinoises et annamites de Cholon (orné de 26 photogravures), Imprimerie Tonkinoise, Hanoi,1931.

(10) Séance du 2 mars 1893, Bulletin de la Société des études indochinoises, année 1893, pp. 63, 1893, Société des études indochinoises (Saïgon).

(11) Pierre Passerat de la Chapelle, L’industrie du décorticage du riz, Bulletin de la Société des études indochinoises, année 1901, 1901/1 (no. 41)-1901/6, pp. 53, Société des études indochinoises (Saïgon).

(12) Louis Finot, Les papiers de Landes, Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient,1903, Vol. 3, No. 3, pp. 657-660.

(13) Antoine Brébion, Dictionnaire de bio-bibliographie générale, ancienne et moderne de l'Indochine française, publié après la mort de l'auteur par Antoine Cabaton, 1935, Contributeur: Cabaton, Antoine (1863-1942). Éditeur scientifique.

(14) Nola Cooke, King Norodom’s Revenue Farming System in Later-Nineteenth-Century Cambodia and his Chinese Revenue Farmers (1860-1891), Chinese Southern Diaspora Studies, Volume One, 2007. (http://csds.anu.edu.au/volume_1_2007/Cooke.pdf).

(15) Choi Chi-Cheung, Cheung Ah-Lum A biographical note, Journal of the Hong Kong. Branch of the Royal Asiatic Society, v. 24 (1984), pp. 282-7.

(16) Notice historique, administrative et politique sur la ville de Saïgon. Publiée par les soins du secrétaire général de la mairie, Impr. de l'Union (157 rue Catinat, Saïgon), 1917,

(17) Léopold Pallu de la Barrière, Histoire de l’Expédition de Cochinchine en 1861, Berger-Levrault et Cie, Paris 5 Rue des Beaux-Arts, 1888.

source
Dien Dan Forum

Nhà cụ Phan Bội Châu

2011-02-19T17:13:00.000-08:00

Nhà cụ Phan Bội Châu

Cập nhật lúc 7:13:11 PM - 18/02/2011

Bài và ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông

Ngã ba đi Nam Đàn.

Nhân viên khách sạn chỉ sơ đường đi Nam Đàn: Hà Huy Tập ra QL1A, vào hướng Nam khoảng vài cây số có ngã ba lớn, rẽ phải là QL46 lên Nam Đàn, đúng 19km. Đường không xa, nhưng chưa hình dung được khó khăn thuận lợi, tôi vẫn đi sớm, dù trời còn nắng gắt.
Trước đây, thường nghe tiếng vùng Nghệ An Hà Tĩnh đời sống khắc khổ, nhiều phức tạp bất an cho người ở xa tới. Thực tế, tôi thấy thành phố khá hiền lành, rất ít xe, buôn bán không có gì nhộn nhịp, hàng rong hè phố cũng không nhiều như Hà Nội Sài Gòn, không làm cho người đi đường ngột ngạt căng thẳng thần kinh. Đến ngã ba, đúng có đường đi Nam Đàn. Mới rẽ qua một đoạn gặp lúc tàu chạy qua, đường phải đóng. Ngay đây nhiều quầy bán bánh mì, giống kiểu dọc đường về miền Tây. Mỗi địa phương một khác, miền Tây bánh mì dựng nghiêng trên một giá cây, từ xa trông như một một tấm phên màu vàng; ở Vinh bánh mì cho vào túi nilon lớn 10 ổ, 20 ổ (vệ sinh hơn), xếp lên hai thùng xốp liền nhau, sao phải hai thùng xốp mà không dùng một chiếc bàn nhỏ? Thời buổi “văn minh hiện đại”, sinh hoạt đời thường thứ gì cũng “nâng cấp”, ngay cả tình cảm con người, trong giao tiếp lúc nào cũng văn hoa bóng bẩy, chỉ khác trước một điều là bên trong những hào nhoáng đối xử là mưu mô lừa nhau. Người (...) bây giờ, khi nghe ai than phiền về lương tâm đạo đức, thì câu trả lời là: “Nay làm gì có lương tâm, đạo đức thì được ‘nâng cao’ thành đạo tặc. Từ đó hầu hết mọi người thuộc lòng thuyết ‘mackeno’”. Và, thế gian lại truyền nhau câu: “lá rách đùm lá tả tơi”, còn lá lành trên cây cao trăm trượng luôn luôn tỏa sáng vầng thái dương, không màng chuyện trần thế!

Đường đi Nam Đàn.

Ra khỏi thành phố vài cây số là đồng ruộng, ruộng đồng chẳng khác mấy ngày xưa, cày cấy, gặt hái, từng mảnh lẻ tẻ cò con, dù (...) luôn luôn hô hào “cơ khí hóa, hiện đại hóa” nông thôn. Nói vậy nhưng đôi lúc cũng chộp được tấm ảnh coi khá hay. Miền Bắc thường có cảnh tháp chuông nhà thờ nhọn hoắt nổi bật trên nền núi xanh, làm cho cảnh trí có ý nghĩa thêm, chứ không hoang dã trần tục. Khoảng 3 giờ tôi đến thị trấn huyện Nam Đàn, nhà cụ Phan nơi nào thì chịu, phải vào một quán nước. Anh chủ quán tiếp tôi như một người “tham quan” (1) mà quên chuyện mua bán. Vừa nghe tôi hỏi: “Anh biết ngôi nhà xưa của cụ Phan Bội Châu chỉ giùm”, anh vui vẻ mời tôi ngồi, mang ra bình trà và chỉ dẫn đường đi: “Có hai cách lên nhà cụ Phan Bội Châu, một là chú thẳng đường này lên mấy cây số đến xã Đông Liệt, chú hỏi, người ta sẽ chỉ chú vô thôn Nam Sa, nhà cụ ở đấy. Hai là chú đi theo đường đê trong đây, chừng cây số rẽ ra chợ Nam Đàn là tới nhà cụ Phan”.

Đồng ruộng bên QL 46.

Trẻ con và vụ mùa.

Tôi lấy giấy ghi chép, anh lại bảo: “Chú đưa đây em vẽ đường cho chú”. Anh vẽ loằng ngoằng, vừa giải thích: “Chú theo con đường trước mặt đi thẳng, chú sẽ thấy đám ruộng của cụ ngay chân đê, lên đê rẽ phải, chỉ mấy phút là đến chợ Nam Đàn, nhà cụ Phan gần đấy”. Anh chủ quán thật nhiệt tình, tôi cảm ơn đi ngay và mua theo một chai nước ngọt cho phải lẽ (2). Chạy xe trên đê, thế nào cũng có cái để chụp ảnh, đường qua thị trấn thì phố xá quá thường. Lúc vào xóm, gặp một ông lão đầu bạc phơ, tôi hỏi thêm cho chắc, không ngờ khơi đúng nỗi “bức xúc”, ông tả oán với tôi một thôi dài: “Cụ Phan Bội Châu là thầy của ông (...), đáng lẽ phải được tôn vinh xứng đáng, vậy mà có mỗi nhà lưu niệm xã muốn xây trên miếng đất của cụ người ta cũng không cho, họ đành mang về huyện…”. Ông già còn kể lể nhiều thứ, nhưng tôi phải cảm ơn đi cho kịp giờ. Nếu phải nghe thì (...) này muôn trùng chuyện, mấy ngày đêm kể cũng không hết. Lên đê gặp ngay cảnh ngày mùa, một đám trẻ đang kéo một xe lúa mới gặt, tôi thấy chúng hồn nhiên với công việc đáng ra dành cho trâu bò, hoặc của người lớn.
Xuống đê, y như lời anh chủ quán, qua một khu phố, là thấy nhà cụ Phan. Tôi đứng trước cổng tre nhìn một lúc, nhìn mái nhà tranh tưởng chừng không bao giờ có dịp thấy lại. Hai hàng chè tàu (3) xanh dày, lối vào nhà để nguyên đất vàng (4). Dù chỉ một góc nhỏ của quê hương, trong giây phút cũng cho tôi cảm xúc đậm đà, một niềm vui như thời còn nhỏ dại. Đẹp và thân yêu.

Nhà cụ Phan.

Làng tôi, bao mái tranh san sát kề nhau
Bóng tre rung bên mấy hàng cau. Đồng quê mơ màng ...
(Làng tôi, nhạc Chung Quân)

(Còn tiếp)
Trần Công Nhung
06 - 2008

(1). “Tham quan” hay “quan tham” trước 75, có nghĩa “ông quan tham quyền cố vị, bóc lột dân lành. Ngày nay trong (...) có nghĩa: quan sát, tham khảo? Nôm na là du lịch, vãn cảnh. Nói về chữ nghĩa trong nước ngày nay vô cùng “phong phú”, nhiều sáng tạo lạ đời, phải một cuốn sách dày mới kê ra hết. “Nội y” là thầy thuốc nội khoa? thầy thuốc trong triều đình? Không phải: nghĩa là quần lót (y như y phục, nội là trong) tương tự: Nội tệ ngoại tệ, nội tình ngoại tình... cao điểm, thấp điểm. Có lẽ nói thế cho có “văn hóa”? Nhưng trên đại lộ Hàm Nghi (Sài Gòn), một câu quảng cáo to tướng: “bệnh đái tháo đường…”. Đã có nhiều bài viết mô tả “văn hóa (...)” luân lưu trên Internet, phơi bày một hiện trạïng văn hóa thê thảm chưa từng có.
(2). Những gì vô chai hay lon ở (...) thì không nên dùng. Các đại gia ngày nay chỉ ăn phở 35 Mỹ kim một tô. Phở không có phụ gia, thịt bò Úc. Đã có lần tôi phải trả 90 nghìn đồng cho một đĩa bíp téc (steak), đắt gấp 4 lần nơi khác, hỏi mới biết: “Thịt bò Úc nhập cảng”.
(3). “Chè tàu” một loại cây thân xương cứng, lá nhỏ và nhiều, từ Huế trở ra, người ta thường trồng hai bên lối đi vào nhà. Ngoài Bắc thường trồng dâm bụt. Trúc cũng có trồng, nhưng thường dành cho nơi ở của các nhà nho. “Ngõ trúc quanh co khách vắng teo” (Nguyến Khuyến).
(4). Sợ mai kia lại “nâng cấp” lát gạch, lát đá thì hỏng ngay.
source
Vien Dong Daily

Lai Thieu 22.01.11

2011-01-26T19:06:00.001-08:00

Chùa Phật Bốn Tay

2011-01-15T23:39:00.000-08:00

Chùa Phật Bốn Tay

Cập nhật lúc 10:06:30 PM - 07/01/2011

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Cổng chùa.

Thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn tỉnh An Giang, có một ngôi chùa mang tên rất lạ, tên nôm na dân dã: Chùa Phật Bốn Tay. Vùng đất Hậu Giang xưa là của Phù Nam, nên chùa chiền đa số đều ảnh hưởng phong cách chùa Miên. Tên chùa thường bằng tiếng Khmer: Chrui Tim Chás, Kleang, Sàlôn... (1), người Việt cứ theo âm Miên đọc tiếng Việt như ThomMăNiMíth là chùa “Thơ Mít” (2), Hoăïc giả theo nét đặc biệt của chùa mà đặt tên như chùa Chén Kiểu (Sóc Trăng) do toàn bộ mặt ngoài của chùa (mái, tường, cột…) đều được cẩn miểng chén kiểu (xưa), hay chùa có nhiều dơi gọi là chùa Dơi v.v.. Chùa Phật Bốn Tay là chùa thờ tượng Phật 4 tay. Xưa nay không hề có Phật 4 tay, chỉ có tượng Thiên Thủ Thiên Nhãn (ngàn mắt ngàn tay, nhưng cũng chỉ 18 tay tượng trưng thôi).
Theo lời truyền tụng thì vào năm 1913, khi người Pháp cho xe ủi đất làm đường và xây bót Ba Thê, người dân tìm thấy được một Pho tượng bằng đá có bốn tay, cao 1m70 còn nguyên vẹn, nằm sâu dưới mặt đất khoảng 2m. Người Khmer quanh vùng tập họp thanh niên trai tráng khỏe mạnh khiêng tượng về núi để thờ, vì cho đó là tượng Neata Phrom tức Thần Núi (theo tín ngưỡng Niết-Tà của người Cambodia). Nhưng tượng quá nặng, không sao xê dịch nổi. Sau nhờ những người kinh lớn tuổi đứng ra lập hương án khấn vái, lúc ấy pho tượng mới được khiêng đi nhẹ nhàng. Trước đó, hai tấm bia đá bùn cũng đã được tìm thấy. Mỗi bia cao khoảng 1m80, dày khoảng 22 cm, bề ngang khoảng 82 cm. Trên bia có khắc nhiều chữ cổ không ai đọc được. Đặc biệt, khi đặt tượng Phật vào giữa hai tấm bia này thì rất khít khao. Từ đó chùa Linh Sơn được dân chúng chung sức xây dựng để tôn thờ tượng Phật bốn tay, và chùa có tên chùa Phật Bốn Tay đến ngày nay.
Từ chợ Ba Thê qua một hai lối xóm, không hẳn đường làng, đường tráng nhựa, không lớn, cư dân vẫn cuộc sống đạm bạc muôn thuở như nhiều nơi, không có nét gì của kỷ nguyên mới. Chẳng mấy chốc cổng chùa đã hiện ra trên đồi cao trước mặt.

Chùa Chén Kiểu.

Từ dưới đường nhìn lên cổng chùa, tôi có cảm tưởng như sắp bước vào nơi có nhiều điều bí ẩn, như đi tìm cái gì đó mới lạ, khác với những lần đến thăm các ngôi chùa khác. Chùa Long Sơn (Nha Trang), chùa Thầy (Hà Tây), chùa Từ Hiếu (Huế)… lúc thấy cổng chùa là đã hình dung phần nào được những gì bên trong chứ không như ở đây… Từ hai chú sư tử xanh trên đầu hai trụ cổng sắt thành ngoài, đến cổng chính vào chùa và rừng cây sao vắng lặng bên trong, rõ là có sức khêu gợi trí tò mò. Điều khác thường đầu tiên là cổng chùa. Thông thường chùa nào cũng dựng cổng tam quan, lớn nhỏ, một hay hai tầng mái tùy nơi. Chùa Phật Bốn Tay mô phỏng tam quan cổ, nhưng xây theo lối nửa Á nửa Âu. Cửa vòm cách điệu (3 đường cung), cổng có vọng lâu đặt tượng Phật Di Lặc nhìn ra. Hai bên cổng có 4 câu đối và 4 đại tự.

Mặt trong của tam quan cũng nhiều câu đối và thơ. Hai cột ngoài:
Bên trái:
Khuyên nhau tưởng niệm Di Đà,
Hồng danh sáu chữ thật là cao siêu.
Bên phải:
Niệm Phật tương tự tội tiêu,
Sống an thác ổn tiêu diêu Lạc thành.
Hai trụ giữa:
Đèn Tịnh độ soi đường dẫn chúng (trái)
Đuốc Liên tông rọi khắp độ sanh (phải).

Ngoài ra còn 3 bài thơ lục bát khuyến tu tác giả Bùn Sen, được khắc nghiêm chỉnh trên tường tam quan. Bài 4 câu treo ngay trên vòm cửa tam quan:
Cát rơi xuống nước phải chìm,
Đá to tuy nặng không chìm nhờ ghe.
Niệm Phật sức Phật chở che,
Nghiệp to như đá nhờ ghe qua bờ.

Có lẽ Chùa Phật Bốn Tay là ngôi chùa nhiều “văn thơ” hơn hết mọi chùa. Về hình thức, nét chữ màu son trên đá xanh, hay màu xi măng, dễ đọc và đẹp, rất đáng ca ngợi. Đây là cách khuyến khích tu học, chứ không phải mục đích phô diễn thi ca.

Khuôn viên chùa.

Từ tam quan một lối lát gạch đi thẳng vào chánh điện. Trong khuôn viên chùa nhiều cây đại thụ hàng trăm năm tuổi, rợp bóng mát quanh năm... Ngôi chùa na ná căn nhà ở 1 gian 2 chái, không mang nét chùa cổ như chùa miền Bắc hay chùa ở Huế. Vào chánh điện có hai cửa ván hai bên. Mái chùa lợp ngói vảy cá đã cũ đen, chỉ 2 góc mái trước được đắp rồng uốn trang trí đơn giản. Có mái phụ nhỏ, nhô lên như chóp tháp. Cửa chùa đóng kín, không một bóng người, tôi vào cửa hông và lên tiếng gọi, một Ni Cô ra tiếp. Tôi xin phép lễ Phật, Ni Cô hướng dẫn tôi ra trước chánh điện... Cúng Phật xong tôi đến gần bệ thờ quan sát pho tượng Phật 4 tay. Rất lạ! Ngay từ nét mặt cũng đã không có gì giống như tượng Phật thường thấy. Hình thức phốp pháp nét tạc bình dân, màu sắc mộc mạc. Tượng đắp y phái Tiểu Thừa, vai phải không để trần, mắt mở lớn như người thường, ngồi kiết già và mỗi tay cầm một vật nhỏ. Tôi chụp mấy tấm ảnh rồi quay sang hỏi Ni Cô:
- A Di Đà Phật, thưa cô, pho tượng khi tìm thấy nguyên như hiện nay?
- Nguyên thủy tượng bằng đá đen, bán thân, về sau được gia cố thành tư thế ngồi kiết già.
- Thưa ngoài tay phải trên cầm xâu chuỗi, còn các tay kia?
- Tay trái trên bắt ấn, tay phải dưới cầm cái linh (chuông nhỏ), tay kia cầm trái châu.
- Thưa cô, hình như tượng không giống tượng chư Phật xưa nay?
- Theo các nhà khảo cổ thì tượng có nét mỹ thuật của đạo Bà La Môn ở Ấn Độ. - Như vậy chùa có trước khi khai quật pho tượng, thưa cô?
- Chùa do Sư tổ Thiết Ma Nhiên Chánh khai sáng năm 1912, tượng có sau một năm. Chùa được trùng tu năm 1983. Hòa Thượng Thích Thiện Trí trụ trì đã 40 năm nay.

Tượng Phật 4 tay.

Trước Tượng Phật Bốn Tay, Tượng Phật A Di Đà, Bồ Tát Quán Thế Âm, Bồ Tát Đại Thế Chí, Phật Thích Ca Mâu Ni, Hộ pháp, Thổ địa và Thánh tăng… được thiết trí trang nghiêm. Như vậy việc thờ phượng không khác với hệ Bắc Tông (Đại Thừa), còn tượng Phật 4 tay là một di sản văn hóa của địa phương Óc Eo được ký gửi vào chùa Linh Sơn. Các nhà khảo cổ cho đây là di chỉ văn hóa Óc Eo, theo mỹ thuật đạo Bà La Môn gốc Ấn Độ giống như tượng Bà Chúa Xứ núi Sam Châu Đốc, nơi nổi tiếng linh thiêng, hàng năm thu hút cả triệu người về trẩy hội. Cũng theo nhận định trên, tượng Phật bốn tay là tượng thần Visnu-Ananta có rắn thần Naga 7 đầu tạo thành tán che phía sau.
Về mặt khảo cổ, người ta đã sai lầm khi thêm thắt sơn phết pho tượng. Pho tượng đá đen có trên 2.000 năm tuổi nay trông như tượng đất sét sơn màu. Tôi e rằng tay cầm chuỗi cũng không có từ lúc đầu. Tay “bắt ấn” cũng không giống kiểu bắt ấn của chư Phật. Riêng 2 bia đá chữ khắc chưa được giải mã, nhưng có cùng gốc với chữ Brami của người Ấn Độ, được sử dụng từ thế kỷ thứ II đến thế kỷ thứ V sau Công nguyên. Loại chữ này cũng được khắc trên những thạch thư thuộc di chỉ văn hóa Óc Eo. Ngày 24-5-2009, tượng Phật bốn tay và hai bia đá Chùa Linh Sơn được trung tâm sách kỷ lục Việt Nam công nhận và trao danh hiệu “Lâu năm nhất, lớn nhất nước”.
Như nhiều nơi tôi đã đến, cái thiên hạ tán dương ca ngợi thực chất không bao nhiêu, trái lại cái không ai đề cập, đối với tôi là điều lý thú mới lạ. Thăm chùa Phật Bốn Tay, tôi thích quang cảnh tĩnh mịch của chùa, nhất là rừng cây cổ thụ rợp bóng quanh năm. Lại có dịp qua các làng mạc thôn xóm, gặp nhiều sinh hoạt dân dã đời thường, có những hình ảnh “đặc sản Việt Nam”, sẽ khó tìm trong một tương lai không xa. Chùa Phật Bốn Tay được cái không khí tĩnh lặng linh thiêng. Có nhiều Chùa, Đền rầm rập như hội chợ, dù cúng tiền trăm bạc vạn, công đức cũng khó thành, trái lại còn thêm phiền não.

Trần Công Nhung
09 - 2010

(1). Lễ hội Dolta trang 12 QHQOK tập 10
(2). Bài Sóc Trăng trang 11 QHQOK tập 5
source
Vien Dong Daily

Cà phê Gió Nước.

2010-12-06T01:31:00.000-08:00

Cà phê Gió Nước.

Cập nhật lúc 8:55:59 PM - 03/12/2010

Bài và ảnh: Trần Công Nhung/Viễn Đông

Nét độc đáo của “wNw”.

Khi hỏi “Cà phê Gió Nước” Bình Dương, có người bảo đường Lý Chiêu Hoàng (Q. 6) cũng có Gió Nước. Tôi nghĩ nơi này cũng cùng công ty với “Gió Nước” Bình Dương, nên tìm xem trước. Phải nhiều lần hỏi thăm mấy bác xe ôm, phải qua nhiều đoạn đường đang cày xới, mới tìm ra đường Lý Chiêu Hoàng, xe cộ tránh nhau cọ quẹt thấy mà ghê. Con cháu thật vô tình, đường lớn thênh thang mang toàn tên xa lạ, có cả tên hư cấu hoang đường, có được bà Chúa, sử sách rành rành, lại nhét vào xó xỉnh tìm muốn lòi con mắt. Đến nơi, tôi chưng hửng, không phải cà phê mà là nhà hàng đám cưới.
Nhà hàng cao 6 tầng lầu, mặt tiền ốp tre, mấy hộp kính như cửa sổ gắn lồi lên, tôi chẳng thấy nghệ thuật tí nào, nó nửa ngói nửa tranh, nửa thành thị nửa núi rừng, nó hoàn toàn trơ trọi lạc điệu với mọi thứ chung quanh, rõ ràng không gian chẳng phù hợp với kiểu “gió nước” này.

Thị trấn TDM.

Tuy mất hứng thú lúc đầu, nhưng đã đến, cứ vào xem bên trong ra sao. Tòa nhà cao tầng như một khách sạn, phòng tiếp tân khá rộng, tôi nhìn quanh không thấy ai. Mãi một lúc, mới có người thanh niên ra chào. Anh đưa cho tôi danh thiếp: Phạm Văn Dương, Sales Executive. Anh cho biết đây là một bộ phận của wNw (wind and water) Bình Dương, cùng một kiến trúc sư thiết kế. Nhìn vào sảnh tầng trệt chẳng có gì lạ, anh Dương cho biết: “Ở đây có hai sảnh được làm theo mẫu ‘gió nước’, cháu sẽ đưa chú đi xem”. Tôi theo Dương vào thang máy lên sảnh thứ nhất:
- Đây là sảnh trang trí theo ý tưởng Á Đông, bàn ghế phủ khăn màu vàng.
Đúng là màu của Hoàng Gia cao sang, nhất là nhìn lên vòm trần được trang trí bằng tre hun khói, đường nét nhịp nhàng mới lạ, tạo một vòm trời ấm áp, và nghệ thuật. Lên sảnh thứ hai Dương giới thiệu:
- Sảnh này bàn ghế toàn màu trắng, phù hợp với dạ tiệc Tây Phương. Mỗi sảnh đủ chỗ cho 500 khách.
Lối dùng tre trang trí ở đây cũng khác với sảnh vừa rồi, đơn giản, nhẹ nhàng hơn. Tôi hỏi thăm qua loa rồi đi tìm “Cà phê Gió Nước. ” cho kịp giờ:
- Anh biết đường đi Bình Dương chỉ giùm tôi.
- Chú chạy Đại lộ Cộng Hòa lên Hóc Môn, đến cầu vượt Quang Trung sẽ thấy đường đi Bình Dương.
Đi Hóc Môn tôi đã quen, đúng là chui qua cầu vượt rẽ phải là về Bình Dương, tuy nhiên cũng hỏi thêm cho chắc. Theo chỉ dẫn của khách đi đường thì không khó, chạy khoảng 11km có ngã ba, rẽ trái về Bình Dương. Lúc chạy vào đường Hà Huy Tập, tôi được biết rõ thêm vị trí Gió Nước: “Chú chạy qua cầu Phú Long rồi đi miết mươi cây nữa sẽ gặp thị trấn Thủ Dầu Một, Cà phê Gió Nước ngay đấy.
Vào thị trấn Thủ Dầu Một, thấy “tượng đài” nhọn hoắt như mũi kiếm chĩa lên trời. Mẫu mã trang trí công viên công trường nơi nào cũng, đồ sộ và tân kỳ, tôi có cảm tưởng nhà nước và kiến trúc sư rất giàu óc “sáng tạo”, tỉnh này thi thố tỉnh kia, nên không nơi nào giống nơi nào, nhất là các đài liệt sĩ. Có dư luận cho rằng, mấy ông xây dựng lợi dụng người chết không biết nói, nên cứ cho “đài liệt sĩ” mọc khắp nơi, một nhóm dăm ba người cũng có “đài”, chỗ không ai chết “đài” vẫn mọc như thường. Nha Trang một thời mang nặng “dấu ấn” đài liệt sĩ ngay tại bờ biển, chỗ đẹp nhất. Về sau có lẽ do tiếng vào lời ra, thấy vô duyên quá, nên “đài” biến thành “hoa”: Hoa biển. 18 tỷ đồng nở ra “Hoa biển”, nhưng do tiền bơm chưa đúng mức, nên “hoa” mới hé nở đã khép lại, hoa màu xi măng cao ngồng như lô cốt đứng “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Nha Trang là thành phố du lịch, du lịch đang làm giàu cho thành phố, không thể để mãi một cây chông trước mắt khách quốc tế, nên một một ngày đẹp trời, “hoa biển” biến thành “tháp trầm hương”. Hoa, trầm, đều có mùi thơm, chả sao. Tuy không là đài liệt sĩ, nhưng mỗi khi có lễ lạc, quan chức cũng đến thắp hương, ngày thường chẳng thấy ai vào tháp làm gì.
Do mải nhìn “tượng dài”, tôi chạy lố mấy cây số, phải quay lui 2 ngã tư trên đường 30-4, quẹo trái vào đường Trần Bình Trọng, con đường nhỏ hơn, ngắn hơn, “Cà phê Gió Nước ” nằm ngay đoạn giữa. Không bảng hiệu lớn, không gì gọi là nguy nga đồ sộ như lời đồn, đến nỗi đến nơi rồi còn không biết đây là quán Cà phê Gió Nước nổi tiếng.

“Nhà nấm” café .

Điều khiến người ta ngạc nhiên, là một nhà tranh hình nấm khổng lồ in bóng rõ mồn một xuống mặt nước. Nhà thiết kế đã tinh ý cho nước hồ cao quá bậc cửa sổ, nên khách có cảm tưởng như “nhà nấm” từ dưới nước trồi lên. Nước chỉ một lớp mỏng, để tạo hơi mát cho không gian, chứ không phải sâu như thành hồ nhìn bên ngoài. Trong nhà nấm cũng bày biện bàn ghế nhưng cửa ra vào đóng kín.
Từ đây, một lối đi nhỏ rợp bóng tre hun hút, cuối đường là “khung cửa” tối đen như cửa hầm. Cảnh trí rõ ràng kích thích sự tò mò và trí tưởng tượng của khách. Đúng là quán cà phê lạ, lôi cuốn từng bước, từng bước. Ở xa phải tìm đến, đến rồi phải vào tận nơi mới biết thực hư. Có nhiều quán cà phê mới nhìn qua đã thấy ngay “hay dở”, cái “hay dở” hiển hiện rõ nơi tiếp viên. Những quán cà phê như thế chỉ cần có nhiều bông hoa tươi thắm, cười nói đa tình, là khách đông từ sáng đến chiều.
Chụp mấy tấm ảnh phía trước xong, tôi thả bộ lần vào. Không gian êm ắng, tiếng nhạc vọng từ trong xa, càng vào “khung cửa” đen càng mở rộng, bây giờ mới thấy thực tế của quán. Nhà quán thiết kế theo vòng cung của một hồ nước lớn. Mái cánh diều mở rộng trên 150 độ, hai đầu cánh cung nhỏ dần, có thể hình dung như một vầng trăng khuyết (điểm rộng nhất 12m). Sườn nhà toàn bằng cây tầm vông (họ tre) mái lợp tranh. Hai làn mái được hai hàng trụ chạy song song chống đỡ. Trụ (3) do nhiều cây tầm vông chụm lại trông khá chắc chắn. Mỗi gốc trụ còn thêm nhiều cây đưa lên theo hình rẽ quạt, cong dài ra thay kèo, chống đỡ sườn mái, đường nét nhịp nhàng, cân bằng những ô vuông rui mè thô cứng của mái. Đây là ưu điểm của thiết kế, một tác phẩm thủ công “tân kỳ” bằng vật liệu nhẹ, nhẹ mà an toàn, phù hợp với không gian Gió Nước.
“Sàn” chính bày bàn theo dưới hai làn mái cánh diều. Bàn ghế bằng tre và xếp được. Vòng ngoài của mái cánh diều cũng có những “mảng nước” tạo mát. Ngoài trời, toàn bàn kính, ghế nhựa đặt dưới từng khóm tre, theo lối đi vòng cung đúc xi măng.
Mặt nước theo nguyên tắc chung, là chỗ nào cũng được nâng ngang tầm khách ngồi. Hơi nước, bóng râm (tre) và gió sẽ là máy điều hòa thiên nhiên, chắc chắn mang lại cho khách cảm giác tuyệt vời, ngồi giữa phố phường mà như ở nơi đồng quê lộng gió.

Cà phê Gió Nước.

Khi không có “sô diễn”, một vài bàn rải rác đặt trên mặt hồ. Mỗi bàn vài ba ghế kê trên mặt kính dày, chơ vơ trống trải, không hay mấy, có lẽ chỉ tận dụng được mặt phẳng. Trong khuôn viên Cà phê Gió Nước, có một khu vườn tre khá đẹp, lại bỏ không. Theo tôi, nếu mặt phẳng trồng cỏ hay rải sạn (thay vì đá dăm làm đường), vườn tre sẽ đẹp biết bao, đây đó một vài bàn dưới bóng tre xanh, thơ mộng hơn là ngồi chóc ngóc trên mặt hồ cho thiên hạ nhìn vào. Tôi hỏi một nhân viên:
- Cà phê Gió Nước hoạt động được bao lâu rồi?
- Dạ, 4 năm.
- Tôi thấy khách không bao nhiêu?
- Dạ, cuối tuần và ban đêm đông hơn.
- Tại sao “nhà nấm” không mở cửa?
- Dạ, hoạt động 2 năm, sau đó chỉ dành cho khách đến thăm viếng.
- Tôi có thể vào xem?
- Dạ mời chú.
Tôi theo anh nhân viên ra ngôi nhà đặc biệt, lên mấy bậc tam cấp gỗ, anh mở cửa, bên trong là một nhà vòm cao rộng, kết cấu hoàn toàn khác với các bộ phận bên ngoài. Tre kết thành đường tròn, càng lên cao càng nhỏ, rõ ràng khách ngồi trong một bầu trời khác lạ, ấm cúng vàø lãng mạn.
Toàn cảnh Cà phê wNw đồ sộ, công phu, lạ mắt, nhưng cũng chỉ về mặt kiến trúc, khung cảnh đặc biệt thiên nhiên. Nếu khách đến không vì tò mò về vóc dáng của Cà phê Gió Nước, mà nhắm vào “hàng tiêu thụ” và “cung cách phục vụ”, thì sẽ hoàn toàn thất vọng. Giá cả và tiếp viên thì dư luạân chê nhiều hơn là khen: Thức uống đắt, phẩm chất kém, nhân viên luộm thuộm trong ăn mặc và thiếu “văn hóa giao tế”, chẳng để ý đến khách hàng. Nhạc thì không phù hợp với khung cảnh “gió nước” đồng quê, không tạo được cảm giác êm đềm thơ mộng cho khách như lời quảng cáo. Nhiều người kết luận: “Đến một lần cho biết, chứ không đáng với công khó đi tìm để phải trả giá cao mà đồ uống chẳng có gì hơn nơi khác”. Tâm trạng khách tìm “Gió Nước” cũng như người xưa đi thăm cảnh Lô Sơn:

“Vị đáo sanh bình dạ bất tiêu,
Đáo đắc hoàn lai vô biệt sự”
(Không đi thì lòng không yên,
Đi rồi mới biết chẳng gì đáng coi).

Trần Công Nhung
07 – 2010

Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 10, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng minh họa.
Độc giả muốn có sách xin Liên lạc: Tran Cong Nhung P.O. Box 254 Lawndale, CA. 90260 email:trancongnhung@yahoo.com, Website: www.ltcn.net

source
© Copyright by VienDongDaily.com

Người viết mướn cuối cùng ở Bưu điện Trung tâm Sài Gòn

2010-11-23T01:43:00.000-08:00

November 22, 2010

Người viết mướn cuối cùng ở Bưu điện Trung tâm Sài Gòn

THANH TRÚC / RFA

Bưu Điện Sài Gòn, một kiến trúc lâu đời mang dáng nét Tây Phương, là điểm đẹp của nơi được mệnh danh “Hòn Ngọc Viễn Đông” thuở trước và thành phố Hồ Chí Minh bây giờ.

Đến bưu điện trung tâm Sài Gòn, thể nào quí vị cũng thấy một người đàn ông cao tuổi, tóc bạc trắng, dáng dấp nghiêm nghị, nụ cười thân tình, cặm cụi ngồi viết bên cạnh tấm bảng có kẻ hàng chữ: “Nơi Chỉ Dẫn Và Viết Giúp”.

Lặng lẽ và cặm cụi với công việc của mình. Photo courtesy N Minh Duc

Người viết thư xuyên thế kỷ

Đó là ông Dương Văn Ngộ, năm nay tám mươi tuổi, đang làm công việc mà ông gọi là ‘viết mướn’ đã hai mươi năm qua. Chả biết đây có phải là người viết mướn sau cùng của thời đại này không, vào khi mà trong thành phố nhộn nhịp mọc lên nhan nhản các trung tâm hay văn phòng dịch thuật, có thể phiên dịch bất cứ loại đơn từ thư tín nào từ tiếng Việt sang tiếng Anh hay tiếng Pháp.
Người đã nhìn thấy, đã quan sát, đã ghi lại hình ảnh độc đáo của người viết mướn đó, nhiếp ảnh gia Nguyễn Minh Đức, chia sẻ:
“Mình đã mất mấy ngày để làm quen với bác, rồi thấy rất cảm kích cái việc bác làm. Có thể dùng cái từ gọi là lạc thời, cái người lạc thời ấy mà. Bởi vì cái thời buổi cơm áo gạo tiền cuộc sống xô bồ mà cái việc bác làm mình cũng thấy nó giống như một cái biểu tượng văn hoá của thành phố còn sót lại.”

Sáng nào cũng như sáng nào cứ 8h10' là ông Dương Văn Ngộ bước vào bưu diện. Photo courtesy Ng Minh Duc

Như vậy hàng ngày ông Dương Văn Ngộ ngồi ở đó, tại một góc chính của bưu điện thành phố, để khách hàng có nhu cầu viết đơn từ bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp có thể hỏi ý kiến và và nhờ ông giúp một cách nhanh chóng.
Nhiếp ảnh gia Nguyễn Minh Đức kể tiếp:

“Thường là những kiểu như văn phòng luật sư hoặc những chỗ dịch thư từ đơn thuê đó, thứ nhất là chi phí sẽ cao, thứ hai không ai ngồi dịch ngay như vậy đâu, họ sẽ hẹn mình một hai ngày và không có được cái tình cảm giao tiếp như với bác Ngộ đâu, đó là một dạng khác rồi.
Nhưng có một cái khiến tôi cảm kích là mặc dù bác lớn tuổi rồi, con cái của bác có công ăn việc làm, mức thu nhập thực tế của họ vẫn đảm bảo cho bác có thể ở nhà an hưởng tuổi già, vui với con cháu thôi. Nhưng cái quan niệm ở bác mà tôi thấy quí nhất là bác nói “nếu không làm việc thì tôi cảm thấy không khỏe. Tôi còn làm việc được còn tự kiếm tiền được thì tôi không muốn làm phiền con cháu”.
Vừa rồi là vị khách mời thứ nhất trong mục Đời Sống Người Việt Khắp Nơi tối nay. Bây giờ đến vị khách mời thứ hai, ông Dương Văn Ngộ, người tự cho mình là kẻ viết mướn cuối cùng của thời đại vi tính hiện nay.

Gắn bó với Bưu Điện Saigon từ năm 17 tuổi

Năm mười bảy tuổi, cậu thanh niên Dương Văn Ngộ khởi sự làm việc tại bưu điện Sài Gòn. Năm 1990 ông về hưu, được phép làm nghề mà ông gọi là nghề viết mướn:
“Trước thì có năm sáu người, bây giờ chết hết với già hết còn một mình tôi, thành ra tôi là người duy nhất. Thiệt ra chỉ có bưu điện trung tâm Sài Gòn là có công việc này thôi, mà phải xin. Nhưng tôi chưa xin thì lãnh đạo đã cho ra ngồi đó. Có lẽ họ thấy tôi làm việc giỏi, vậy thôi.”

Hình ảnh của ông Dương Văn Ngộ, chắc sẽ tồn tại trong trí nhớ mọi người một thời gian, chẳng như một mai không còn bóng dáng ông ngồi cặm cụi viết thơ viết đơn...Courtesy Ng M Duc

Ông Dương Văn Ngộ quên kể với Thanh Trúc rằng để làm nghề viết mướn ở Sài Gòn thì trước nhất phải có khả năng ngoại ngữ. Đúng vậy, xuất thân từ chương trình Pháp trung học Petrus Ký, bây giờ là trường Lê Hồng Phong, ông Dương Văn Ngộ nói lẫn viết tiếng Pháp thông thạo:
“Còn Anh văn đó, khi tôi làm ở bưu điện tới ba mươi sáu tuổi thì bưu điện cho tôi đi học Anh Văn để phục vụ khách hàng của bưu điện, cho học tại hội Việt Mỹ. Nhưng mà xong lớp Chín thôi, không đủ đâu hết, ra ngoài phải học thêm thôi.”

Phương châm làm việc

Châm ngôn, mà người viết mướn Dương Văn Ngộ theo đuổi suốt hai mươi năm hành nghề, là qui tắc, chuẩn mực, chỉ viết hay chỉ dịch những gì được yêu cầu, không thêm thắt không bịa đặt. Hãy nghe ông trình bày:
“Tôi cố gắng làm sao cho người ta hiểu mình, câu nào ra câu nấy, ngắn gọn, chấm phết đàng hoàng. Ai viết sẵn ra là tôi dịch thôi, tôi không thêm thắt gì hết, tôi chỉ sửa câu văn cho nó gọn chứ còn chuyện tình cảm của họ thì họ phải viết ra. Tôi không bịa đặt, cái đó là nhất định.”

Bao giờ cũng vậy, ông yêu cầu khách hàng thảo đơn hay thư bằng tiếng Việt trước, rồi theo đó chuyển dịch sang tiếng Anh hay tiếng Pháp:

“Cái lối viết Anh văn nó khác với tiếng Việt. Một cái đơn bằng Anh văn đó, vô thì phiá bên tay mặt, ở phiá trên, là địa chỉ của mình, địa chỉ của người gởi mà không có tên, rồi ngay dưới đó là ngày tháng.

Phia bên trái là tên của chỗ đến và cả địa chỉ nữa. Đặc biệt của cái Anh văn nó là chỗ đó, cả chỗ nhận mà cả địa chỉ chỗ nhận nữa, giống như ngoài bao thơ. Rồi mới thưa ông thưa bà gì đó và muốn trình bày gì thì trình bày.

Bởi vì, theo tôi, dầu mình có viết giỏi cách mấy mà cái hình thức không hay thì người ta cũng chê mình. Cái đó là tôi học riêng chứ trường không có dạy.
Tiếng Pháp thì cũng như vậy, cũng có formule (công thức) của nó. Thí dụ như trên cùng là ngày tháng, dưới đó là “A Monsieur Le Directeur” Hay giả tỉ “Monsieur Le Consul General De France”, thì không có địa chỉ mà ghi là Hồ Chí Minh Ville thôi. Xuống dưới mới là “Thưa Ông Lãnh Sự” rồi mới tiếp theo “J’ai l’ honneur…” gì đó. Mỗi cái nó có một formule riêng mình phải theo cung cách của người ta thì người ta mới nể mình.

Tôi không bao giờ biến chế, chỉ có hình thức là tôi sửa thôi, còn công chuyện thì người ta phải trình bày, người ta đưa ra chi tiết mình mới làm được.”
Được hỏi thêm về công việc mà ông cảm thấy lý thú khi có dịp thực hiện mỗi ngày, ông Dương Văn Ngộ giải thích thêm:

“Thí dụ thư gởi cho em ruột mà muốn em rể người ngoại quốc đọc được thì bắt buộc mình phải dịch thôi. Nhưng mà tôi không bao giờ viết lấy hết, người ta viết sao thì tôi mới ý tứ đó tôi lấy ra tôi dịch. Điều có cái là mình sửa đổi, chẳng hạn như “tôi muốn” đó, thì không phải là “I want” mà “I wish” hay là “I would like”, thí dụ như vậy. Phải khéo léo chứ còn muốn xin tiền mà I want I want …thì chừng vài lần là tiêu.”

Qua bao năm làm việc, ông Dương Văn Ngộ tâm sự, rằng khi am hiểu nền văn hoá của chính mình và nền văn hoá của tiếng nước người qua chữ nghĩa thông dụng hàng ngày, ông cảm thấy mình đã học được rất nhiều và yêu thích công việc của mình hơn, dù việc đó không giúp ông kiếm được nhiều tiền, trong lúc tuổi ngày càng cao và sức ngày càng yếu:
“Thường thường thì 8 giờ hoặc 8 giờ 10 tôi vô sở, có khi nhiều khách, có khi ít khách, có khi trọn ngày không có người nào viết thơ, chỉ có viết bao thơ ít cái vậy thôi.
Còn có khi làm không hết. Nhưng có cái là lúc này tôi chỉ dịch một bản dưới hai trang giấy học trò, lãnh hơn làm không nổi. Mà nếu làm cho người đó lâu quá rồi người kế tiếp sao làm cho người ta. Còn nếu đem về nhà làm thì sau bốn giờ tôi về tôi mệt không làm nổi nữa.”
Đã thế, ông nói tiếp, làm công việc này mà không hiểu luật lệ của bưu điện thì sẽ rất khó, chuyện gì không hiểu thì phải chịu khó đi hỏi những người biết rõ hơn mình:
“Vì bưu điện có luật lệ riêng của bưu điện mình phải học. Thí dụ như bây giờ, điện thoại ở Việt Nam cứ thay đổi số hoài, nhiều khi con số thêm không biết đâu mà rờ. Mấy cái đó phải chạy đi hỏi mấy cô ở bưu điện thôi vì nó thay đổi nhiều lắm. Không phải như bên cô, mã vùng 408 là cứ 408 đâu. Ở đây thay đổi nhiều lắm, chỗ tôi là 38, còn có chỗ 37, có chỗ năm mươi mấy nữa.”

Biết bao kỷ niệm khó quên

Dịch xong cho khách hàng một đơn từ hay một bức thư, ông Dương Văn Ngộ lại bắt tay vào lá đơn hay lá thư kế tiếp mà không bao giờ tiết lộ những chuyện riêng tư của khách.
Ông bảo kỷ niệm thì nhiều, tình cảm mà khách hàng quen hay không quen dành cho ông cũng lắm. Ông được sự tín nhiệm và quí trọng của bà con là vì đức tính giản dị, khiêm tốn và chuyên nghiệp:
“Tôi kể cái này là câu chuyện tếu thôi chứ không phải thật đâu. Có cái ông đó lập trình vi tính, ông khoe với bạn là ông lập cái máy dịch hay lắm. Ông kia biểu dịch thử, mà nhè đưa ra cái câu’Out Of Sight Out Of Mind,” tức là Xa Mặt Cách Lòng đó. Mà cái máy nó dịch “out of sight..ngoài sự thấy” nó dịch là “đui”; rồi “out of mind …ngoài đầu óc” nó dịch là “điên” . Ông kia ông cười quá. Dịch đúng từng chữ từng chữ nhưng trật lất. Xa mặt cách lòng mà nó dịch đui với điên, cái đó chuyện tếu thôi nhưng trên thực tế có thể có như vậy đó.”
Nhưng cũng có đôi lần ông tranh cãi với khách hàng, ông kể lại, chỉ giản dị để làm sáng tỏ vấn đề rối rắm của chữ và nghĩa:

“Có một lần tôi cãi với một cô đầm, tôi nói là tôi không bao giờ viết “merci beaucoup” hay “merci bien”. Thì trong sách vở người ta dạy mình tránh nhưng người ta không cắt nghĩa tại sao.

Cô đầm hỏi tại sao thì tôi mới trả lời bởi vì “bien” và “beaucoup” là trạng từ, trạng từ đi chung với động từ. Mình có thể nói “je vous remercie bien” hay “je vous remercie beaucoup,” bởi vì remercier là động từ. Động từ đi với trạng từ là đúng rồi, còn merci là danh từ, không đi với trạng từ.
Thì cô đầm đó hỏi “mais c’est le Francais courant,” nhưng đây là tiếng Pháp thông dụng kia mà. Tôi phản ứng liền, tôi nói tôi đồng ý với bà, nhưng mình viết nó khác, nói nó khác.
Một bà người Pháp khác vì thương tôi viết khá nên bà sửa. Thay vì
“beaucoup avant” thì phải nói là “bien avant”. Đó, nghĩa là có người sửa nhưng người ta thấy mình khá thì người ta sửa cho mình hay hơn.”
Bây giờ, nếu phải rời bỏ công việc thường ngày này, ông Dương Văn Ngộ bày tỏ, lòng ông sẽ thấy tiếc lắm:
“Nếu mà từ giã thì buồn lắm bởi vì mình quen việc mấy chục năm rồi. Hơn hai chục năm rồi. Khi vô gặp người khách quen trời ơi họ mừng không thể tưởng. Mình làm mình ăn tiền của họ mà họ mừng không thể tưởng. Thành ra ráng được ngày nào hay ngày nấy.”

Ngoại quốc cũng biết
“Người Viết Thư Xuyên Thế Kỷ”

Người viết mướn Dương Văn Ngộ, mà nhiếp ảnh gia Nguyễn Minh Đức ở trong nước gọi là Người Viết Thư Xuyên Thế Kỷ, bởi trước ông chỉ đôi ba người hiếm hoi mà nay không còn, rồi sau ông chắc chẳng ai tiếp nối công việc đặc biệt đó nữa. Điều an ủi là ông đang được nhiều người chú ý, kể cả báo chí nước ngoài:
“Nếu ở Mỹ thì có tờ Việt Tribune, một ông đó gốc Hải Phòng, trước ở Sài Gòn, ông vô ra bưu điện thường lắm thành ra khi thấy cái địa chỉ của tôi trong đó cái ông cắt bài báo gởi về cho tôi. Còn ở Canada thì có tờ Travel. Mà trước khi đó là một tờ báo Đức, tờ Spiegel, tạp chí có tiếng ở bên Đức, đăng lên trước, thành ra đài truyền hình mới biết tôi mới là theo sau.

Cũng vui lắm chứ, mình cũng phải sao đó người ta mới thích mình. Nhưng mà cũng mệt lắm. Bây giờ mỗi tháng hoặc là đài truyền hình truyền thanh gì đó hay báo, ít lắm là hai chỗ tới phỏng vấn. Còn những người họ coi báo này kia, họ ưu ái tới hỏi là thường lắm. Có những bữa mà ba bốn chục người đến chụp hình. Người ngoại quốc họ biết hay người hướng dẫn nói cho họ biết, họ tới chụp hình.

Người ngoại quốc thì phần nhiều họ lịch sự lắm. Họ không quấy rầy tới mình, nhưng có những lúc mình rảnh ngó lên chào hỏi họ thì họ lại xin chụp riêng với mình.
Có lẽ cái nghề này là cái nghề hơi lạ, bên xứ họ không có. Ở Việt Nam này thì ngoài Hà Nội không có, còn ở Sài Gòn chỉ có tôi thôi. Không kể mấy trung tâm mà có bảng hiệu thì nó lại khác.”

Đó là câu chuyện của người viết mướn Dương Văn Ngộ, tuổi đã cao, ngày rời công việc cũng gần kề. Chị Diễm, con gái của ông Ngộ, cho biết thị giác của thân phụ đã kém nhiều, nếu qua lần giải phẩu mắt cườm sắp tới thì không chắc ông có thể làm việc trở lại.
Hình ảnh của ông Dương Văn Ngộ, tấm bảng “Nơi Chỉ Dẫn Và Viết Giúp” theo ông bao năm, chắc sẽ tồn tại trong trí nhớ mọi người một thời gian, chẳng như một mai không còn bóng dáng ông ngồi cặm cụi viết thơ viết đơn giùm tại bưu điện trung tâm Sài Gòn nữa.
Nhưng thà vậy, ông cứ về vui hưởng tuổi già, còn hơn có lúc ngồi đó mà gợi cho người ta nhớ những câu thơ man mác sầu của Vũ Đình Liên, nói về một ông đồ lạc thời: Ông đồ vẫn ngồi đấy, Qua đường không ai hay. Lá vàng rơi trên giấy, Ngoài đường mưa bụi bay. THANH TRÚC
2010-07-22

source

Viet Tribune Online

Khúc Ca Đồng Tháp

2010-11-18T04:13:00.000-08:00

Khúc Ca Đồng Tháp

Cập nhật lúc 8:22:16 PM - 10/09/2010

Bài và ảnh: Trần Công Nhung/ViễnĐông

Đường về Gò Tháp.

“Đây Tháp Mười... phương Nam tôi thân yêu. Sông lúa vờn... vợn trong ánh nắng chiều.
Vang tiếng chày... khắp chốn cô liêu. Đây Tháp Mười... mênh mông này quanh năm. Có những mùa... trồng dâu ta ươm tằm. Có những mùa ... trồng khoai hay hái cà.
Tháp Mười ơi... Đây miền Na... Say tự do...Vui bình an...
Hò ơ hò hò ơi. Ai vô Đồng Tháp mà nghe. Có chiều chiều về em bé. Em bé hát vè... vè mà chơi. Đồng xanh xanh ngát chân trời.
Ơ ơ ời ... ời ơ ờ ờ ơi. Hò ơi ...Quanh năm đồng lúa phì nhiêu. Lúa nhiều... Nuôi dân no ấm tang tình... tình tình tang.
Ai đi xin nhớ xóm làng. Quanh năm cày cấy cho nhà. Nhà Việt Nam...”
(Khúc ca Đồng Tháp của Thu Hồ - Trọng Danh)

Shopping center

Có lẽ không một người miền Nam nào không từng nghe “Khúc ca Đồng Tháp” của nhạc sĩ Thu Hồ, bài hát phổ biến như một bài dân ca. Âm điệu và ca từ rõ ràng dễ dãi như tâm tình người miền Nam. Ca khúc vẽ ra một thời thanh bình của miền Tây sông nước, một thời chan hòa tình người đó đây. Không ai còn lạ với tên Gò Tháp (Mười). Nhưng, hỏi vào chi tiết thì hầu hết không ai trả lời một cách chính xác rõ ràng. Tại sao gọi Gò Tháp Mười? Ở đó có tháp 10 tầng, hay tháp thứ 10? (1) Có từ bao giờ? Của Miên hay của ta?... Tháp có từ thời Phù Nam hay cận đại? Chính tôi cũng mơ hồ, mặc dù rất thích “Khúc Ca Đồng Tháp” của Thu Hồ, đã xem Như Quỳnh duyên dáng trong một vũ khúc về Tháp Mười. Dư âm điệp khúc “Tháp mười ơi.., Tháp Mười ơi..., Tháp Mười ơi...” là tiếng gọi âm u than vãn, làm cho tôi nao nao một cảm xúc rất lạ, khi hình dung ngôi tháp cổ giữa cánh đồng mênh mông nước bạc từ Biển Hồ đổ về, y như khi nghe Sơn Nữ Ca của Trần Hoàn mà nhớ núi đồi Việt Bắc. Nghe như có tiếng gió hú về đâu đây...
Năm ngoái tôi đã lên lịch đi tìm Gò Tháp, nhưng trúng mùa nước nổi, nhiều người cho hay vào Gò Tháp đường đất bị ngập, khó đi, nên dành lại năm nay. Trong một buổi họp mặt với các bạn nhiếp ảnh ở Sài Gòn, nhạc sĩ lão thành Ngọc Sơn, tác giả ca khúc “Một trăm phần trăm” (2), bản nhạc mà người lính Cộng Hòa ai cũng thuộc. Anh Ngọc Sơn cho biết: Dưới thời TT Ngô Đình Diệm, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông (Đại Tá) đã có công tổ chức ba buổi đại nhạc hội gây quỹ để xây Tháp Mười (10 tầng). Sau năm 1960, đối phương cho là tháp do thám, vì mùa nước lên chỉ có Gò Tháp không bị ngập, họ đã giật sập tháp, nay chỉ còn lại di tích nền. Chi tiết khá hay, tôi nhờ anh Ngọc Sơn tìm giùm địa chỉ nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, để đến thăm và tìm hiểu thêm về Gò Tháp Mười, trước khi đi. Thăm Nguyễn Văn Đông thì chắc chắn không có gì rắc rối, tuy là lính mang trên vai ba hoa mai bạc (Đại Tá), nhưng nhạc ông chứa đựng toàn tình cảm mộc mạc, trong sáng và đẹp lung linh:

Chiều nay thấy hoa cười chợt nhớ một người
Chạnh lòng tôi khơi... bao niềm nhớ
Người nơi xa xăm phương trời ấy
Người còn buồn còn thương còn nhớ
Nắng phai rồi... em ơi !
(Nhớ một chiều xuân)

Chuẩn bị đến nhà trai.

(...) ngày nay tuy đã “thông thoáng” nhưng “đi đứng gặp gỡ” còn nhiều “vấn đề nhạy cảm”, mặc dù mình chẳng có mưu đồ gì, mà, đôi khi chỉ do lòng hâm mộ tài hoa khí phách “người đương thời”. Trước 75, tôi đã có một bộ phim về những cây “đại thụ” trong làng văn thơ, những hình ảnh (theo tôi nghĩ) rất cần cho các thế hệ mai sau tìm hiểu, nghiên cứu (3). Nhưng thời cuộc đổi thay như cơn bão ập đến cuốn đi tất cả... Ngày nay mỗi lần về thăm quê nhà, hễ có dịp tôi cũng muốn ghi chân dung của những người đã đóng góp tài năng tâm huyết của mình cho nền học thuật nước nhà, nay tóc đã ngả màu, chẳng mấy chốc sẽ vĩnh viễn ra đi. Công việc không nặng nhọc, mà không đơn giản...
Theo chỉ dẫn của anh Ngọc Sơn, tôi tới góc đường Nguyễn Trọng Tuyển - Nguyễn Văn Trỗi (Công Lý), vào một buổi sáng. Đây là quán bánh mì Nhiên Hương số 271A, căn phố hẹp, tủ bánh choán gần hết lối đi. Từ bên kia đường tôi bước qua, khi nghe tôi nói đến thăm nhạc sĩ, một người đàn bà lớn tuổi da ngăm đen ra chào và nói: “Ông nhà tôi đi tập thể dục không có nhà, ông cho biết tên và số phôn, tôi sẽ báo sau”. Tôi trao bà cái danh thiếp và giải thích thêm ý định của mình. Suốt ngày hôm đó không thấy tin, tôi nghĩ nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông không muốn cho tôi gặp. Tự nhiên tôi mất đi hăm hở lúc đầu, sự việc hoàn toàn khác với thời tôi đi chụp chân dung văn thi sĩ trước 75. Tuy nhiên tôi không ngạc nhiên, dù là nghệ sĩ cũng phải phòng xa, nhất là tuổi càng cao càng sợ đủ thứ, mọi thứ đã bị thời gian bào mòn, bị thời thế làm teo tóp. Chuyện ai cũng có thể hiểu trong hoàn cảnh quê hương hôm nay (4).
Đi tìm Gò Tháp Mười, tôi được hai bạn nhiếp ảnh trẻ (Dũng và Tú) xung phong chở. Tú có ông cậu làm giám đốc khu di tích, và biết đường đi, thường người ta về Tháp Mười phải qua ngả An Hữu - Cao Lãnh, xa hơn.
5 giờ sáng Dũng đã nháy máy (phone) đợi tôi trước khách sạn Vỹ Hạ 2, hẹn với Tú tại lò bánh mì Như Lan trên đại lộ Hàm Nghi rồi qua xa lộ Nam (Phú Mỹ Hưng) đi Long An. Xa lộ Nam là đoạn đường thoáng đẹp, chưa bao giờ có nạn kẹt xe, nhà cửa thiết kế theo phong cách phương Tây; tuy vậy những khu “tập kết” ve chai hai bên đường vừa mất vệ sinh vừa phá vẻ mỹ quan của khu đô thị mới. Đây cũng là hình ảnh phổ biến trong xã hội VN ngày nay, quán ăn, nhà hàng, cạnh hố rác, cạnh nhà vệ sinh. Hình ảnh những nhà vệ sinh ở Hà Nội (bờ Hồ), Sài Gòn (bến xe buýt), biến thành “shopping center”, bán đủ thứ hàng hóa cả nước uống bánh kẹo. Thật ghê tởm. Một “đất nước anh hùng” mà khốn khổ vậy sao? Nơi nào cũng đầy khẩu hiệu “Văn minh, Văn hóa, Thân thiện”, sao lại “bảo dưỡng” một loại hình như vậy! Nói ra thì đau lòng, nhưng có muốn khác cũng “bó tay”.
Đến Long An, trời vừa sáng, chúng tôi rẽ về Mộc Hóa. Các bạn muốn ghé điểm tâm, tôi đề nghị: “Còn sớm, ở đây bụi bặm ồn ào, cứ chạy ra khỏi hẳn thành phố rồi gặp quán cháo cá thì dừng. Về miền Tây mà ăn phở, không hợp lý, cháo cá lóc rau đắng mới là đặc sản”. QL 62 đi Mộc Hóa, không rộng nhưng tốt, ít xe. Tưởng ra ngoại ô có quán hàng, hóa ra càng xa càng vắng, chỉ có cà phê cốc lai rai. Đường về Mộc Hóa cảnh trí bình bình, con sông đào cặp theo lộ chẳng có gì đặc biệt, mãi mới gặp chiếc cầu khỉ, một hình ảnh ngày nay đã hiếm. Chạy thêm một đỗi, chợt bên kia sông hiện ra một mảng màu vàng đỏ rực rỡ lung linh bóng nước: Đám cưới nhà quê. Thời nay chuyện cưới hỏi ở thôn quê khá linh đình, rạp lều, phong màn chuẩn bị cho ngày hội lứa đôi, có cả ban nhạc xập xình khuấy động xóm làng. Chưa đến giờ hành lễ, chưa thấy nhà trai nhà gái, chỉ một vài cô trong tà áo dài trắng thấp thoáng vào ra, điểm thêm màu sắc cho bức tranh sông nước đồng quê trong ngày vui hôm nay. Mặt sông lặng như tờ, cảnh vật soi bóng nét như gương. Tôi lần xuống mé sông để tránh mấy lùm cây trước mặt, tôi xê dịch qua lại, chờ đợi, chụp thật nhiều. Màu sắc đám cưới thì đâu cũng có, nhưng
màu sắc đầu ngày thế cũng đã làm nóng máy, chúng tôi hăm hở chạy tiếp. Lại một hồ nước rộng, có rừng cây dài in bóng, hình ảnh của hòa bình an lạc, lại dừng chân ghi thêm hình ảnh của một miền quê. Lúc này ai cũng mong gặp quán ăn, ngon dở không cần, sau hai lần bấm máy, bụng đã cồn cào làm reo.
Mãi đến lúc về thị trấn Tân Thạnh mới có phở, hủ tiếu. Điểm tâm xong đã gần 8 giờ. Chúng tôi tiếp tục qua tỉnh lộ 829, sau đó rẽ theo tỉnh lộ 865 về huyện Tháp Mười. Thị trấn huyện, nhà cửa đơn sơ, xe cộ chỉ một vài, không gì nổi bật, hình ảnh như bao nơi khác của miền đồng bằng sông Cửu Long. Chiếc cầu nhỏ còn dang dở, người đi bộ vẫn qua. Chúng tôi vào chợ Mỹ An tìm thăm một người quen để hỏi thêm tin tức. Đi Gò Tháp không gì khó: Từ thị trấn theo tỉnh lộ 845 vô xã Mỹ Hòa khoảng 7km, sẽ có bảng chỉ vào Gò Tháp. Nhìn lại đồng hồ hãy còn sớm, hy vọng kịp về chiều nay. Thực ra tôi còn ở lại để về chùa Phước Kiến tìm một giống sen lạ, nhưng trái đường đi; vả chăng trời nóng quá, người tháo mồ hôi đã thấm mệt, nên mong xong việc trở về nơi nghỉ ngơi lấy sức.

Bưu Điện huyện Tháp Mười.

Lúc chúng tôi chạy qua cầu Kinh 12000, có bảng lớn bên đường: Gò Tháp 1km500. Tôi thấy có gì khó đâu, đường nhựa phẳng phiu dẫn vào một khu nhiều cây cao bóng cả, vậy mà cứ đồn “đường đất ngập nước”. Chúng tôi vào ngay văn phòng ban quản trị Gò Tháp và được một cô hướng dẫn trẻ niềm nở tiếp. Trong khi trà nước, tôi gợi chuyện để biết sơ những điều căn bản trước khi đi thăm từng điểm.
- Xin lỗi cháu.. cháu làm đây lâu chưa?
- Cháu là Hươngï, cháu ra trường Cao Đẳng Du Lịch, về đây được 1 năm.
- Tên Tháp Mười nghĩa là sao, có từ bao giờ?
- Dạ theo những gì cháu học thì tên Tháp Mười có từ thế kỷ XIX, và xa xưa nữa, có 2 giả thuyết: Thuyết thứ nhất nói đây là tháp thứ 10 tính từ các tháp đền Angkor dưới thời vua Chân Lạp. Thuyết thứ hai nói đây là tháp canh thứ 10 tính từ Cần Lố Ba Sao (Cao Lãnh) trong thời kháng chiến chống Pháp của hai vị anh hùng Thiên Hộ Dương, Đốc Bình Kiều. Đến thời chính quyền Ngô Đình Diệm cho xây một tháp 10 tầng cao 42m. Đêm 19-12-1959 tháp bị đặc công tỉnh Kiến Phong (Đồng Tháp) đánh sập. Sau này có dự án làm lại nhưng vì tháp do “ngụy quyền” xây nên thôi.
- Mặt bằng khu di tích rộng bao nhiêu? Người nước ngoài có hay đến nghiên cứu?
- Toàn khu di tích 400 hecta. Khu trung tâm 50 hecta. Khu sinh thái 166 hecta. (tràm, sen), còn lại là khu xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch. Chưa thấy người nước ngoài đến nghiên cứu. Thỉnh thoảng có một hai người đi theo đoàn du lịch.
- Ngày hội Gò Tháp vào tháng nào cháu?
- Dạ, hàng năm có 2 ngày: Rằm tháng 3 vía Bà Chúa Xứ, rằm tháng 11 lễ hội hai vị anh hùng Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều. Hai ngày này có hàng ngàn người các nơi về dự.
- Bây giờ mình đi, mỗi điểm có xa nhau lắm không?
- Dạ gần, dọc hai bên đường vào trong một đoạn thôi.
(Còn tiếp)

Trần Công Nhung
05-2010

(1). Tương tự Dinh Mười (chuyện Người con gái Dinh Mười trang 183 QHQOK tập 1).
(2). Của Ngọc Sơn và Tuấn Hải (hiện ở Úc). Có nhiều bài viết trên net ghi của Lê Dinh, Anh Bằng... là không đúng. “Tản mạn đường xa 10” sẽ ghi sự tích nhạc bản “Một trăm phần trăm”.
(3). “Chân dung văn nghệ sĩ”, từ Duyên Anh đến Vũ Hoàng Chương, Lãng Nhân, Vi Huyền Đắc.. (triển lãm năm 1972 tại Nha Trang), mấy chục chân dung luôn cả sinh hoạt đời thường, mỗi vị mấy cuốn phim. Tiếc thay trong lần vượt biển bị gạt, chủ ghe mang nộp tất cả cho công an, bao nhiêu công lao của tôi vào thùng rác. Nay chỉ còn những hồi ức ghi lại trong “Về Nhiếp Ảnh” in 2004.
(4). Không riêng gì NS Nguyễn Văn Đông mà còn nhiều nhiều tầng lớp được gọi là trí, vì quá lo xa, quá sợ hãi đến nỗi hôm nay bầu trời đẹp cũng không dám nhìn...
source
Vien Dong Daily

Thú tiêu khiển

2010-11-11T00:45:00.000-08:00

Thú tiêu khiển

Cập nhật lúc 7:22:18 PM - 15/10/2010

Tản mạn đường xa 11

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Thú chơi chim.

Tiêu khiển hay giải trí là món không thể thiếu trong đời sống con người. Mỗi dân tộc, mỗi thời đại, mỗi lứa tuổi, tùy hoàn cảnh xã hội, tùy điều kiện sinh sống, ai cũng có những môn tiêu khiển riêng: Du lịch, thể thao, âm nhạc, sách báo, chim cá cảnh, nhiếp ảnh…, đều là những môn bổ ích cho tâm trí. Nhiều người chung sở thích thường họp thành Nhóm, Câu lạc bộ, Hội...
Từ ngày “mở cửa”, Việt Nam nổi tiếng là xứ sở ăn chơi (tiêu khiển thư giãn). Một loạt băng hình vidéo “Ăn chơi xả láng” do trong nước sản xuất đưa ra hải ngoại, đã thu hút một số lượng khách không ít về Việt Nam góp phần (ăn chơi) xây dựng đất nước. Rồi du lịch bùng nổ, đi đâu cũng nghe “Du lịch sinh thái”, “Resort”, không ngõ ngách nào bỏ sót. Nơi đâu có hang có động đều được cải tạo trang trí thành “Ổ Rồng”, “Ao Tiên”. Nhà hàng khách sạn mọc lên không kịp để cung ứng, mọi thứ làm ra đều tập trung phục vụ cho thú tiêu khiển của con người. Một đất nước tưng bừng ăn chơi như thế rất đáng mừng. Thời kỳ bo bo, sắn độn đã lùi quá xa. Nhìn qua thấy vậy, nhìn vào cận cảnh, mỗi trò tiêu khiển giải trí có cái lợi hại riêng, có thể làm cho đời sống thăng hoa, cũng có thể đẩy xã hội sa vào bế tắc suy đồi.
Mỗi buổi sáng đi ngang qua công viên Yến Phi (Nha Trang), tôi thấy rất đông các ông, mỗi người một lồng chim, gom thành một cụm mấy chục lồng, trên khoảng đất rộng của công viên; họ ngồi quây tròn nghe chim chóp mào hót, ré, bàn luận tán thưởng, vừa nhâm nhi cà phê. Khách đi đường ai cũng tưởng người chơi chim cá sinh hoạt hàng tuần.
Một hôm tôi ghé vào, chưa kịp hỏi thăm, đã có người lấy ra một chiếc ghế trong chồng ghế bên cạnh mời tôi ngồi. Đảo mắt một vòng, thấy người chơi đủ các lứa tuổi, nhưng đa số là lớp “6x-7x” (cách tính năm sinh theo báo chí trong nước 6x=những năm 60). Tôi hỏi người kế bên:
- Các anh là nghệ nhân cùng hội?
- Dạ không, cá nhân chơi vui. Không hội hè gì cả.
- Tôi thấy sáng nào cũng sinh hoạt như vậy thì làm việc vào lúc nào?
- Hầu hết anh em đều làm tư, thì giờ không bó buộc, người rảnh chơi lâu, ai bận, về sớm đi làm.
- Chơi vậy có thi thố đấu đá gì không?
- Dạ thi hót, không đá. Tập trung như vầy để chim ganh nhau trổ tài, chim yếu thì học tập thêm. Nha Trang cũng có hội Họa Mi, Chích Chòe...
- Tại sao có một hai lồng treo riêng trên cây?
- Đó là chim con, treo riêng cho nó tập.
- Chim con nuôi từ mới nở?
- Không, chim ra ràng bẫy về.
- Sao không nuôi chim bổi như khướu, họa mi?
- Như vậy lâu, chim không dạn, chim lớn có giọng sẵn không tập được. Chim con gần những chim hót hay nó học mau hơn.(1)
- Chơi như vầy có bán không?
- Có chớ, nhiều người đến xem, con nào hay họ mua.
- Trung bình một con chơi được, giá bao nhiêu?
- Một “chai”, con khá bốn năm “chai”, con nổi tiếng chục “chai”, ông kia có con lông trắng, trả 25 “chai” chưa bán (2). Đó là chim “độc”. Những người mới chơi, mua chim rất dễ bị lầm.
- Lầm thế nào?
- Có những tay lái chim không lương thiện, nhuộm lông chim để bán.
- Nuôi chim con, lâu mau thì chơi được?
- Hai mùa (3).
- Theo anh như thế nào gọi là chim hay?
- Chú nhìn trong đám lồng chim, con đứng một cục là dở, con vừa hót vừa chuyền cành là hay. Con nào vừa hót vừa rung cánh (4) là chim hay nhất. Như trong cả mấy chục lồng ở đây, chỉ có một hai con vừa hót vừa rung cánh.
- Còn lồng chim giá có đắt lắm không?
- Lồng thường thì vài trăm, lồng chiến như lồng Huế, vài “chai”.
Mỗi buổi sáng, làng chim chóp mào nhóm từ 7 giờ rồi tan dần đến trưa. Tôi phục sự đều đặn góp mặt của những người chơi chim, hẳn là còn nhiều điều lý thú mà người ngoài khó biết. Họ gặp nhau hàng ngày, bàn tán trao đổi chung quanh chuyện con chim bé chừng ba ngón tay, vậy mà luôn luôn rôm rả hào hứng, nhưng không ồn ào kiểu bàn nhậu. Nhìn qua cách ăn mặc, họ thuộc hàng dân dã chứ chẳng phải đại gia. Xem ra ai cũng điệu nghệ, dân chơi thứ thiệt. Trò tiêu khiển có vẻ mất thời gian, nhưng không có gì tác hại.
Qua các góc phố, lại có những nhóm thanh niên nam nữ cũng họp suốt ngày quanh bàn cà phê. Giới này ăn mặc màu sắc hơn, “văn minh” hơn, trên tay lúc nào cũng có điện thoại Iphone hệ 3G, cứ như những thương gia làm việc online 24/24. Thế nhưng hỏi ra, thì chẳng có chuyện gì ghê gớm, chuyện hình sự, chuyện “chat sex”, trai gái bốn mùa. Đây là vấn đề đau đầu của các bậc cha mẹ. Nhiều người than thở, lo sợ cho đứa con gái mới 14 tuổi đầu mà biết nhiều quá. Không điện thoại tốt - không đi học; không xe gắn máy xịn - không đi học; không áo quần đẹp, bỏ học luôn... Điều này không ngoa, cứ mỗi chiều ra bãi biển Nha Trang, sẽ thấy nhan nhản từng đôi loắt choắt tuổi “teen” ôm nhau cặp kè, cô cậu nào chờ đợi thì điện thoại kềm tai mải miết (5). Xã hội ngày nay “văn minh” hơn xưa, nên thừa sức cung ứng phương tiện, phương pháp, tiêu khiển cho mọi lứa tuổi.

Tuổi “teen” vào đời.

Cửa hàng bán “Dụng cụ hỗ trợ tình yêu” (6) trên đường Bắc Sơn (Vĩnh Hải – Nha Trang), dành cho mọi lứa tuổi (không như ở Mỹ dành riêng cho người lớn). Tuổi “teen” lại càng được chiếu cố chăm sóc kỹ hơn, rượu bia, thuốc lá trẻ con mua thoải mái. Cửa hàng Net một loại dịch vụ lôi cuốn trẻ rất mãnh liệt. Có nhiều trẻ mới học lớp 3 lớp 4, mà ngồi suốt ngày trong hàng Net, cha mẹ không hề biết cứ nghĩ là con đến trường. Internet đã giúp trẻ phát triển trí thông minh nhanh, đồng thời gây nhiều điều không tốt. Trước mắt, trẻ ngày nay mười em, hết 7, 8 em mang kính cận. Nếu không có dịp tiếp xúc, sẽ không tưởng tượng nổi mức độ khiếm nhã hỗn láo của các em như thế nào. Trách nhiệm về ai? Chắc chắn là không hẳn do các em, mà chính là nhà trường và gia đình đã bỏ phế con em. Một bạn đọc ở Phan Thiết tâm sự: “Thằng con em năm nay mới lớp 10, mà ghiền chơi “game” hơn ghiền xì ke. Em phải cho nó đi “cai nghiện” ở Sài Gòn, mỗi tháng 5 triệu, một năm mới hết bệnh”. Nghe như chuyện hoang đường. Việt Nam thì đầy trung tâm cai nghiện ma túy, trung tâm phục hồi nhân phẩm (cho gái mại dâm), nay còn thêm cai nghiện Internet. Theo dõi tin tệ nạn xã hội trên VnExpress, thì quả là đáng sợ. Bức tranh xã hội Việt Nam, ngoài sắc màu lòe loẹt của hội hè đình đám, của Festival biển gọi, Festival Huế, Festival Tây Nguyên, Festival Carnaval (Hải Phòng), của Hoa Hậu Hoàn Vũ, Hoa Hậu Việt Nam..., thì có thể nói màu xám của yếu đuối bạc nhược, ích kỷ, màu tím của bệnh tật, phủ khắp quê hương. Trên TV mỗi tối vẫn có mục “Hình ảnh và bình luận”, những ảnh chụp dịch heo gà, vệ sinh thực phẩm, môi trường... được bình luận, báo động về hậu quả tai hại; nhưng người dân vẫn tỉnh bơ, ăn nhậu khắp nơi, chẳng ai thắc mắc chuyện báo chí phanh phui.

Tuổi “teen” trông chờ.

Mới hôm kia, tôi và một người bạn từ Nha Trang đi Vạn Giã tìm một ngôi chùa có vị sư đặc biệt theo lời đồn... Trên đường đi ghé quán điểm tâm, bạn làm nguyên đĩa bánh cuốn có đủ rau thơm, rau sống (!), hành phi (7), kèm ly cà phê đá. Tôi khuyên gạt bỏ bớt những thứ chứa “mầm bệnh”, bạn cười: “Ăn có chết ai đâu mà”. Trên đường về, “dông bão” lùng bùng nổi lên, may ngang Phú Hữu có quán Gió, tạt vào trút bỏ “bầu tâm sự”. Đã thế còn hỏi: “Chả biết ăn gì mà Tào Tháo đuổi”?
Người Việt trong nước cập nhật khá nhanh nếp sống ngoại quốc, nhất là trang phục, áo quần đủ mốt, đủ màu. Có những nơi “chụp ảnh Hàn quốc, cắt tóc Hàn quốc v.v… Nhiều người bảo nhìn lên sân khấu (TV) mà ngượng. Thực lòng mà nói, thì đó là hậu quả tất nhiên của một nền giáo dục mất gốc, một nền giáo dục suốt bao nhiêu năm, mà cứ loay hoay mãi trong vũng lầy, không tìm được lối ra. Để cuộc sống sôi động, họ kéo nhau đi “giao lưu” la hét (ca nhạc). TV đã chiếu cảnh hàng trăm cô cậu tập trung “kêu gào” trước chợ Bến Thành. Nhiều lần tôi thử nghe những ca khúc họ “la hét”, mà thú thật chả hiểu gì. Nghe nhạc và lời lơ lớ kiểu thơ Bút Tre “... dở mu ra chào”.

Chơi cổ ngoạn.

Nhìn qua một góc khác, nhiều thú tiêu khiển thanh tao và trí thức cũng nẩy nở khá mạnh: Thú chơi cây, chơi đá, chơi gỗ lũa, chơi đồ cổ. Tôi không ngờ các môn này ngày nay vượt lên tầm cao như vậy. Có lẽ do thời kỳ người Việt được nhìn ra ngoài, người ngoại quốc được vào Việt Nam du hí, nên mọi sinh hoạt phát triển theo. Ngày trước tôi chơi cây, loại Bonsai lớn lắm cũng chỉ 1m50 đổ lại, nay có những gốc bồ đề, sanh si cao năm bảy mét. Giá cây nay lên năm bảy chục triệu là thường. Một bạn chơi cổ ngoạn ở đường Huỳnh Thúc Kháng (Nha Trang) mời tôi đến nhà, tôi thật sự không ngờ trong thời buổi nhốn nháo tranh giành này, lại có một lớp người nặng lòng mê say môn cổ ngoạn như thế. Đứng trước mấy tủ bày đầy các bộ sưu tập bình trà và bát đĩa cổ cùng nhiều thể loại khác, tôi tưởng mình đang lui về một thời đã qua thật xa. Điều bất ngờ hơn nữa, anh còn sưu tầm được những di vật, bút tích của một số tên tuổi như Nguyễn Tuân, Nguyễn Hiến Lê, Tam Ích, Võ Hồng v.v…

(Còn tiếp)
Trần Công Nhung
08 - 2010

(1). Xem bài nuôi chim trang 11 sách Buồn vui nghề chơi cây kiểng của tác giả in 2003
(2). Tiếng lóng “chai” là 1 triệu đồng.
(3). Hai mùa thay lông tức 2 năm (Nuôi chim trang 11 sách “Buồn Vui nghề chơi cây kiểng” của tác giả in năm 2003).
(4).Vũ ca xem bài Tiếng hót Sơn ca trang 53 sách đã dẫn.
(5). Nếu đem chuyện 2 điện thoại làm nổ trứng gà để chứng minh sự nguy hiểm khi dùng cell phone, thì họ sẽ cười như khi nghe chuyện ma.
(6). Ngày nay tiếng Việt được “chế biến” canh tân rất tài tình. Ngày xưa trại tù nay là trại “giáo dưỡng”, nghe rất tình cảm, văn minh. Súng của công an là “dụng cụ hỗ trợ”, “lái cái phương tiện” này đi chỗ khác nghĩa là lái chiếc xe này ra nơi khác. Tôi nghĩ là do có quá nhiều “quan chức tiến sĩ” (giấy) muốn chơi trội khác người, nên cứ đẻ bừa ra cách nói cao siêu, kỳ cục, rồi cứ bắt dân (trẻ con) nói theo hiểu theo, đến một lúc nào đó sự sai trái giả dối sẽ trở thành có nghĩa lý. Tôi vừa chọâp được một câu trên báo: “Nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng
và năng suất trong chế biến sản phẩm dạng màng sợi từ gạo”, đố ai biết nhà tiến sĩ nói gì? Bình dân học vụ nói: “Nghiên cứu cách làm bún, miến”. Nhưng nói dễ như thế thì uổng công “6 tháng” sách đèn tiền bạc để lấy bằng Tiến sĩ, phải nói khó mới là bản lãnh quan quyền.
(7). Hành phi, rau sống đã được báo trong nước mô tả ô nhiễm hàng đầu.

Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 10, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Thú tiêu khiển

Cập nhật lúc 5:53:13 PM - 22/10/2010

Tản mạn đường xa 11
(Tiếp theo và hết)

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Tuổi thơ thành thị.

Xã hội dù thế nào, chúng ta cũng thấy vẫn còn những tâm hồn trong sáng, những mẫu người mực thước, những tấm lòng đầy nhiệt huyết dám hiến thân cho công bằng lẽ phải, dù chỉ trong một vài “góc khuất” của cuộc đời. Nhưng khi ra đường, mọi người lại quên hết những gì cao quí để đuổi theo cuộc sống trước mặt. Đời sống thúc ép con người gia tăng tốc độ tối đa trong công việc (để có tiền), trong ăn chơi giải trí (vì ngày tháng qua mau, “Không chơi thiệt ấy ai bù”). Rõ ràng suốt ngày đêm ở quán hàng nghẹt khách từ sáng tới khuya, ăn uống ca hát, vui chơi, giải trí, thư giãn... Làm việc đầu tắt mặt tối, có tiền “phải chơi chứ”. Khủng hoảng kinh tế toàn cầu chẳng ảnh hưởng gì đến đời sống (ăn chơi) ở Việt Nam. Lớn nhỏ có món chơi riêng, nhưng tiền moi đâu ra thì không ai thắc mắc. Chắc chắn một điều, tiền kiếm không phải chỉ do sức lao động tự mình, mà còn nhiều cách khác để cuối cùng tạo ra nhiều tệ nạn xã hội: Cháu bóp cổ bà, con châm điện giết cha, trai gái yêu nhau rồi chặt người yêu thành nhiều khúc... (7) Xét cho cùng, mọi thứ thoát thai từ một nền giáo dục què quặt khiếm khuyết. Trên Vnexpress ngày 3-10-2010 có bài báo: “Không học thêm không được” có đoạn: Chờ đón con lúc 18g, anh H., phụ huynh có con học lớp 3 Trường tiểu học Nguyễn Văn Kịp, kể: “Từ đầu năm cô giáo chủ nhiệm đã nhắc tất cả HS phải tham gia học thêm tại nhà cô, nếu không sẽ bị điểm kém, lúc đó giáo viên không chịu trách nhiệm”. Hằng tuần, vào các ngày thứ Ba, Năm và Sáu, anh H. cho con đi theo cô giáo về nhà cô ngay gần trường. Ở đây, con anh được cô giáo ôn bài từ 16g30-18g, học phí 150.000 đồng/tháng”.

Tuổi thơ thôn quê.

Khi bị dồn nén về một khía cạnh nào đó, con người sẽ trở nên bất thường, sẽ nổi điên, sống bất cần luật pháp. Tiêu khiển là cần thiết, nhưng hay dở, nên hư, không phải từ mỗi cá nhân, mà từ xã hội. Trong một xã hội có kỷ cương luật pháp, có văn hóa, văn minh, con người đương nhiên dần dần trở nên hoàn thiện. Trong bài bút ký “Bên đời hiu quạnh” của ca sĩ Khánh Ly có đoạn: “… Nếu bây giờ có ai hỏi tôi rằng, tuổi trẻ Việt Nam ở Hải Ngoại làm gì. Xin thưa, chúng nó đang ngồi trong thư viện. Tuổi trẻ ở trong nước đang làm gì. Xin thưa, chúng đang hát karaoke. Dĩ nhiên không phải các em nhỏ ở đây đều ở trong thư viện, còn các em ở Việt Nam đi hát, hoặc đi chích hoặc ra trường rồi, nhưng đang đi lang thang xin việc làm...”. Ca sĩ Khánh Ly quên hai mục giải trí hàng đầu của trẻ em Việt Nam: Game và Chat, đây mới thực là thế giới của tuổi “Teen”. Dịch vụ Internet tràn đìa từ hẻm phố đến đường quê, mỗi tiệm vài ba chục máy, ít khi máy ở không. Có những lúc lỡ đường cần đọc điện thư (check mail), tôi phải gồng mình chui vào cái thế giới loi choi loắt choắt, để nghe những câu văng tục ê cả mặt, chửi thề điếc cả tai. Không hề thấy ai có lời khuyên bảo loại “thượng đế” này. Trong khi đó, một lớp trẻ khác khốn khổ suốt ngày, lang thang khắp nẻo để bán vé số, từ sáng sớm tinh mơ mãi tới tận đêm khuya. Tôi hỏi một bé 6 tuổi: - “Cháu bán một vé lời bao nhiêu?”. –“Dạ, một ngàn” – “Mỗi ngày bán được bao nhiêu vé?” – “Dạ, 40 vé”. – “Nhà có mấy chị em đi bán?” – “Dạ 3, cả ba mẹ nữa”. Tuổi thơ như vậy thì còn học hành gì. Càng xóa nghèo càng đói, càng xóa mù chữ càng kém văn hóa, càng thiếu văn minh. Đất nước anh hùng, rừng vàng biển bạc, mà xứ sở luôn luôn bị thế giới xếp hạng áp chót.
Trước (...), miền (...) chửi miền (...) đĩ điếm (quán bar), cờ bạc (vé số kiến thiết, cả nước mỗi tuần chỉ một kỳ); ngày nay không biết nên nói thế nào... Có nhiều “sản phẩm” dư thừa còn xuất cảng ra ngoại quốc.

Tuổi “teen” khóc M. Jackson.

Xã hội(...) ngày nay so với trước (...), riêng (...), đã có nhiều thay đổi; có nơi đổi thay vượt bậc, từ đường sá, cầu cống, cao ốc bin-đinh (building) thấy choáng ngợp. Điều lạ là trong khi “văn minh khoa học” lên đến tầm cao, thì giáo dục, y tế, và nhiều thứ “tế” đi xuống một cách đáng ngại. Ấy thế nhưng tình cảm của lớp thanh thiếu niên ngày nay, không phải lúc nào cũng chai đá, trái lại còn lãng mạn bi thảm không ngờ. Khi Mcihael Jackson qua đời, tuổi Teen Hà Nội đã kéo nhau ra công viên lập bàn thờ dâng hoa khóc M. Jackson còn hơn khóc cha, khóc mẹ. Có lẽ tình cảm của họ động đến thiên đình, nên trời cũng “khóc” theo đầm đìa. Nhìn đám trẻ sụt sùi dưới mưa mà đau lòng. Phải một nền giáo dục thiên tài, mới đào tạo được lớp rường cột nước nhà như vậy. Những suy sụp đạo đức, giáo dục không nghe quan chức nào có ý kiến, nhưng khi được tin một người Pháp gốc Việt (NBC) nhận giải thưởng Field, thì cả nước dấy lên phong trào tự hào, xúm nhau cho huy chương, tặng biệt thự.
Trong một show truyền hình trên đài VTV 4, bao nhiêu người lên sân khấu để vinh danh ca ngợi, để tự hào (ké) về nhà toán học. Trong hội trường ai cũng cười vui rạng rỡ, vỗ tay bôm bốp, nhất là vị ngồi cạnh NBC, cười hả hê tỏ vẻ sung sướng hơn cả người trúng giải. Thật vậy, nếu tinh ý sẽ thấy suốt buổi tung hô ca ngợi, nhà toán học cúi đầu tay chống trán như suy nghĩ (họ nói gì vậy), chẳng tỏ vẻ gì thích thú; miễn cưỡng vỗ “đầu 3 ngón tay”, chứ không vỗ nguyên bàn tay như mọi người.
Trước những suy đồi về đạo đức, trước những đau khổ về bất công của lớp dân ngu khu đen, hàng “trí thức” như vô cảm. Một đôi lần uống cà phê với bạn đồng nghiệp cũ, tôi có cảm tưởng ai cũng muốn tránh những dao động của cuộc sống chung quanh, dù chỉ để tỏ bày một chút xót xa đối với những người kém may mắn hơn họ. Họ hãnh diện và tự hào về mái nhà của mình, vợ con mình, đừng ai hỏi họ nghĩ gì về ngày mai. Thú tiêu khiển của tầng lớp này là khoe khoang của cải, khoe khoang sự nghiệp của con cái... Họ hả hê khi cho ai đó biết con họ vừa đậu vào đại học Y, vừa tốt nghiệp kỹ sư Nông nghiệp... nhà họ vừa lên lầu, họ vừa mua lại chiếc xe hơi ...

Giải lao thay giải trí.

Nhưng, nếu gần đám dân lao động “xe ôm”, “buôn chui bán nhủi”, “buôn thúng bán mẹt”... thì tha hồ nghe họ tả oán. Tất nhiên là tả oán kẻ không tên, người không tên chửi mới thỏa thích. Giới này biết đủ thứ “thượng vàng hạ cám”, họ nói oang oang không cần che đậy. Chính đây cũng là cách tiêu khiển của giới lao động nói chung. Giới này chỉ cần xị đế là có thể xả “stress” thoải mái. Trong khi đó hàng “đại gia” thì có trò tiêu khiển cao cấp, qua đường dây nóng. Ngày nay người ta thường nhắc đến “Hoa hậu chân dài”, với nhiều thứ hạng, giá cả khác nhau. Đi với chân dài phải có xe hơi xịn cỡ như “Cường đô la”(8). Một câu chuyện luân lưu trên mạng: “Xài vợ quá phí”, nói về một đại gia cưới 3 cô vợ hàng hoa hậu trong một năm. Ba tháng một đám cưới, chẳng khác gì người chơi hoa, hoa chưa tàn đã thay, vợ đang đẹp như tiên nga giáng trần đã vội đổi vợ mới. Phải thừ nhận thời đại hôm nay, con người Việt Nam (hàng đại gia), hưởng thụ dư thừa, tự do dư thừa, tiền bạc dư thừa, chẳng còn gì để than vãn kêu ca.
Khởi đầu, ai cũng đi tìm thú tiêu khiển để đời sống bớt căng thẳng. Nhưng, điều kiện đời sống, hoàn cảnh xã hội, lòng tham sân đã đẩy đưa bao nhiêu người vào vòng tù tội. Xã hội ngày một xấu xa, cũng chỉ vì tiêu khiển, thư giãn tí thôi. Một hình ảnh dù bảo thủ cách mấy, cũng khó lòng che đậy như hình ảnh của những nhân vật tai mắt (...) mới đây (9). Nếu nhìn với con mắt đạo đức, thì phán thế nào cho êm! “Giấy rách phải giữ lấy lề”, lề còn nát hơn thì giữ bằng gì? Tội danh như vậy mà hình phạt chỉ: “Đề nghị ngưng chức”. Trong lúc tại các nước đế quốc tư bản, một anh Thị Trưởng say rượu lái xe bị bắt, thì tự động xách cặp về vườn. Lại có người cho rằng: “Truyền thống” dân ta sống có tình có nghĩa,nên lúc nào cũng nhẹ tay. Chỉ có bọn phản động bố láo, thì phải thẳng tay dạy bảo chúng tới nơi tới chốn. Có thế chúng mới nên người”.

Trần Công Nhung
08 - 2010

source

Vien Dong Daily

Hình Ảnh Sài Gòn 1965-1975

2010-10-13T23:46:00.000-07:00

08-04-2010 09:00 PM #1
~~I am me~~
Xem Hồ Sơ
View Forum Posts
View Blog Entries
View Articles

Thành viên bị khóa nick vĩnh viễn
Ngày gia nhập
Dec 2009
Nơi cư ngụ
Nơi tôi sinh ra Hà Nội
Bài gửi
371
Cảm ơn
204
Được cảm ơn 630 lần trong 233 bài viết
Tủ sách biển Đông
1
Uploads
0
[Tư liệu]Hình Ảnh Sài Gòn 1965-1975(Kỉ niệm 30-4 gải phóng Miền Nam)

Em k Biết viết vào box nào nếu nhầm mod chuyển dùm na

1/bản đồ Sài Gòn cũ:

2/ Toàn cảnh Sài Gòn ngày xưa:

3/ Các ngôi nhà lớn tại Sài Gòn cũ:

4/ Đường phố Sài Gòn xưa:

Complete! And ... Đau cả tay
Các bác xem thấy hay thì thanks ủng hộ em phát nhé !!
08-04-2010 09:02 PM #2
~~I am me~~
Xem Hồ Sơ
View Forum Posts
View Blog Entries
View Articles

Thành viên bị khóa nick vĩnh viễn
Ngày gia nhập
Dec 2009
Nơi cư ngụ
Nơi tôi sinh ra Hà Nội
Bài gửi
371
Cảm ơn
204
Được cảm ơn 630 lần trong 233 bài viết
Tủ sách biển Đông
1
Uploads
0
Tiếp theo nè
5/Hình Ảnh Gái Sài Gòn:

Em này hình như k mặc áo trong na

6/ Binh lính Sài Gòn ngày xưa:

7/Máy bay và sân bay ngày xưa:

09-04-2010 11:04 PM #21
Isamu
Xem Hồ Sơ
View Forum Posts
Tin nhắn riêng
View Blog Entries
View Articles

Thành viên kỳ cựu
Ngày gia nhập
Feb 2010
Bài gửi
845
Cảm ơn
2.410
Được cảm ơn 3.035 lần trong 923 bài viết
Tủ sách biển Đông
0
Uploads
0
6.
09-04-2010 11:08 PM #22
Isamu
Xem Hồ Sơ
View Forum Posts
Tin nhắn riêng
View Blog Entries
View Articles

Thành viên kỳ cựu
Ngày gia nhập
Feb 2010
Bài gửi
845
Cảm ơn
2.410
Được cảm ơn 3.035 lần trong 923 bài viết
Tủ sách biển Đông
0
Uploads
0
52.

53.

54.

55.

56.

57.

58.

source
http://hoangsa.org/forum/showthread.php?t=27675&pagenumber=

Sài gòn cưới hỏi

2010-10-13T19:58:00.000-07:00

August 27, 2010

Sài gòn cưới hỏi

NGUYỆT HẠ/Việt Tribune

Nghe các cụ kể lại, ngoài Bắc, trước năm 1954, cưới hỏi phải qua nhiều “cửa”. Nào là thách cưới, coi mắt, so tuổi, nạp lễ… Mùa nào thức ấy, đi sêu tết mòn đường chết cỏ mới được “đưa nàng về dinh” bằng lễ nghinh hôn trang trọng. (Lắm đoàn khi rước dâu, đến ngõ nhà gái còn bị các em cô dâu chăng dây tơ hồng “đòi tiền mãi lộ”). Đám nào tân thời thì chú rể mặc tây, cô dâu áo dài, ôm bó hoa, có bạn phù dâu, phù rể đi kèm. Cỗ cưới chủ yếu nấu và đãi ở nhà. Nếu là gia tộc lớn, danh giá, chức sắc, cỗ có khi mời cả làng, cả hàng tổng, hàng tỉnh về dự. Cưới thường tránh tháng Bẩy âm lịch vì cho là tháng Ngâu Vầy (tích Ngưu Lang – Chức Nữ bị trời rẽ duyên, mỗi năm chỉ tháng bảy mới cho gặp mặt, vợ chồng khóc thảm thiết, nước mắt rơi xuống thành mưa Ngâu). Thời điểm thuận tiện nhất cho chuyện cưới hỏi là vào cuối năm, thời tiết khô ráo mát mẻ, mùa màng thu hoạch xong, việc buôn bán làm ăn có phần rủng rỉnh

Cưới “đi”, cưới “chạy bầu”

Thời nay, chuyện cưới hỏi nhanh chóng và đơn giản nhiều. Lắm khi cha mẹ, họ tộc bị tước quyền quyết định từ đầu. Thậm chí nhiều vị còn sống sờ sờ nhưng trong đám cưới con phải làm khách mời, ngồi ngậm ngùi xem các “diễn viên” đóng thế. Đó có thể là đám cưới xuyên quốc gia giữa “em gái vườn quê, cuộc đời trong trắng” với các ông Đài Loan, Hàn Quốc già khú, ngớ ngẩn, bất toàn. Trước cưới hỏi, yêu thương không có, xem tuổi không có, càng không có sêu tết lôi thôi. Cần nói thêm, năm bẩy năm trước phong trào lấy chồng nước ngoài rộ lên ở Hải Phòng, An Giang, Cần Thơ, tới nay vẫn không hề giảm bớt.

Đám cưới của công nhân lò gạch. Nguyệt Hà/Việt Tribune

Muốn thấy các “đôi đũa lệch” Việt- Hàn, Việt- Đài diễn cảnh âu yếm trước ống kính chuyên nghiệp của ê kíp chụp ảnh, chỉ cần đứng trước nhà thờ Đức Bà, đi ngang nhà hàng Chợ Lớn, đến khu du lịch Suối Tiên, Đầm Sen, Thảo Cầm Viên. Đám cưới loại này, thực chất là đám bán con, luôn đãi ở nhà hàng. Đằng trai thường chỉ có chú rể, người thông ngôn, bà mai và đám bảo kê. Đằng gái đông hơn một chút. Ăn uống xong, cha mẹ về xứ, con về khách sạn.. nộp mình. Tiền bạc, vòng vàng phần lớn bị đám cò mồi chặn lại. Cô gái chỉ có hai bàn tay không. Ngôn ngữ bất đồng, không tình yêu, không thông cảm. Mấy ngày ở khách sạn là đủ mấy ngày bị đè, bị đánh dã man. Cho tới ngày ra sân bay, chủ “đường dây” (kiêm môi giới) và đám tay chân luôn kè kè bên cha mẹ cô gái, dọa sẽ có “biện pháp mạnh” nếu cô không chịu lên máy bay. Đó là tâm sự của cô gái quê An Giang, 22 tuổi, tên KH, khai với công an, ngay sau khi trở lại khu làm thủ tục để xin hủy chuyến bay CI 784 của hãng China Airlines đi từ sân bay Tân Sơn Nhất sang Đài Bắc hôm 25 tháng 4 vừa qua. Những lời khai đầy nước mắt của cô gái, một lần nữa cho thấy nạn “chảy máu cô dâu” ở Việt Nam vẫn hết sức đáng quan ngại!

Không thê thảm như những đám cưới xuyên lục địa, chỉ phải mỗi tội nghèo rớt mùng tơi rơi nước mắt, là đám cưới của những đôi bạn cùng lớp, cùng trường, cùng tổ đội sản xuất, cùng ca kíp nhà máy xí nghiệp. Mới lớn lên, đã phải ra đời bương chải, họ không có nhiều cơ hội mở rộng tầm mắt, tìm bạn bốn phương mà dễ dàng chấp nhận “trâu ta ăn cỏ đồng ta”, có điều “cỏ” phải “khuyến mãi”, cho “trâu” thử trước. Ngon, mới tiến tới, không thì húc như trâu húc mả, rồi biến. Ai không biết thân con gái, “khôn ba năm, dại một giờ”, nhưng biết là một chuyện, giữ được lại là chuyện khác. Nhiều cô, sau khi “dại một giờ, đành phải cưới “chạy bầu” với nhiều thua thiệt, rẻ rúng.

Một quang cảnh về dịch vụ chụp ảnh đám cưới trên đường phố Hà Nội, Việt Nam ngày 26 tháng 8, 2010. HOÀNG ĐÌNH NAM/AFP/Getty Images

Lấy thu bù chi, còn tí ti làm vốn

“Bọn em quen từ hồi đại học. Sau khi “đại đăng khoa”, đi làm dành dụm mấy năm trời, vẫn chưa lo nổi “tiểu đăng khoa”. Cha mẹ hai bên đều thanh bạch, đâu yểm trợ được đồng nào.”
Nghe tâm sự của thầy giáo trẻ Kính Quốc, kẻ viết bài cám cảnh, đọc cho nghe bài thơ “Mầu tím hoa sim” của Hữu Loan với mô hình cưới tiết kiệm tối đa “Ngày hợp hôn nàng không đòi may áo cưới… Tôi ở đơn vị về, đôi giầy đinh bết bùn hành quân.. Cưới nhau xong là đi”.
Quốc xua tay. Sau một tuần nằm “vắt chân lên trán, tư duy”, cuối cùng anh ta quyết định chọn mô hình cưới to, mời đông, “lấy thu bù chi, còn tí ti làm vốn”.

Cách này chẳng mới mẻ gì, vì nhiều người Sài Gòn quen biết rộng, thanh thế lớn cũng hay áp dụng. Một văn sĩ có dịp dự vài đám cưới con chủ tịch huyện, em hiệu trưởng, cháu tổng giám đốc, ca sĩ ngôi sao, đã cho kẻ viết bài bảng giá đám cưới: 20 đô la ở nhà hàng không tên tuổi, gấp đôi nếu ở Phong Lan, Đồi Sao, Hoa Sứ, Đồng Khánh, còn Novotel, White Palace, New World.. thì 500 đôla. Dĩ nhiên, những đám cưới hoành tráng này, chủ nhân chẳng lỗ vốn bao giờ.
Những tưởng mô hình cưới to, mời đông chỉ thịnh hành ở Sài Gòn, không ngờ Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tầu, Long An.. cũng “quán triệt sâu sắc”. Có dịp đi qua “con đường đám cưới” trong khu công nghiệp Sóng Thần, kẻ viết bài đếm được gần chục cặp cô dâu chú rể cùng lúc dàn hàng ngang phía trước nhà hàng Kim Phượng, Đồng Khánh. Anh Vinh, thợ chụp ảnh cưới trong nhà hàng cho biết đó là đám cưới các công nhân ngụ cư. Gia đình đôi bên ở Thanh Hóa, Sóc Trăng, Quảng Ngãi xa xôi, ít khi vào chung vui đông đủ. Có cặp phải nhờ chủ nhà trọ, chủ tiệm, cả chủ xe ba gác đóng vai “người lớn”. Đặt hai chục bàn tiệc, loại bét nhất cũng 800.000 đồng một bàn. Nếu khách đông, mỗi người mừng 100.000 đồng thì “trúng quả”. Nếu khách thưa thớt thì lỗ sở hụi. Bởi vậy, tổ chức cùng ngày, cùng giờ, đãi cùng nhà hàng, cặp nào cũng phải ra “đứng đường” đón khách, tránh cặp khác cướp khách của mình.

Trả lời thắc mắc sao không đãi vào ngày giờ khác, chỗ khác mà “chui” chung một chỗ cho rắc rối, một cô gái, năm ngoái từng khoác áo cô dâu, cho biết do phụ thuộc vào công ăn việc làm trong công ty xí nghiệp, cả tuần chỉ nghỉ được mỗi chủ nhật. Bất kể đó có phải ngày tốt, ngày hợp tuổi hay không cũng phải làm. Làm ngày khác bạn bè không đi được. Trong một khu công nghiệp, thường có vài nhà hàng chuyên tiệc cưới. Ai cũng từng ít nhiều đi dự tiệc cưới tại đó. Tới phiên mình cũng tới đó đặt bàn. Kiếm chỗ xa hơn chưa chắc đã rẻ, mà đâu biết chỗ nào mà kiếm (!).

Cái đinh của tiệc cưới nào cũng vậy, thường tập trung vào sự trẻ đẹp của cô dâu. Biết vậy, nên dù là công nhân lò gạch hay công nhân may túi xách thì trong ngày trọng đại nhất đời mình các cô đều muốn trắng da dài tóc, vóc dáng trang đài. Dịch vụ biến lọ lem thành công chúa do vậy trở thành quan trọng bậc nhất bậc nhì. Một chiếc áo cưới kiểu tây phương bằng voan nhiều lớp, màu trắng, hình chữ A, ở thành thị phải trên một triệu đồng. Mỗi cô dâu cần ít nhất ba áo kiểu đó mặc thay đổi khi đãi tiệc, thêm một áo dài gấm đỏ mặc lúc làm lễ. Chưa kể quay phim, chụp ảnh ngoài trời, tùy bối cảnh mà trang phục, đạo cụ sẽ gia giảm ít nhiều. Nhóm Thanh, chuyên chụp ảnh cưới ngoài trời ở tỉnh Đồng Nai cho biết nhóm nào cũng gồm năm người, một nguời chụp chính, một ngưòi phụ đèn, kéo dây, che dù, hai người xách đạo cụ, trang điểm cô dâu, một người lái xe. Muốn chụp ảnh thắng cảnh, ví dụ thác Giang Điền, anh phải mua vé cổng cho cả đoàn, tính luôn cô dâu chú rể, gần một triệu đồng một lần. Công nhân nghèo không mấy người dám làm album cưới, chỉ nhờ chụp vài chục tấm hình đãi tiệc với giá 7.000 đồng một tấm. Nhiều khi không nỡ lấy tiền, cho luôn.

Theo chân anh Thanh, trong vai thợ phụ, kẻ viết bài đến lò gạch P. Lộc, tỉnh Bình Dương, tận mắt chứng kiến một đám cưới nghèo. Trong sân phơi gạch tạm lấy làm chỗ che bạt đãi tiệc, cô dâu chú rể đứng cùng cha mẹ, bạn bè (cùng làm chung lò gạch). Ai cũng mặc trang phục chắp vá, thuê mượn, mặt mũi đen đúa, dãi dầu. Chú rể mới xong việc chụm lò, xỏ vội đồ cưới, lê dép lẹt quẹt ra đứng cạnh cô dâu. Nhìn cô gái xúng xính áo cưới sang trọng ai biết là áo thuê hai trăm ngàn, cộng một trăm ngàn “đổi trắng thay đen” cho làn da và mái tóc cháy nắng. Khi tiệc tàn, cha chồng móc túi cho “vợ chồng bay” 100.000 đồng (sáu đô la). Không chịu thua sút, cha mẹ vợ cũng dúi tận tay “sắp nhỏ” hai trăm ngàn (hơn 10 đôla) làm vốn. Nhìn bộ hình cưới đủ cảnh ôm nhau tình tứ trên đồi thông Đà Lạt, giỡn sóng ngoài biển Phan Thiết, chèo ghe trên sông nước Bến Tre, kẻ viết bài không khỏi phục tài thợ ảnh. Chỉ vài thao tác chụp, ghép, sửa ảnh, họ đã thực sự mang lại niềm vui to lớn cho những kẻ chẳng biết đâu khác ngoài môi trường lao động cực nhọc hàng ngày của mình.

Sau đám cưới, mọi việc của những người hôm qua còn là tình nhân, hôm nay đã là vợ chồng, thường không đẹp như mong ước. Đối diện với khoản chi đám cưới lớn hơn tiền mừng, những khác biệt trong thói quen sinh hoạt, những âm mưu, thất bại trong chuyện gối chăn.. trăm thứ đau đầu khiến nhiều cặp nhanh chóng keo rã hồ tan, thậm chí ngồi bóc lịch trong tù hay ra nằm nghĩa địa.

Kẻ viết bài, từng biết một tình trạng dở khóc dở cười như vậy. Hai em Nga và Lộc, hồi học phổ thông, vốn “tình trong như đã”, nhưng do Lộc quá nhát, chẳng dám ngỏ lời, đành gửi tình thơ cho mây ngàn bay. Sau gần hai mươi năm, nhờ chương trình phát trên ti vi, họ gặp lại nhau. Nàng nay đường đường là doanh nhân ngành gỗ. Chàng cũng là chuyên viên ngân hàng. Lập tức chàng chữa bệnh nhát gan hồi xưa của mình bằng câu hỏi hữu ý “Bạn cũ rảnh không? Rảnh. Còn anh? Cũng rảnh.” Vậy là hai kẻ rảnh rỗi hè nhau làm… đám cưới, mời thầy cô cũ, bạn bè cũ “làm một trận đã đời”. Bữa tiệc đang vui, bỗng xuất hiện một sư tử Hà Đông, dắt theo thằng nhỏ có gương mặt “sao y bản chánh”. Vậy là….

Bởi thế, hầu hết những người ít nhiều liên quan tới cưới hỏi như cha xứ làm phép cưới, tiệm cho thuê đồ cưới, nhà xã hội học giảng dạy văn hóa cưới, thẩm phán ngồi xử ly hôn.. .đều có chung nhận xét cưới hỏi là chuyện trọng đại nhất đời người, là loại lễ hội đặc biệt, in đậm dấu ấn văn hóa truyền thống. Không nên đùa giỡn, coi thường, đi tắt, bỏ qua những quy định pháp luật, những nghi lễ cưới xin. Bất đắc dĩ lắm mới phải cưới nhiều lần hoặc không lần nào, còn nói chung, nên nghiêm túc, cẩn trọng với chuyện chung thân đại sự. Mọi toan tính, biểu hiện lệch lạc như thách cưới, tảo hôn, cưới giùm, cưới tắt, cưới chạy, cưới “đi”… không sớm thì muộn, đều rước lấy hậu quả. Khổ chẳng phải một người mà còn lây cả nhà, cả con cháu đời sau.

Trong ca dao, những bi kịch cưới được diễn tả ý nhị mà vẫn hết sức đắng cay:
Từ khi còn ở với cha.
Cái nón tiền rưỡi, quai ba mươi đồng.
Bước chân về tới nhà chồng.
Cái nón một đồng mà buộc quai mo”.
Cô gái đành chịu cảnh
“Bây giờ kẻ thấp người cao,
Như đôi đũa lệch so sao cho bằng” với anh chồng hãy còn thò lò mũi, “mùa đông tháng giá nó nằm co trong lòng”. Cha mẹ nào nghe thấu tiếng con gái khóc than “Tham giầu đã thấy giầu chưa, bữa cơm nước mắt như mưa tháng Mười

Hôn nhân như vậy, quả là ác mộng. Tiếc thay, ác mộng nọ, thời hiện đại vẫn nhiều. Và những “người lớn”, người trẻ sắp cưới nhau, sắp dùng đám cưới làm mồi bẫy nhau, dĩ nhiên đều chẳng thèm một lần dở lại ca dao.[NH]

source

Viet Tribune Online

Sài Gòn và ‘hàng ngoại’ ngày nay

2010-09-27T23:33:00.000-07:00

Sài Gòn và ‘hàng ngoại’ ngày nay
Sunday, September 26, 2010

Sài Gòn Cô Nương/Người Việt

Hệ thống siêu thị Metro đã làm ăn ở Việt Nam, trong đó hầu hết là hàng ngoại. (Hình: Hoàng Ðình Nam/Getty Images)

“Hàng ngoại” là cách gọi các loại hàng ngoại quốc vào VN bằng con đường nhập cảng chính thức đi qua hàng rào quan thuế, hoặc lậu thuế bằng cách luồn lách qua biên giới, qua hàng xách tay...

Nhiều nhất là hàng tiêu dùng, hàng kim khí điện máy, thực phẩm đóng gói, vải vóc quần áo,... chiếm lĩnh hầu hết thị trường VN. Gần đây, nổi bật ô tô, xe gắn máy, điện thoại iPhone,... ồ ạt tràn vào VN. Nhiều nhãn hiệu cao cấp nước ngoài về quần áo, mỹ phẩm, đồng hồ... cũng xuất hiện nhan nhản khắp nơi. Hàng xa xỉ giá cao vọt hẳn nên rất ít người với tới như: Ðồ chơi trẻ em giá từ vài trăm ngàn đến bạc triệu, quần jean hơn một triệu... nằm ở siêu thị sang trọng dành cho số ít người giàu nơi mà ngay cả dạo chơi, “hóng mát,” người nghèo cũng không dám bước chân vào.

Vừa túi tiền hơn là hàng Thái lan, Ðài loan, Indonesia... Những xứ láng giềng này không những cung cấp hàng hóa giá thấp mà còn rất phong phú đủ mọi thứ không thiếu thứ gì. Nhiều nhất từ Ðông Nam Á do vị trí láng giềng gần gũi, không tốn nhiều thời gian, công sức vận chuyển là hàng Mã Lai, Singapore, Hongkong...

Hàng Thái Lan, Trung Quốc có mặt ở Tịnh Biên (An Giang), hàng Trung Quốc tung hoành độc chiếm chợ Tân Thanh (Lạng Sơn), hàng Thái, Lào, Trung Quốc ở cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh)... Tuy nhiên điểm mặt khắp nơi bán sỉ, bán lẻ thấy ngay áp đảo là hàng Trung Quốc.

Vì sát kề một bên nên hàng Trung Quốc dễ dàng vào Việt Nam đâu có cần phải làm thủ tục xuất nhập khẩu. Cứ đường bộ mà đi. Chợ biên giới được chính thức lập ra. Bên cạnh đó, đoàn quân cửu vạn hàng ngày kìn kìn thồ, vác theo mọi ngõ ngách lối mòn, cắt rừng, băng núi chuyên chở hàng lậu hàng trăm tấn mỗi ngày.

Hàng Trung Quốc trước kia gọi là Trung Cộng tức hàng Tàu không thiếu thứ gì. Ðồ chơi của con nít trừ hàng cao cấp Lego, búp bê Barbie... dành cho số ít khá giả và hàng VN là vài món đồ chơi bằng gỗ, bằng nhựa đơn điệu, màu sắc xám xịt không thể nào trụ nổi với cơn bão táp đồ chơi Trung Quốc. Từ cửa tiệm lớn đến tấm bạt dã chiến trải dưới đất ở mọi ngôi chợ chồm hổm đều bán hàng Tàu: từ hàng kim khí điện máy: TV, đầu máy cassette, bàn ủi, radio... đến hàng gia dụng: bộ ly tách, chén đũa, đèn pin... cho tới... hạ cám: dép, guốc, tất vớ, tăm xỉa răng... thảy đều hàng Trung Quốc.

Cứ đi ra ngoài đường nhìn quanh chẳng có món hàng nào bày ra trước mắt mà không dán nhãn “Made in China.”

Hình thức hàng ngoại lại rất hấp dẫn: vừa nhẹ, vừa đẹp, vừa xinh, vừa gọn... Ngoài đường hầu như không còn thấy ai mặc quần áo vá. Bà hàng cá “lên” áo hai dây đính hột đá, ông vé số áo pull Cá sấu, cô bồi bàn quần xệ... nếu không phải quần áo cũ SIDA vài ngàn một chiếc thì đều là hàng Trung Quốc. Bộ đầm xòe màu mè kết ren đính hột dành đi đám giá hơn trăm ngàn, áo gió trời lạnh nhún bèo xinh xắn chỉ ba chục ngàn... cũng là hàng Tàu. Hàng Tàu rẻ không thể tưởng tượng được. Với dân số một tỷ ba, giá nhân công thấp và tính cần cù nhạy bén kinh doanh. Nhiều người Việt không sản xuất trong nước mà sang Trung Quốc đặt hàng. Số lượng ít mấy họ cũng làm, mẫu mã thay đổi mấy cũng chịu và giá nào cũng ừ...

Chủng loại hàng hóa phong phú, giá rẻ mạt, rẻ còn hơn cho nhưng đúng là “tiền nào của nấy,” chất lượng hàng Tàu luôn bị mang tiếng.

Chị Linh đi du lịch phía Bắc. Tận dụng cơ hội đến khu chợ biên giới nổi tiếng bán hàng rẻ. Bà bạn dặn dò kỹ lưỡng:

“Chị không biết coi máy móc chớ mua TV, cát-sét làm chi, bây giờ đang mùa mưa, cứ mang về mấy chục cây dù đi mưa với một rổ điện thoại di động nhét dưới thùng xe, đâu có sợ choán chỗ. Mấy thứ đó thông dụng ai cũng cần, lúc nào cũng hút hàng, coi như mình gỡ tiền tàu xe du lịch...”

Các loại “hàng Tàu” nhập lậu với giá rẻ mạt. (Hình: H.A/Người Việt)

Ghé chợ biên giới Tân Thanh. Chị Linh thấy người ta mua sắm như điên mà hoa cả mắt. USB dung lượng 2G bốn chục ngàn đồng, dù mười lăm ngàn một cây. Bà bạn quân sư thật chí lý, kẹt là chị không có máu buôn bán nên cứ ngắm nghía hết hàng này đến hàng khác rồi... thôi. Về tới Sài Gòn mới hú hồn vì USB thì câm điếc, còn dù long gọng vứt thùng rác nguyên bó. Riêng mền bông Trung Quốc giá trăm ngàn một chiếc, về tới Hà nội giá đã tăng trăm ba, hí hửng dùng được hai tuần thì mền bung chỉ, toạc vải, bông rơi lả tả vứt đi thật tiếc người ta bỏ bao nhiêu công để làm nên những món hàng dối gạt như vậy.

Ðúng là Trung Quốc chuyên sản xuất những loại hàng đẹp mã nhưng chất lượng không phải chỉ xấu mà còn nguy hại cho sức khỏe: Xe gắn máy gãy cổ, đũa gỗ gây ung thư, dép cao su đi trong nhà khiến lở loét da, đồ chơi trẻ có nồng độ chì cao, vải gây dị ứng da, cả giày cao cấp do Trung Quốc làm nhái giày Ý cũng có thể gây bệnh ung thư phổi... Cuối năm ngoái, hơn hai chục giáo viên và học sinh ở Thanh Hóa bị ngộ độc hóa chất trong đồ chơi “hạt nở” của Trung Quốc. Dị ứng, viêm da là những ca thường gặp ở bệnh viện Da Liễu và Nhi Ðồng từ hàng hóa Trung Quốc.

Thức ăn “Made in China” cũng đặc biệt: Lẩu Tàu một gói nhỏ sáu ngàn đồng nấu được cả nồi nước dùng, vừa ngọt như hầm nhừ mấy ký xương vừa hít hà thơm điếc mũi nên không phải chỉ các bà nội trợ mua về nấu nướng, mà cả hàng quán từ vỉa hè cho chí tiệm ăn nhà hàng lớn đều mua về dùng, giá sỉ còn rẻ dữ dội hơn; Sudan là chất nhuộm công nghiệp được chứng minh gây ung thư cho chuột và thỏ được dùng trong son môi, trong tương ớt, bột ớt, trong thức ăn gia cầm khiến trứng có màu đỏ thắm tuyệt đẹp; trái cây cam quýt lê táo “trường sinh” bày bàn thờ hương nến, thời tiết nắng oi nóng nực cả tháng trời vẫn đẹp mơn mởn, bổ ra ăn vẫn giòn ngon, chừng hai tháng... trở lên mới hỏng bên trong nhưng bên ngoài đúng là “bất tử,” màu sắc không hề suy suyển. Hoành thánh là món ăn đặc sản của người Hoa cũng có thuốc trừ sâu trong đó, kem đánh răng chứa chất diethylene glycol (DEG) cao gấp năm mươi lần hàm lượng an toàn cho phép đã gây tử vong người ...

Bà Hà xách giỏ ra chợ cẩn thận hỏi cà rốt củ nào trồng ở Ðà Lạt, củ nào xuất xứ Trung Quốc. Người bán trả lời dễ ợt nhìn là biết liền, củ cà rốt sạch sẽ, mập mạp, hồng hào đẹp như trong phim hoạt họa đích thị hàng Trung Quốc; còn củ nào quắt queo, đầy mắt, đầy rễ, đất đỏ dơ bám đầy mình là hàng Ðà Lạt. Cho nên ai chọn củ cà rốt èo uột mới là người... sành ăn! Riêng trứng nhìn bằng mắt chịu thua, quả nào nhìn cũng giống nhau.

Nếu thích “chưng” vẫn dùng hàng Trung Quốc. Anh Tài giáo viên thương thằng con sáu tuổi dữ lắm bấm bụng mua một chiếc máy bay điều khiển tự động giá một trăm ngàn. Giá đó khá cao nên máy bay nhìn đẹp lắm, màu trắng bạc, từng chi tiết tỉ mỉ đẹp không chê vào đâu được. Chỉ có điều vừa cất cánh lên đúng nửa thước thì rớt phịch xuống, văng bánh xe nằm thẳng cẳng dưới đất. Sau lần cất cánh duy nhất đó, chiếc máy bay chui thẳng vào nằm luôn trong hangar là chiếc tủ búp phê kê ngoài phòng khách.

Bởi “mất uy tín” quá nên hàng Trung Quốc phải nhái các nhãn hiệu khác. Ông Ất xem quảng cáo trong TV máy hút bụi Tây Ban Nha khuyến mãi với giá cực rẻ, được dịp ít tiền dùng món đồ xa xỉ nên ông bèn điện thoại đặt mua ngay. Nhân viên giao hàng đến nhà gặp hôm cúp điện.

Theo đúng tinh thần “vọng ngoại” miễn hàng của Tây, không phải hàng ta đương nhiên là thứ tốt nên ông trả tiền ngay, khỏi chờ thử. Nào ngờ, tối đến có điện, thì máy đứng ỳ ra chẳng thèm hắt hơi lấy một tiếng. Cả nhà săm soi tìm mãi mới lòi ra hàng chữ “Made in China” ở góc kẹt chiếc máy. Ðiện thoại hỏi thì được hãng trả lời hàng Tây Ban Nha nhưng sản xuất bên Tàu.

Ngoài ra đồ chơi Trung Quốc dán nhãn Singapore, xe gắn máy Tàu nhái hàng Nhật, nào là: Waver, Dreamer, Hongda... Mới nhác qua tưởng Wave, Dream, Honda... Người đi loại xe này nâng xe như nâng trứng, hứng như hứng hoa, chạy nhẹ nhàng, tránh dằn xóc, vì đã từng nhiều trường hợp sứt càng gãy gọng gây tai nạn, thương tật. Giá xe chỉ bằng một phần ba xe chính hãng, không đủ tiền mua xe thật thì người ta đành đi chiếc xe nhái cho nó... đỡ ghiền vậy.

Trước kia, trẻ con bú sữa đặc có đường nếu con nhà nghèo hoặc Dielac trung bình hay Guigoz nếu nhà khá khá. Khoảng chục năm lại đây, đời sống thị dân khá lên, lại có chính sách mỗi nhà chỉ có một đến hai con nên dân có tiền thi nhau đi mua sữa ngoại để chứng tỏ đẳng cấp. Sữa càng đắt càng tốt, trẻ càng thông minh. Sữa nhiều tiền tới đâu, trẻ thông minh tới đó!

Bây giờ nhiều hãng sữa tha hồ lựa chọn. Rồi sữa F. 1 dành cho bé từ 6 tháng đến 8 tháng, F. 2 cho bé từ 8 đến 10 tháng, F. 3 từ 10 đến 12 tháng... Rồi cạnh tranh nhau nhau hàng sữa này có thêm chất DHA, ARA làm cho trẻ thông minh, học giỏi, chất Prebiotic giúp tăng cường hệ tiêu hóa, chất Palatinose làm cho bé học hỏi không ngừng, Omega 3, Omega 6 cho trẻ năng động...

Sữa vẫn uống thường ngày vẫn tưởng là xuất xứ từ các nước chuyên nuôi bò sữa như Úc, Hà Lan, Ðan Mạch... tới bây giờ mới té ngửa là lắm khi sữa Úc nhập từ... Bắc Kinh. Giờ thì vụ sữa Trung Quốc gây sạn thận mới tá hỏa. Sữa của họ bị phát hiện nhiễm melamine, một loại hóa chất vốn chỉ dùng cho việc sản xuất chất dẻo và phân bón. Sữa Trung Quốc vào được lãnh thổ VN mới bắt đầu biến hóa. Thời buổi này bao bì là chuyện nhỏ nên ruột là sữa Trung Quốc đâu có ai biết, còn hộp thì muốn sao được vậy. Các kho chứa đầy bao sữa bột Trung Quốc chiết ra hộp thiếc dán nhãn. Người tiêu dùng chuộng Made in... nào thì người bán dán nhãn Made in ... đó. Toàn là Made in New Zealand, Made in Australia, Made in Holland...

Nhiều kho chứa bột sữa Tàu có date tháng 9, 2008 giờ này còn ở trong kho, đến lúc ra thị trường bán lẻ thì chắc chuyển lên thành date tháng 9, 2010 !!!

Hàng ngoại là vậy nhưng hàng hóa VN chẳng thèm nhúc nhích chớp lấy thời cơ. Khó đổ tại cho tâm lý sính hàng ngoại của người dân khi hàng nội kém về chủng loại, số lượng lẫn chất lượng. Cho nên chất lượng kém cỏi mấy hàng ngoại vẫn bình chân như vại và hàng Việt Nam khoanh tay nhìn...

source

NGUOI-VIET Online

Chùa Tà Cú Phan Thiết

2010-09-10T17:11:00.000-07:00

Chùa Tà Cú Phan Thiết

Cập nhật lúc 8:33:17 PM - 03/09/2010

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

(Tiếp theo và hết)

Tượng Tổ Hữu Đức

Toàn bộ ngôi chùa đang thời kỳ thi công tái thiết. Chánh điện 3 tầng mái, khu nhà đông nhà tây hai tầng mái, sau chánh điện là nhà Tổ. Tất cả đồ tế tự, tượng ảnh đều dời về ngôi nhà tạm bên hông. Tuy thợ thầy đang làm việc, mà chùa vẫn yên tĩnh, tôi vào nhà phụ lễ Phật. Có hai bà huơ huơ hai bó nhang trên tay miệng lẩm bẩm cầu xin, khói tỏa mịt mù(8). Chờ hai bà ra, tôi lẳng lặng đảnh lễ mà không thắp nhang. Vừa cúi đầu lạy thì nghe tiếng chuông trên bàn Phật vang lên, tôi giật mình, thẳng người lạy thứ hai, tôi thấy một vị Tăng trong bộ áo lam đang thỉnh chuông. Lúc tôi hoàn tất ba lạy, thì vị Tăng cũng vừa quay lui khuất sau bàn thờ. Lễ Phật thường có thỉnh chuông, hoặc tự mình, hoặc do người khác giúp. Tôi vòng ra nhà sau có ý tìm gặp nhà sư để hỏi đôi điều.

Nhìn xuống chân núi Tà Cú

Mái chùa Tà Cú

Thầy Minh

Sau gian thờ Phật là nhà nghỉ của chùa. Tôi đang tần ngần có ý dò xem, thì nhà sư lúc nãy bước ra; nhà sư còn trẻ tướng người đạo mạo chững chạc. Tôi định chào hỏi vài câu rồi đi, nên không ngồi xuống ghế; nhưng Thầy cố nài, tôi đành ngồi xuống:
- Thưa Thầy, lâu nay nghe tên chùa Tà Cú nay mới có dịp đến thăm. Thưa Thầy hình như tên chùa trước kia là Trà Cú?
- Đúng vậy, tuy nhiên sách vở viết Tà Cú, lý do đó là tiếng Chăm, tên của ngọn núi này. Ở đây có 4 ngọn núi: Tà Đặng, Tà Dôn, Tà Ban, Tà Cú, bốn ông Tà ở bốn núi. Sư Tổ sáng lập chùa, thêm chữ r thành Trà Cú.
- Thưa, Thầy là trụ trì chùa?
- Không, tôi là thầy Minh, trợ lý sư bà BaLa trụ trì.
- Thưa Thầy, trước khi có cáp treo, đường lên chùa ở lối nào?
- Cũng theo hướng của cáp treo. Hồi đó trai trẻ có thể đi chừng 2 tiếng, còn thường phải 3, 4 tiếng. Do mất thì giờ như vậy, nên khách lên đây phải ở lại hôm sau mới xuống.
- Thưa Thầy, chùa trùng tu khá qui mô, như vậy chừng nào mới hoàn mãn?
- Phải 4 năm nữa.
- Thưa chùa có tài liệu gì xin Thầy để cho một tập.
- Hiện thì không còn, chú cho địa chỉ khi nào có tôi gởi cho.
Tôi ghi địa chỉ và xin gửi chút đỉnh lệ phí, nhưng thầy Minh từ chối không nhận. Thầy còn hướng dẫn tôi đi xem tượng của Sư Tổ mới tạc bằng đá xanh.
- Chú đã thấy tượng Sư Tổ mới làm chưa?
- Dạ chưa.
- Đi, chú lên coi tượng lớn và đẹp lắm.
Thầy Minh dẫn tôi vào nhà Tổ. Toàn phạm vi trùng tu được chăng bạt che kín, khách chỉ đi vòng ngoài khu vực đang thực hiện để lên xem tượng Niết Bàn. Nhà tổ khá rộng, ngổn ngang vật liệu, phần sườn đúc chưa xong, chính giữa có pho tượng bằng đá xanh cao cỡ 3 mét, trong tư thế kiết già, toàn pho tượng toát lên nét từ bi tự tại. Tôi nghĩ, phải là tác phẩm của một nghệ sĩ điêu khắc có tâm Phật. Nhiều tượng Phật, tượng Bồ Tát đồ sộ nhưng thiếu nét đạo hạnh, gây phản ứng ngược đối với người xem. Người tạc tượng Phật Thánh, không chỉ biết đục đẽo, mà còn phải thể nhập được tinh thần của đạo lý mới đạt.
Chánh điện, nhà Đông nhà Tây, nhà Tổ, mái lợp ngói vảy cá đỏ tươi, sóng mái đắp đầu rồng cách điệu theo dạng mũi hài, nhẹ nhàng mà nghệ thuật. Kiểu rồng cổ điển râu ria, mắt mũi lồ lộ, rườm rà kém trang nghiêm. Phần sườn bên trong từ cột kèo xuyên trến, đúc toàn xi măng sắt thép, không có gì bằng gỗ.

Tượng Niết Bàn

Sau khi giảng giải cho tôi đôi điều, thầy Minh trở lại trai phòng, tôi men theo đường mòn đi xem tượng Phật. Du khách nối đuôi quanh co lần từng bậc đá. Có những em bé theo chị, theo mẹ, lẽ ra không nên, bởi nguy hiểm có thể đến bất ngờ. Lên được một đoạn, nhìn xuống thấy toàn cảnh ngôi chùa: Mái ngói đỏ giữa rừng cây xanh lá trong ánh nắng mai, dưới xa là đồng bằng mênh mông tận chân trời. Nơi đây du khách đã cảm thấy nhẹ nhõm Thân-Tâm, dù không muốn cũng tạm quên tất cả, để hòa mình với thiên nhiên, lắng đọng giây phút, thoát khỏi những ràng buộc của cuộc sống thường ngày. Trong không gian vắng lặng, chúng ta chiêm ngưỡng những pho tượng chư Bồ Tát và chư Phật một cách trọn vẹn: Thẩm mỹ và tâm linh. Trong ánh nắng mai, những góc mái chùa nổi bật nét nghệ thuật cổ kính về đại thể và mới mẻ ở chi tiết sáng tạo. Một hình ảnh theo tôi nghĩ, không thể có dưới đồng bằng. Đi tìm di tích hay danh lam, đôi lúc chỉ cần khám phá một vài chi tiết nhỏ cũng mãn nguyện rồi.
Đầu tiên là tượng Địa Tạng Vương cao lớn, nét mặt hiền từ, tượng trắng toàn thân, cả đài sen cao mấy mét, tất cả đặt trên bệ xây 4 bậc quét vôi vàng. Ai qua cũng dừng lại đảnh lễ. Ngài là vị Bồ Tát tiếp dẫn hương linh lúc quá vãng. Kế đến là khu tượng Di Đà Tam tôn. Nhóm tượng xếp thành hàng ngang, xây trên đài sen: Tượng Phật A Di Đà ở giữa cao 7 mét, bên trái là tượng Bồ Tát Quán Thế Âm và bên phải tượng Bồ Tát Đại Thế Chí đều cao 6,5 mét, cách thiết trí qui mô hơn tượng Bồ Tát Địa Tạng. Dưới chân mỗi tượng có lư nhang, bệ thờ và thùng phước sương. Lên nữa là tượng Niết Bàn, tượng Phật Thích Ca nằm, bức tượng lớn nhất Việt Nam (9), được khởi công từ năm 1960. Tác phẩm do ông Trương Định Ý chủ trì, được đúc làm bằng bê tông, sơn trắng (loại chống thấm nước), dài 49 mét, cao 7 mét, hoàn chỉnh trong đợt trùng tu năm 1963. Tượng nằm trên bệ cao, giữa rừng cây xanh, chung quanh vắng lặng, không một sinh hoạt nào khác của con người. Trước tượng có khoảng sân rộng, có bệ cúng hương, có ghế đá cho du khách nghỉ chân. Quanh năm không khí ở Tà Cú trong lành, mát mẻ. Nhiệt độ trung bình từ 18 đến 22 độ C. Theo tài liệu về địa chất, thì xưa kia nơi này là một ngọn núi lửa thuộc đệ nhất nguyên đại. nên trong đất có vàng sa khoáng và sulfur, trong nước suối có hoạt chất của các loại rễ cây thuốc như ngũ gia bì, thần xạ, đỗ trọng bắc... rất tốt cho những người bệnh gan hoặc bệnh ngoài da. Chính Tổ khai sơn Sư Trần Hữu Đức (1812-1887), pháp danh Thông Âm, pháp hiệu Hữu Đức từ Phú Yên một mình vượt núi, xuyên rừng vào Bình Thuận, dựng một thảo am ở làng Kim Thạnh (Bàu Trâm) vừa tu hành vừa bốc thuốc. Ông đã góp nhiều công sức chăm lo Phật sự ở nhiều chùa tại Bình Thuận như chùa Cổ Thạch, Linh Sơn (Tuy Phong), Phước Hưng (Phan Thiết) và một số chùa ở đảo Phú Quý. Năm 1872, nhà sư lên núi Tà Cú tu trong một hang đá (sau này gọi là hang Tổ). Mãi 7 năm sau, những người đi rừng mới khám phá ra hang đá nơi tu hành của nhà sư và đã góp công của để xây dựng một thảo am cho sư. Từ đó cho đến lúc mất, sư Hữu Đức không xuống núi nữa; vừa tu hành vừa bốc thuốc chữa bệnh cho dân chúng. Được 16 năm thì sư Hữu Đức viên tịch (ngày 5-10-1887). Sau đó sư Tâm Hiền lập ngôi chùa mới ở phía dưới, nay này gọi là chùa Dưới hay chùa Long Đoàn và chùa Linh Sơn Trường Thọ là chùa Trên.

Tượng Phật và Bồ Tát

Nhiều người ao ước được một lần đến chùa Tà Cú lễ Phật, được chụp một tấm ảnh kỷ niệm trước tượng Niết Bàn. Ngày nay nhờ có cáp treo, chuyện không còn khó khăn và cũng không tốn kém bao nhiêu, ai cũng có thể đến chiêm ngưỡng một thắng tích vừa bày tỏ lòng tín ngưỡng của mình. Điều nên nói là về lâu dài, giữ sao cho cảnh trí luôn luôn được nghiêm trang, thanh tịnh, không nên biến nơi tôn nghiêm thành chốn chợ trời.
Trần Công Nhung
06 - 2010

(8). Phần đông bá tánh cứ nghĩ đốt nhang thật nhiều mới tỏ được lòng thành, quên rằng khói nhang do tẩm hương liệu độc hại cho sức khỏe. Nhiều chùa ngày nay chỉ cho cắm nhang vào lư lớn trước sân.
(9). Tại tu viện Liễu Quán (San Diego) của Hòa Thượng Nguyên Đạt, cũng có tượng Niết Bàn tạc bằng đá xanh từ Biên Hòa đưa sang. Tượng dài 50 mét.

Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 10, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Độc giả muốn có sách xin Liên lạc: Tran Cong Nhung P.O.Box 254 Lawndale, CA. 90260. email:trancongnhung@yahoo.com, Website: www.ltcn.net
source
VienDong Daily

Chùa Tà Cú Phan Thiết

2010-09-10T17:08:00.000-07:00

Chùa Tà Cú Phan Thiết

Cập nhật lúc 6:29:35 PM - 28/08/2010

Bài và ảnh: Trần Công Nhung

Cáp treo lên núi Tà Cú.

Trước 75, tôi thường nghe nhiều người hành hương đến chùa Tà Cú, một ngôi chùa trên núi cao ở Phan Thiết, ngôi chùa có tượng Niết Bàn lớn nhất nước. Phan Thiết thì quá quen, lại dễ đi, nhưng không hiểu sao mãi đến năm nay tôi mới có dịp. Đến Phan Thiết, việc đầu tiên, tôi tìm thăm một bạn ảnh đàn anh, anh Ngô Đình Cường, đường Nguyễn Trường Tộ. Xa nhau quá lâu, tôi chẳng còn nhớ số nhà và mang máng Nguyễn Trường Tộ đâu quanh quanh khu gần chợ... Hỏi không ai biết, có thể đường đã đổi tên, người cũng chắc gì còn. Một bà bán cơm đầu hẻm lại biết rất rõ: “Ổng bị tai biến mà còn khỏe, nhà ổng trong đường này này”. Bà chủ quán vừa nói vừa chỉ con đường ngay bên cạnh.

Khu du lịch Tà Cú.

Đường Nguyễn Trường Tộ nhỏ xíu như ngày trước, nhà cửa buồn hiu, chạy xe vào một đoạn đã thấy hiệu ảnh Đình Cường. Trí óc dù sắc bén bao nhiêu cũng bị bụi thời gian phủ mờ, gặp nhau phải hàn huyên một lúc, anh mới nhớ. Lúc nhận ra nhau, anh lại nhớ những chi tiết rất nhỏ: “Tôi thích tác phẩm Trở Lòng (1) của anh, catalogue Thế Giới Trẻ Em tôi còn giữ”. Tôi đùa khen anh một câu: “Bao nhiêu người đổi đời, anh vẫn nguyên vóc dáng tuổi tác”. Anh đưa tay dở cái mũ trên đầu, cười: “Ngày xưa tôi hói đầu, nay đầu vẫn hói”. Hói đầu thì nhiều người, nhưng tôi thấy anh Cường hói đặc biệt hơn bởi khuôn mặt anh tròn vo.

Lên núi Tà Cú.

Chuyện thăm viếng xong, tôi hỏi qua chùa Trà Cú, anh gọi người con rể ra chỉ dẫn cho tôi. “Chùa Tà Cú (2) chứ không phải Trà Cú. Chú đi xe buýt hay chạy xe máy rất tiện. Chùa Tà Cú ở xã Tân Lập, huyện Hàm Thuận Nam cách Phan Thiết khoảng 28km. Trên núi Tà Cú có chùa Linh Sơn Trường Thọ, bình dân thường gọi chùa Núi, sách vở ghi: Chùa Tà Cú. Ngày nay có cáp treo, vé lên xuống 50 nghìn, không còn phải leo trèo mất sức, mất thời gian”. Nghe mà mừng, nếu phải leo núi thì cũng ngại mặc dù năm trước tôi đã lên núi Thần Đinh cao chưa từng thấy (3).
Năm giờ sáng hôm sau, từ thành phố Phan Thiết tôi chạy xe gắn máy mất 40 phút, đến cây số 28 có cổng chào ngay ngã ba: Du Lịch Cáp Treo Tà Cú – Hân Hoan Chào Đón Quí Khách. Từ cổng vào núi chừng cây số, đường hai chiều cách nhau bằng dải bồn hoa, có trụ đèn nê-ông, lối trang trí na ná khu du lịch Cần Giờ, Đồ Sơn... hoa lá cành cho vui mắt khách. Từ ngoài cổng chào nhìn đỉnh núi cao mờ mờ trong mây, tôi có cảm giác mình sắp làm công việc của một nhà thám hiểm. Núi xanh mù mù thế kia thì biết tìm chùa nơi đâu.

Nhà ga cáp.

Khu du lịch gồm nhiều gian, đầu tiên là nhà hàng, quầy vé, nhà xe. Đã có một vài xe đò đi theo đoàn, họ đang dùng điểm tâm, cười đùa vui vẻ trong nhà hàng. Tôi đưa xe vào gửi, 2.000 đồng, rồi trở lại mua vé 65 ngàn đồng để lên núi Tà Cú. Tôi hỏi cô bán vé: “Nghe nói vé 50 ngàn mà?” – “Dạ, 50 ngàn vì hồi đó chưa có xe đưa khách ra nhà ga cáp”. Hỏi cho biết chứ cũng chẳng hơn thua gì, điều đáng nói là lối làm ăn của “nhà nước ta” ưa xé lẻ để tính tiền, chứ không muốn lấy trọn gói. Tỉ như mua vé tàu tại ga Hà Nội 700 ngàn đi Nha Trang, khách đi tiểu phải trả 2.000 đồng. Chuyện giữ xe ở đây là nằm trong tổ chức du lịch, sao lại phải trả thêm tiền gửi xe.

Thùng rác.

Tôi vào cổng chính của “Khu du lịch Tà Cú”, cổng tam quan mô phỏng cổng nhà chùa, nhưng cách điệu rườm rà, ô tròn, ô vuông, nét cong, nét thẳng, một lối kiến trúc không biết thuộc trường phái kiến trúc nào; lạ mắt chứ chẳng ý nghĩa gì. Bên trong cổng có nhiều công trình hoa viên trang trí qui mô, nhiều quầy bán đồ lưu niệm, có nhà ga cáp trên đồi đá. Đặc biệt dọc theo lối đi có những chiếc bàn gỗ, bên dưới là hai ngăn chứa rác: Một bên dành cho “Chất thải tiêu hủy (Non recyclable)”, một bên dành cho “Chất thải tái chế (Recyclable)”. Tuy vậy tôi thấy khách vứt cả chai nhựa vào ngăn “non recyclable”. Người mình có tính dễ dãi, không bận tâm ba chuyện nhỏ nhặt.
Tôi đi về phía có hai chiếc xe điện đang chờ khách, đây là loại xe của Trung Cộng, chạy êm không máy nổ, mấy năm trước lên Lào Cai tôi đã qua Hà Khẩu, thị trấn biên giới của Trung Cộng, thuê riêng một chiếc dạo chơi quanh thành phố (4).
Trong lúc đợi thêm khách cho đủ chuyến tôi hỏi anh xe:
- Khu du lịch này thuộc tư nhân hay nhà nước?
- Trước là thuộc Tổng Cục Du Lịch, sau cổ phần hóa, 19% nhà nước, còn lại của công nhân viên làm ở đây.
Một đoàn khách kéo ra, từng xe (10 người), chạy vào nhà ga trên đồi cách xa chừng cây số. Tại đây cũng nhiều quầy lưu niệm, bán các thứ tranh ảnh. Từng tốp người lướt qua chẳng ai mua gì... Khách đã chật nhà ga mà cáp vẫn treo yên một chỗ, hỏi sao chưa chạy mới biết “đang chỉnh lại hệ thống...”. Nhân viên làm công việc “phục vụ khách” buồn hiu như người đi “cải tạo” (5), khách hỏi không muốn trả lời. Cuối cùng tôi cũng được lên một cabin, cáp di chuyển êm (6), lên, lên dần, cảnh rừng nguyên sinh đẹp lạ lùng. Từ trên nhìn xuống nhiều cây cao hàng chục mét mà lá nhỏ li ti, có những cây màu lá trắng, có cây thân uốn rất mỹ thuật, có cây thẳng đứng to như cột đình. “Rừng vàng”. Đúng vậy! Song không khéo giữ gìn thì chẳng mấy chốc “rừng vàng” sẽ trở thành núi trọc đồi hoang. Trước mắt biết bao nhiêu “rừng vàng” là những món hàng béo bở cho kẻ có quyền mua qua bán lại. Đã nghe tiếng kêu: “Rừng chảy máu”!
Lúc cáp vừa lên, toàn cảnh núi Tà Cú ngược sáng, chân núi thật sắc nét rồi nhạt mờ dần trong sương mai, tia nắng hình rẽ quạt, đẹp lung linh, cảnh ít thấy dưới đồng bằng. Tôi đưa máy chụp, một vài em bé cũng chụp. Ngày nay máy ảnh như điện thoại ai cũng có, chỉ trừ ông bà già lụm khụm. Máy ảnh càng phổ biến, giới chụp dạo càng ít đi.
Cáp dừng ở nhà ga cách chùa không xa nhưng đường đi phải quanh co một đoạn mới tới cổng. Cổng chùa thấp thoáng qua lá cây trông rất đẹp và gợi cảm, đến gần chỉ là tam quan đơn giản, mái ngói mũi hài, bốn cột trơn, chia thành ba lối đi, 1 chính 2 phụ không cửa đóng. Có thể chùa đang tái thiết, nên cổng chưa hoàn tất. Phải lên mấy chục bậc tam cấp mới đến sân chùa. Do thế núi nên mặt bằng, các hạng mục của chùa nằm ở độ cao khác nhau. Trước khi lên sân chùa, có Bửu Tháp Tổ khai sơn (6) ngay bên phải. Tấm bảng giới thiệu tháp Tổ của Sư Bà Ba La đã quá cũ, tróc sơn phai màu. Bửu Tháp ba tầng tương đối nhỏ.

(Còn tiếp)
Trần Công Nhung
06 – 2010

(1). Giải Chao Mờ 1970.
(2). Tà Cú là gọi theo âm của tiếng Chăm, nên nhiều cách viết khác nhau: Tà Kou, Tà Kú, Tà Cú...
(3). Núi Thần Đinh trang 135 QHQOK tập 10.
(4). Trạm quan thuế Lào Cai trang 105 QHQOK tập 8. VN cấm loại xe 4 bánh Daihashu thì xe điện TQ ào sang VN. Tương tự năm nay (2010), VN điện ngày có ngày không, quạt bình TQ bán chạy như tôm tươi.
(5) Một du khách kể lại trên Internet: 10g sáng ngày 5 – 4 - 2010 tôi mua 2 vé khứ hồi cáp treo lên núi Tà Cú thăm viếng chùa Linh Sơn Trường Thọ, lúc xuống cáp chạy được nửa đường thì chậm dần và dừng hẳn. Tôi hoảng hồn, mở vé ra xem, không có 1 dòng tin tức nào hướng dẫn khi gặp trục trặc, kể cả số điện thoại nóng nguội hay số điện thoại của công ty quản trị cáp treo. Tôi chợt nhớ là điện thoại có GPRS và lập tức tra Google ngay, lùng sục mãi sau 5 phút, may mắn có 1 trang cũng nói về việc Khu du lịch này cũng bỏ rơi một đoàn khách trong đó có 1 em bé 2 tuổi.
Tìm được số 0623869109 có người nghe máy, cô này trả lời là do không có ai đi nên tắt máy nghỉ, tôi nghe xong muốn xỉu; một cô khác gọi điện thoại lại và nói rằng do trục trặc cúp điện nên mới bị dừng, và nói chịu khó chờ, hơn 25 phút treo giữa trời. Xuống đến ga tôi thấy chỉ có 1 nhân viên nam ngồi trong phòng điều khiển nghe điện thoại, anh này bước ra cho biết cáp bị kẹt thắng phải dừng lại sửa (?)
Đến phòng kế hoạch gặp 2 cô, tôi phản ảnh tình hình và được trả lời do cúp điện. 3 lý do: Dừng nghỉ vì không khách – Kẹt thắng cần sửa chữa– Cụp điện ráng chờ - 3 lý do khác nhau đều vô lý. Thật không thể chấp nhận kiểu làm ăn của 1 Công ty du lịch như thế.
(6). Cáp treo được thiết kế theo công nghệ của hãng Doppelmayr (Áo), hãng đã lắp đặt cáp treo Xuân Hương - Đà Lạt. Cáp treo Tà Cú có 25 cabin, mỗi cabin 6 người, tốc độ 5m/giây. Công suất tối đa 35 cabin.

Sách đã in: Quê Hương Qua Ống Kính tập 1 đến tập 10, Buồn Vui Nghề Chơi Cây Kiểng, Mùa Nước Lũ (Truyện), Về Nhiếp Ảnh, Thăng Trầm (chuyện buồn vui một đời người), sách dày trên 200 trang, có 8 phụ bản ảnh màu và cả trăm ảnh đen trắng.
Độc giả muốn có sách xin Liên lạc: Tran Cong Nhung P.O.Box 254 Lawndale, CA. 90260 email:trancongnhung@yahoo.com, Website: www.ltcn.net
source
Vien Dong Daily

Saigon Vietnam

Ngày Xuân Tân cổ giao duyên

Phong tục ngày Tết Việt Nam

Tây Ninh Quê Mình Đẹp Lắm

Tà Áo Trắng

Đền thờ công chúa Huyền Trân

Cảnh biển Cam Ranh

Làng nghề Sơn Đồng

Điểm mặt 'tứ đại gia' giàu nhất Sài Gòn

Điểm mặt 'tứ đại gia' giàu nhất Sài Gòn

Góa phụ tử sỹ Hoàng Sa kể chuyện

Góa phụ tử sỹ Hoàng Sa kể chuyện

Bối cảnh biển Đông từ thời điểm này

Bối cảnh biển Đông từ thời điểm này

Đền thờ Bà Triệu

Đình Hoành Sơn

Chợ Lớn Lịch sử địa lý, kinh tế và văn hóa Phần 1

Chợ LớnLịch sử địa lý, kinh tế và văn hóaPhần 1

Nguyễn Đức Hiệp

Sự thành lập và phát triển Chợ Lớn

Nguyễn Đức Hiệp

Nhà cụ Phan Bội Châu

Lai Thieu 22.01.11

Chùa Phật Bốn Tay

Cà phê Gió Nước.

Người viết mướn cuối cùng ở Bưu điện Trung tâm Sài Gòn

Người viết mướn cuối cùng ở Bưu điện Trung tâm Sài Gòn

THANH TRÚC / RFA

Khúc Ca Đồng Tháp

Thú tiêu khiển

Hình Ảnh Sài Gòn 1965-1975

[Tư liệu]Hình Ảnh Sài Gòn 1965-1975(Kỉ niệm 30-4 gải phóng Miền Nam)

Sài gòn cưới hỏi

Sài gòn cưới hỏi

NGUYỆT HẠ/Việt Tribune

Sài Gòn và ‘hàng ngoại’ ngày nay

Chùa Tà Cú Phan Thiết

Chùa Tà Cú Phan Thiết

Chợ Lớn
Lịch sử địa lý, kinh tế và văn hóa
Phần 1